Şaron'dan sonra Netanyahu

Soli Özel: Tek umut, Şaron'un mümkün olduğu kadar az hasarla atlatılması ama...

Hayır, Şaron'un seçilmiş olması son 4 ayın olaylarına bakacak olursanız kesinlikle sürpriz değil. Belki, bu denli büyük bir farkla kazanmış olması bir ölçüde sürpriz sayılabilir. Şaron'un Harem-i Şerif'e gitmesinin ne kadar iyi hesaplanmış bir adım olduğu bu seçimde ortaya çıktı. Barak da bir hesap yaptı ve yaptığı hesabın altında kaldı.

Elbette... Kimlerin oy vermediği bence Şaron'un kazanmasını açıklayan en önemli faktördür. Katılım yüzde 60'ın altında... İsrail'i kabaca değerlendirirseniz, yüzde 25 "kafamı kesseniz barış istemiyorum", yani "bu toprak bizimdir, burada bizden başka kimse olmamalı" diyenler. Bir yüzde 25 "ne pahasına olursa olsun barışı yapalım da bu iş bitsin" dilenler. Bunlar iki ucu temsil ediyor. Arada da yüzde 50 var. Bunlar ise, İsrail'in barış içinde yaşaması gerektiğine inanıyorlar fakat, Filistin'e güvenmiyorlar ve kendi güvenlikleri konusunda herhangi bir kuşku duymak istemiyorlar. O yüzde 50, bir o tarafa bir bu tarafa oy vererek sonucu belirliyor. Önce Netanyahu'yu Perez'e karşı seçtiler, sonra da Barak'ı Netanyahu'ya karşı seçtiler. Şimdi de Barak'a karşı Şaron'u seçtiler. Bu seçimlerde barışçı dediğimiz yüzde 25 ya sandığa gitmedi ya da boş oy verdi. Hep İşçi Partisi'ne destek vermiş Arap kökenli vatandaşlar da yüzde 25 oranında seçime katıldılar ve desteklerini esirgediler. Rusya'dan gelmiş ve son 10 yıldır İsrail'e yerleşmiş olan İsrailliler de oylarını Barak'a vermediler. Ve tabii barış istemeyen yüzde 25 de oylarını Şaron'a verince ortaya bu tablo çıktı.

Bu tablodan, İsrail halkının sadece son seçimlerde ortaya koyduğu tercihle değil, zaten temelde de barış karşıtı bir sosyolojik özelliğe sahip olduğu da çıkmıyor mu?

Şimdi, hayır... İsrail halkının barışa karşı oy verdiğini söyleyecek kadar yeterli bilgi yok henüz. Ama, İsrailliler 4 ayda yaşananlardan sonra barış süreci anlamında sağa kaydılar, buna da şüphe yok.

Ama bir gerçek var ki, Şaron'la barış sürecinin bir arada yürüyebileceğini düşünmek mümkün görünmüyor, öyle değil mi?

Ariel Şaron'un seçilmesi ardından aklınıza gelebilecek en kötü senaryoları kurabilirsiniz. Miloseviç'e nasıl bakılıyorsa yani bir savaş suçlusu gibi, Şaron'a da böyle bakan dünyada pek çok insan var. Lübnan olaylarıyla böyle bakılmayı da hak etti. Özellikle 101 numaralı birliğin başında yaptıklarını, Lübnan'da yapmış oldukları ve Lübnan'da yapmış olduklarının arkasındaki düşünce yapısına bakacak olursanız bu felaket senaryosunu rahatlıkla yazabilirsiniz. Gelir gelmez de "Kudüs'ten vazgeçmemem, barış masasına oturmam için de Filistinlilerin şiddeti kesmeleri gerekir" dedi. Bir de "şiddet istiyorlarsa da şiddeti veririm" demeye de getirdi. Ve nitekim bunu yapmaya muktedir.

İsrail'de de görünür bir siyasal istikrarsızlık var. Sık sık farklı iktidarlar işbaşına geliyor. Bu tabloda, orada da işleri bizdeki gibi gözeten bir irade olmalı... Yani, İsrail establishment'i işin neresinde?

Güzel bir soru. İki düzeyde bakmak mümkün. Mesela, Cengiz Çandar, sürekli olarak "İsrail'in bir Ortadoğu ülkesi haline geldiğini, toplumun içindeki bölünmüşlüklerin iç ve dış politikaya yansıdığını ve böyle bir toplumun barış üretemeyecek durumda olduğunu" düşünüyor. Bunda bir miktar doğruluk payı olduğunu kabul ediyorum fakat, bunun da çok abartılmaması gerektiğini düşünüyorum. Çünkü, İsrail devletinin esbtablishment'i, seçkinleri 1993'te bir karar verdiler. Filistinlileri bir halk olduğunu, onların meşru hakları olduğu ve dolayısıyla bir Filistin devleti kurulabileceği fikrini kabul ettiler. Bu durumda da geriye çözülmesi gereken dört sorun kalıyor: Bu yeni devletin sınırları ne olacak? Yerleşimciler ne olacak? Kudüs'ün statüsü ne olacak? Ve sayıları 3,7 milyona ulaşan Filistinli mültecilerin durumu ne olacak?

Son seçimlerle toplum, establishment'e de mi reaksiyon göstermiş oldu?

Ben doğrusu, insanların barış zaten olacak noktasından hareketle oy verdiğini düşünüyorum. Yalnız, Barak'la güven içinde olmayacaklarını düşünenler var. Yoksa, ben İsraillilerin en az yüzde 70'inin barışı ve bunun karşılığında toprak verilmesi gerektiğini içine sindirdiğini düşünüyorum.

İsrail'de olaylar böyle gelişirken Arafat gururumuzu da biraz okşayan, "ümmetçi" mesajlar içeren bir demeç verdi. Harem-i Şerif'te birlikte dua etmekten, Türk halkının kabul edeceği çözümü kabul etmekten bahsetti. Bu ne anlama geliyor?

Son dönemdeki Arafat çizgisi için şaşırtıcı değil. Arafat'ın bir süredir konuyu Müslümanların ortak sorunu olarak göstermeye özen gösterdiği ve Filistin milli hareketinin giderek daha fazla İslami tonlar içermeye başladığı görülüyor. Arafat her zaman, mü'min bir insan olarak kendini ortaya koydu ama Filistinlilerin tarihsel söylemleri daha çok sekülerdi. Arafat, El-Fetih'e inisiyatif tanıyarak, hem Hamas'ın etkinliğini önlüyor hem de Hamas'a daha fazla yaklaşıyor.

İsrail, sürekli olarak "şiddet kullanarak güvenliğini sağlama politikası"nı daha ne kadar sürdürebilir?

Bu konuda İsrail'in kendi içinde yapılan tartışmalar dışarıda yapılandan daha keskin ve daha radikaldir. Bakın, bir dergide okudum. Bakanlar Kurulu toplantısına Filistinlilerin bazı kurallara uymadıklarını anlatan bir döküman gelmiş. Dışişleri Bakanı Ben Ami de diyor ki: "Yerleşmiş bir toplumun baskı altında tuttuğu bir halkın kuralları ihlal ettiğinden dolayı şikayetçi olması dünyanın fazla kredi verebileceği bir argüman değildir." Bunu söyleyen Dışişleri bakanı. Neyi tesbit ediyor? "Biz bir işgal gücüyüz" diyor. "İşgal altında tuttuğumuz insanların şiddetinin onların şiddet eğiliminden değil, bizim işgalimizden kaynaklandığını görmeli ve siyasetimizi buna göre ayarlamalıyız" diyor. İsrail çok yönlü bir toplum. Barışçı güdüleri, şiddet yanlısı güdülerinden aşağı değil. Ama devlet olarak refleksleri misliyle şiddet kullanma üzerine kurulu.

Yine de dünyanın sonu olmasa gerek. Daha Şaron hükümeti kuramadı, belki de hiç kuramayacak...

Şaron'un 45 gün içinde bir hükümet kurması gerekiyor. Kendi partisinin 120 kişilik Knesset'te sadece 19 üyesi var. İşçi Partisi ile koalisyon kurmak istiyor ama bu partide koalisyonu istemeyenler var. İşçi Partisi ile kuramadığı takdirde diğer irili-ufaklı parti ile kurmak zorunda ki o zaman inanılmaz tavizler vermek zorunda. Diyelim kurumadı; o zaman, hem Meclis hem de Başbakanlık seçimleri yenilenecek. Bu durumda Netanyahu'nun gelmesi güçlü bir olasılıktır. O da hiçbir mazereti dinlemeden aşırı bir şiddet dönemi geçirdikten sonra barış masasına oturmayı düşünecektir.

Dışişleri ve Savunma gibi iki önemli bakanlığı, İşçi Partisi'ne vermeyi göze alarak 'ne olursa olsun bir hükümet kurayım' mı demek istiyor?

Tabii... Ve Perez gibi önemli bir ismi yanına alınca, dünyadaki olumsuz görüntüsünü sileceğini düşünüyor.

Perez de buna yatkın görünüyor. Şaron için sadece o, iyi şeyler söyledi...

İkisinin, siyasi çizgileri çok ayrı olmasına rağmen kişisel dostlukları çok iyidir.

İşçi Partisi ile kurulacak koalisyon yumuşama getirecek mi peki?

Filistinlilere soracak olursanız bir kurşunla ölmekle bir sopa ile ölmek arasında fark yoktur. Sonuç olarak son dört ayda yaklaşık 360 kişi öldü ve o zaman Başbakan Şaron değil Barak'tı. Baskının şiddeti değişebilir ama niteliği pek farketmez.

Benim tam anlayamadığım nedenlerle herkeste "acaba bu kez farklı davranabilir mi" diye bir beklenti var ama, bunun da ön koşulu Filistinlilerin şiddeti kesmesi. Ama bu şartlarda da bu mümkün görünmüyor. Bu durumda da Şaron'un mutlaka önce, şiddeti şiddetle kesmek gibi bir yol izleyeceğini sanıyorum.

Hangi şiddeti bastıracak? Şiddeti başlatan Filistinliler değil ki...

Hayır, ben de öyle bir şey söylemedim. Filistinlilerin bir başkaldırısı sözkonusu ve İsrailliler açısından bu, şiddet demek. İsrailliler keskin nişancılarla adam vuruyorsa onlar da herhalde armut toplamıyorlar. Yerleşimcilere, askerlere saldırı var. Yani, ortada fiili bir durum var. Kim başlattı, kim başlatmadı meselesi değil. Filistinlilere atfedilen şiddet durmadıkça Şaron'un daha fazlasını uygulayacağını görüyorum.

Büyük devletlerin ufak devletler üzerindeki yaptırım gücünü biz fazla abartıyoruz. 1996 seçimlerinde Perez'e büyük destek verdiler hatta, Clinton ziyaretine gitti ama adam tokadı yedi, Netanyahu kazandı. Tamam, Barak-Netanyahu yarışında Barak'a destek verdiler ve Barak kazandı ama o zaman Netanyahu zaten bitmişti. Son seçimde de Barak'a büyük destek verdiler ama açık farkla kaybetti. 1988-90 yıllarında şimdiki ABD Başkanı'nın babası ile Şamir yönetiminin arası kanlı bıçaklıydı. Dışişleri bakanı James Baker'ın sözü var: "İsrailliler barış konusunda samimiyseler bizi şu telefon numarasından arayabilirler" diye Beyaz Saray santralinin numarasını verdi. Bu sizce İsrail'e her istediğini rahatlıkla yaptırabilecek bir ülkenin Dışişleri Bakanı'nın davranışı mı? Dolayısıyla, Ben İsrail'in kendi doğru bildiği işleri yapmak açısından, kendisine engel teşkil edecek, ABD dahil hiçbir güç görmüyorum.

Anlaşıldı, Şaron olabileceklerin en kötüsü. Peki bir gün, olabileceklerin en iyisinin geldiğini varsayarsak Filistin-İsrail barışı sağlanabilir mi?

Olabileceklerin en iyisi ideolojik olarak daha az sert, sağcı ve dolayısıyla güvenlik konusunda halkın güvendiği birisi, "Bu iş artık bitmiştir. Biz bu adamlarla barış yapalım" diyen birisidir. Bence barış eninde sonunda olacak.

Bir bakıma öyle... Bir de 72 yaşından sonra değişir mi beklentisi... Ben ihtimal vermiyorum. Dolayısıyla, Şaron döneminin mümkün olduğu kadar az hasarlı atlatılmasını umut ediyorum. Yine de ne olursa olsun, 1993'te verilen karardan geri dönüleceğini sanmıyorum.

Dışişleri Bakanı Ben Ami de diyor ki: "Yerleşmiş bir toplumun baskı altında tuttuğu bir halkın kuralları ihlal ettiğinden dolayı şikayetçi olması dünyanın fazla kredi verebileceği bir argüman değildir." Neyi tesbit ediyor? "Biz bir işgal gücüyüz" diyor.

Siyonistler tek parça değil!

Bilgi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler dalı öğretim üyesi olan Soli Özel, "Nasıl Türk milliyetçilerinde tek bir çizgi yoksa Siyonistlerde de yok. Toprakları paylaşmayı içine sindirenler de Şeria'nın batısında kalan toprakların tümünün Allah tarafından kendilerine verilmiş olduğunu ve bunların bir karışının bile başkasına verilmemesi gerektiğini düşünen aşırı Siyonistler de var" diyor.

Türk-İsrail yakınlaşması, Türkiye'den çıkan bir fikir

Biz Türkiye olarak bu sorunun neresindeyiz? Çözümü kolaylaştıracak bir gücümüz var mı yoksa bize mi öyle geliyor?

Türkiye'nin orada birilerine birşeyler yaptırabilme gücü yok. Ama Türkiye'den beklentiler var ve çok önemsenen bir ülke. İki tarafın da güvendiği bir ülkedir. Mesela, Clinton'un kurduğu heyette Süleyman Demirel'in bulunması herhalde tesadüf değil. O heyetteki isimleri her iki taraf da kabul etmiştir.

1996'dan itibaren Türk-İsrail ilişkilerinde olağanüstü bir patlama, şimdilerde ise gerileme var gibi...

Şimdi bence daha makul bir yere geldi. Çünkü, İsrail'le Türkiye'nin Ortadoğu'da çıkar ortaklığı vardır ve Türkiye'ninki İsrail açısından daha önemlidir. Türkiye bölgede Ürdün, Mısır ve hatta Suriye ile ilişkileri düzeltiyor. Türkiye'nin özgül ağırlığı bütün ülkelerin buraya ilgisini artırıyor. Türkiye de son iki yılda İsrail'le olan ilişkisinin başkaları üzerinde yaratmış olduğu olumsuzluğu silecek şekilde davranıyor.

Benim okuduklarım bir kere İsrail ile Türkiye arasındaki yakınlaşmanın Amerika'dan değil daha çok Türkiye'den çıkmış bir fikir olduğunu gösteriyor. İsraillilerin de bayıla bayıla istedikleri bir şey. Amerikalılar da pekala bundan memnun olurlar. Bir yanda NATO'da müttefiki olduğu Türkiye, öte yanda bekasından sorumlu olduğu İsrail. Şimdi burada bu Türkiye-İsrail-ABD ekseni ne yapacak? Kime karşı kurulacak?

Ben 28 Şubat'ın bir yerli prodüksiyon olduğunu düşünüyorum. İslamcı siyasetin tasfiye edilmesinden herkes rahat nefes almıştır ama bu onlar tarafından yapıldığı anlamına gelmez. Peki, Refah Partisi madem bu kadar anti-İsrail'di o zaman şart mıydı Başbakanın İsrail'le ilgili önüne gelen anlaşmaları imzalaması?

Peki o zaman başka bir şey söyleyeyim. O dönemde İsrail'le kurulmuş olan ilişkilerin Suriye üzerindeki etkisi ve bunun PKK meselesinin çözülmesine bulunabileceği katkı anlatıldı. Şık bir görüntü olmasa bile belki ona ikna oldu da imzaladı! Burada, "devletin başına geçtiğiniz zaman size bir kırmızı kitap verirler gerçekleri görürsünüz"den bahsetmiyorum. O dönemde birtakım şeylerin göstere göstere "siz burada iktidar olamazsınız" şeklinde yapılmış olması, iki ülke ilişkisinin temelde ortak çıkarlara dayalı bir ilişki olduğu gerçeğini değiştirmiyor.