Gerçeğin dikenli hali

Bazı kelime ve kavramların günlük lisanda kulağımıza daha az çalınır hale gelmesi, yaşadığımız toplumsal değişimin yönüne, karakterine, niteliğine dair bazı işaretler taşıyor hiç kuşkusuz. "Hakkaniyet" de cümlelerimizin içinde kendine gittikçe daha az yer bulabilen kelime/kavramlardan biri... Bire bir onu karşılayacak, ıstılahi derinliklerini ayniyle aktarabilecek bir başka kelime/kavram olmadığı halde... Şimdilerde daha ziyade durumların "mantıklı" olup olmadıklarıyla, meselelerin "objektif" değerlendirilip değerlendirilmemeleriyle ilgiliyiz. "Hakkaniyet" kavramına tam olarak karşılık gelecek bir ifadeye pek ihtiyaç hissetmiyoruz. Biraz kestirmeden gitmeyi göze alırsak eğer; buradan, yaşadığımız değişimin zihinlerimizde gerçeğe dayanak kıldığımız şeyi, şeyleri değiştirmeye başlamış bulunduğuna hükmedebiliriz.

Hakkaniyet kavramı, lisani kökeni itibariyle gerçeği hak ve hukukla sımsıkı bağlantılandıran, dolayısıyla olan biteni Hakkın iradesi ile izaha kavuşturan bir kavram... Onun yerine mesela mantığı ya da objektiviteyi koyduğunuzda, insan aklını ve kabiliyetini gerçeğin kaynağı olarak tanımış ve atamış oluyorsunuz. Gündelik dilde pek o kadar üstünde durulmuyor olsa da, çok önemli bir zihinsel ray değişikliği gerçekleştirdiğimiz anlamına geliyor bu. İki ayrı zihinsel kavrayıştan, iki ayrı inanma biçiminden, iki ayrı değerler sisteminden, dolayısıyla iki ayrı insanlık tarzından sözetmek şart oluyor bu durumda.

Bugün yaşadığımız tartışmaların, uzayıp giden anlaşmazlıklarımızın, bir türlü ateşi söndürülemeyen karşıtlıklarımızın tabiatına yakından bakabilirsek eğer, bu değişimin tezahürlerini derinliğine görme, teşhis etme imkanını rahatlıkla yakalayabiliriz.

Zihinsel istinad noktalarının neredeyse tümüyle başkalaştığı, dini meselelerin bile akıl süzgeçlerinden geçirilmeye, mantık terazilerinde tartılıp ölçülmeye başlandığı bir zamanda "hakkaniyet" kavramına çok fazla ihtiyaç duyulmuyor oluşunda şaşılacak bir şey yok. Burada bizi asıl şaşırtması gereken şey, inançlarına çok bağlı fertlerin bile bu ray değişikliğinin, bu zihin kaymasının farkında olmayışı, olsa da pek üstünde durmayışı olmalı.

Kendi akıl ve mantıklarını, kendi ölçme biçme kabiliyetlerini ölçü almayı alışkanlık haline getiren bir zihnin, yanılma ve nefsine yenilme ihtimallerinden azade olmadıkça uzun zaman dosdoğru kalamayacağı, dolayısıyla gerçeği de dosdoğru tutamayacağı aşikardır. Gerçeğin her an kendini doğrulayacağı bir dayanağa, bir zemine, bir şaşmaz ölçüye ihtiyacı vardır ki bunu insanın zaaflarla malul kabiliyetleri sağlayamaz. Hakkaniyet duygusu, idraki, hissiyatı; insanla hak olanı sürekli irtibatta tutmanın yegane imkanıdır insan için.

Beşer, şaşar. Yaşadığımız devir insanın ne kadar şaşar bir tabiatta olduğunun sayısız numunelerine sahne oluyor. Herkesin kendi aklınca, mantığınca şekillendirdiği bir gerçeği, doğruları ve yanlışları var. Ne söylerseniz söyleyin bunları değiştirmek, sarsmak, sorgulatmak mümkün olmuyor. Çünkü saldıran da, savunan da gerekçelerini kendinden alıyor, tezlerini yine kendinden doğruluyor. Hal böyle olunca, insanları aynı gerçekte, aynı doğru ve yanlışlarda buluşturabilecek bir zemin bulunamıyor. İnsanların sosyal/ahlaki anlamda ortak bir hak ve hukukta buluşma şansı da kalmıyor. Dolayısıyla kavga, karşıtlık ve tartışma bitmiyor.

Kendi menfaatine, fikirlerine, tarafına, kimliğine zarar verecek olsa bile gerçeğe sadakat gösterecek kaç kişi var aramızda?

Görünüşe göre pek fazla değil.