Özgürlüğe 'Anayasa' engeli

nkara- Anayasa Mahkemesi Başkanı Ahmet Necdet Sezer, insan hakları kavramının ulusal bir sorun olmaktan çıkarak uygar toplumların olmazsa olmaz koşulu durumuna geldiğini söyledi. 1982 Anayasası'nda temel hak ve özgürlüklerin önemli ölçüde sınırlandırıldığını belirten Sezer, "Türkiye, insan hakları alanında evrensel normlara uyum sağlamak için Anayasa ve yasalarında gerekli değişiklikleri yapmak zorundadır" dedi. Sezer, Anayasa Mahkemesi`nin kuruluşunun 37. yıldönümü dolayısıyla Anayasa Mahkemesi'nde düzenlenen törende 14 sayfalık uzun bir açış konuşması yaptı. Konuşmasında, ağırlıklı olarak "insan hakları" konusunu değerlendiren Sezer, şunları söyledi: "İnsan haklarına saygılı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olan Türkiye Cumhuriyeti'nde de insan hak ve özgürlüklerinin çağdaş, evrensel standartlara uygun olarak korunması ve geliştirilmesi zorunludur. 1982 Anayasası'nda, 12 Eylül öncesinde yaşananlara bir tepki olarak temel hak ve özgürlükler önemli ölçüde sınırlandırılmıştır. Bunun sonucu olarak, Türkiye'de düşünceyi açıklama özgürlüğünün hukuksal boyutlarıyla ilgili sorunlar ortaya çıkmıştır. Demokrasi yönünden taşıdığı yaşamsal önem herkes tarafından bilinmesine karşın, düşünceyi açıklama özgürlüğünün önündeki engeller aşılamamış, düşünce suçlarına yönelik yasal düzenlemeler yapılamamıştır."

Anayasa'nın 26. maddesinin 3. fıkrasında, "Düşüncelerin açıklanması ve yayılmasında kanunla yasaklanmış olan herhangi bir dil kullanılamaz" hükmünün yer aldığını anımsatan Sezer, "Oysa Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde, düşüncelerin açıklanması ve yayılmasında belli bir dilin kullanılmasının yasaklanabileceğine ilişkin sınırlayıcı bir kurala yer verilmemiştir" dedi.

Ahmet Necdet Sezer, sözlerini şöyle sürdürdü: "Türkiye, insan hakları alanında evrensel normlara uyum sağlamak için Anayasa ve yasalarında gerekli değişiklikleri yapmak zorundadır. Düşünceyi açıklama özgürlügü ile bağdaşmayan yasa kuralları değiştirilmelidir. Anayasa ve yasalar, özgürlüğü engelleyen ögelerden arındırılmalı, özgürlük alanı genişletilmelidir. Düşünce özgürlüğü alanında demokratik değerlere yer verilmelidir."

Sezer, Dernekler, YÖK, Siyasi Partiler, Sendikalar, DGM, Sıkıyönetim, Basın, Terörle Mücadele, Türk Ceza, Toplu Sözleşme, Grev ve Lokavt ile Toplantı ve Gösteri Yürüşleri kanunlarında düşünceyi açıklama özgürlüğüne aykırı kurullar bulunduğunu kaydetti.

Sezer, değiştirilmesi gereken yasaları şöyle sıraladı:

" 12 Eylül 1980`den sonra çıkarılmış veya değiştirilmiş olduklarından Anayasa`nın geçici 15. maddesinin 3. fıkrası gereğince, Anayasa`ya uygunluk denetimi yapılamamaktadır. Bu nedenle özgürlükler önündeki engelleri aşma çabasında olan Anayasa Mahkemesi kararlarıyla sorunun çözülmesi olanağı bulunmamaktadır. Düşünceyi açıklama özgürlüğünün tam olarak sağlanabilmesi için bu yasalarda içeriği demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun değişikliklerin yapılması zorunludur.

Toplumun ilerlemesi, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için düşünceyi açıklama özgürlüğü, demokratik toplum temellerinden biridir, özgürlükçü ve çoğulcu demokratik düzenin kurucu ögesidir. Bu niteliği gereği, sınırlamaya en az elverişli özgürlükler arasında yer almaktadır. Eylem çağrısı yapılmayan, eyleme yönelmemiş soyut düşünce açıklamaları suç sayılmamalıdır.

Açıkca eyleme ve suç işlemeye tahrik niteliği taşımayan, somut bir tehlike yaratmayan düşünce açıklamalarının sınırlandırılmaması gerekir.

Düşünce açıklaması, eylemden ayrılmalıdır."

Sezer, Anayasa ve yasaların gözden geçirilerek uluslararası sözleşmelerde öngörülen evrensel standartların Türk hukukuna kazandırılması gerektiğini vurguladı.

Sezer, sözlerini şöyle tamamladı: "Yargıçlar, Anayasa`ya, yasaya ve hukuka uygun olarak vicdani kanılarına göre karar verirler, ancak verdikleri kararı tartışıp, savunmazlar. Mahkeme kararları, bilimsel yöntemle eleştirilebilirse de verdiği karar nedeniyle hiçbir yargıç kınanamaz. Mahkemeler, kanıtlanmayan, yasal dayanağı olmayan istemleri yerine getirme aracı olamaz. Olursa, yargı hukuk dışına çıkarak özünden yoksun kalır. Mahkeme kararlarına saygı, herkesten önce yargı mensuplarından beklenir. Yargının ögesi kimi devlet organlarında, mahkeme kararlarına saygının sağlanamadığı veya yitirildiği durumlarda başkalarından saygı beklenemez. Bu nedenle, yargının saygınlığı, tarafsızlığı, güvenirliği ve etkinliği ile bağdaşmayan, bunları azaltan veya ortadan kaldıran, tutum ve davranışları üzüntüyle karşıladığımızı belirtmek istiyorum."