Moritanya'da hayatları çölde geçen bedevinin bile devenin sırtına ilk yüklediği şey kitap sandukası. 18. Yüzyıl'dan beri tasavvufi uhuvvet cemaatleri, İslami sosyal örgütlenmenin temeli olmuş. Moritanya için 'milyonlarca şairin ülkesi' deniliyor. Sohbetleri çok güzel…
Bir Batı Sahara ülkesi olan Moritanya İslam Cumhuriyeti eski bir Fransız sömürgesi. Fransa'dan bağımsızlığını 1960 yılında alabilmiş, şu anda yaklaşık 3.7 milyon nüfusa sahip. Ülkenin çok büyük bir bölümü çöllerden oluşuyor. Bu durum iki yıl öncesine kadar safari yapmak için ülkeye gelen Avrupalı turistler sebebiyle Moritanya'ya bir miktar turizm geliri olarak geri dönüyormuş ancak 2 yıl önce üç Avrupalı turistin kaçırılıp öldürülmesi sonrasında oluşan algı sebebiyle turizm gelirleri neredeyse kesilmiş.
Moritanya İslam'ın yüzyıllardır yoğun biçimde yaşandığı bir ülke. Hayatlarını çölde devam ettiren kimselerin dahi bir yerden bir başka bir yere giderken devenin sırtına ilk yükledikleri şey kitap sandukası oluyor. Ülkede belagat oldukça gelişkin. Bu sebeple Arapça'da Moritanya için 'devle melayin şair' yani 'Milyonlarca şairin ülkesi' gibi bir deyiş var. Ülkedeki el yazma eserleri Almanlar 19. Yüzyıl sonu 20.Yüzyıl başında neredeyse eksiksiz kataloglamışlar. Bugünlerde TİKA'dan ve Süleymaniye Kütüphanesi'nden uzmanlar bu Alman kataloğunu da dikkate alarak ülkedeki el yazma eserler üzerine bazı çalışmalar yürütüyorlar. Ülke nüfusunun önemli bir kısmı halen çölde yaşıyor. Şehirlerin çevrelerinde ise çadır kentler bulunuyor. Bu çadır kentlerde elektrik, kanalizasyon ve su kaynakları bulunmuyor. Türkiye'nin de yoğun çabalarıyla ülkeye getirilen sondaj makinesinin su sorununu az da olsa hafifletmesi bekleniyor.
Dünya Bankası verilerine göre 2012 yılı itibariyle ülkenin gayrisafi milli hasılası 4.2 milyar dolar olarak gerçekleşmiş. Afrika Gelişim Bankası verilerine göre 2012 yılında ekonomisi % 6 büyüyen Moritanya'da enflasyonun ise %6-8 dolaylarında olduğu tahmin ediliyor. Nüfusun %20den fazla bir bölümü günlük 1 dolar civarında bir gelirle hayatını devam ettirmeye çalışıyor.
Toplu taşıma aracı yok. Bu anlamda bulabileceğiniz en lüks taşıt genellikle camları olmayan çok eski model taksiler. Yerli halk ise genel olarak eşek arabası kullanıyor. Özellikle ticaretin biraz daha yoğunlaştığı yerlerde kiralanabilen eşek arabaları var. Ülkenin ulusal para birimine ugiya adı veriliyor. 1 Türk Lirası yaklaşık olarak 130 Ugiya'ya denk geliyor. Benzinin litresi yaklaşık 2.7 Türk Lirası civarında. Nouakchott'ta hizmet veren bir de Türk restaurantı var.
Ülkenin en önemli gelir kaynaklarından birisini balıkçılık oluşturuyor. Öyle ki yapımı henüz tamamlanan devlet başkanlığı binası Çinliler tarafından belirli bir miktar balık karşılığında yapılmış. Balıkçılığın nabzı ise başkent Nouakchott'taki 'balık pazarı'nda atıyor. Yerli halkın balıkçılık konusundaki bilgisi yeterli düzeyde olmadığı için bu alanda çalışmak üzere özellikle Senegal'den işçi göçü gerçekleşiyor. Ancak bu durumun yerli halkta huzursuzluklara sebep olduğunu da belirtelim.
Ülkenin en önemli özelliklerinden birisi kadının toplum içerisindeki konumu. Kadınlar 12-13 gibi çok erken yaşlarda evlenmeye teşvik ediliyorlar. Ancak bir kadının evlenip boşanmış olması Moritanya toplumunda çok önemli olmadığı için kadınlar istedikleri anda evlilikleri sona erdirebiliyorlar. Öyle ki şöförümüz bazı bölgelerde birden fazla evlilik yapmış kadınla evlenmenin itibar göstergesi olduğunu söylüyor. Evrensel eğilimin aksine Moritanya'da kilolu kadınların daha makbul olduğunu öğreniyoruz. Ancak bu noktada kadının kilo almasını kolaylaştırmak için mideye tazyikli su basıp genişletmek ve benzeri bir takım gayri insani usullerin de sıklıkla uygulandığını not etmemiz gerekiyor. Moritanyalı kadınların özellikle Körfez ülkelerine ve Avrupa'ya küçük yaşlarda seks kölesi olarak kaçırıldığını da belirtelim.
Ülkedeki en örgütlü yapı olarak ordu dikkat çekiyor. Bununla birlikte Ordunun teoride olmasa bile pratikte siyasete etki bakımından bölündüğü söylenebilir. Bu çerçevede Ordu içerisindeki en etkili branş olarak Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alayı görülüyor.
Şu an iktidarda bulunan eski Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alayı komutanı şimdiki Devlet Başkanı Mohamed Oul Abdel Aziz 6 Ağustos 2008'de gerçekleştirdiği bir darbe ile iktidarı ele geçirmiş. Nisan 2009'da seçimlere katılabilmek için askeri görevlerinden istifa eden istifa eden Abdel Aziz Temmuz 2009'seçimlerinde Devlet Başkanı seçilmiş. Moritanya'nın istikrarı biraz da çevre ülkelerdeki istikrarla ilişkili. 1989'sa Senegal'le yaşadığı savaş dolayısıyla sarsıntı geçiren Moritanya geçen yıl da Mali'de yaşanan olaylar ve Fransa'nın müdahalesi sonrası Moritanya sınırına yığılan yüzbinlerce Malili dolayısıyla ciddi bir siyasal ve ekonomik krizle karşılaşıyor. Ülkede hala 70 binden fazla Malili mülteci bulunduğunu da yeri gelmişken hatırlatalım.
1957'ye kadar sadece 200 kişinin yaşadığı bir sahil kasabası, bugün ülkenin en büyük şehri Nouakchott berberi dilinde rüzgarlar ülkesi / yeri anlamına geliyor. Moritanya nüfusunun yaklaşık 1/3'ünün Nouakchott'ta yaşadığı tahmin ediliyor ki bu rakam Nouakchott'u Saharanın da en büyük şehirlerinden birisi haline getiriyor. Ülkenin kuzey doğusunda Moritanya, Mali ve Cezayir arasında şimdilik kriz boyutuna dönüşmemiş bir toprak anlaşmazlığı var.
Ülke nüfusunun % 50'den fazlasının hafız olduğu iddia ediliyor. Kur'an eğitimi ise hala geleneksel usullerde devam ediyor. Yani luh adı verilen tabletlerin üzerine hoca Kur'an'dan ezberlenmesi gereken bölümü kömür kalemi ile yazıyor. Öğrenci yazılan kısmı ezberledikten sonra 'luh'unu yıkayıp kurutuyor ve yeni ezberinin yazılması için hocasına geri getiriyor. Bu durum öğrenci kendi ezberini kendisi tahtaya yazabilecek noktaya gelinceye kadar devam ediyor. Hal böyle olunca ülkede kitap biçiminde Kur'an'ı olan insan sayısı çok az.
