Yaşar Yakış"ın bilgiye ve tecrübeye dayanan sezgileri

İçinde bulunduğumuz ayın ilk haftasında eski Dışişleri Bakanı Yaşar Yakış''ın Suriye resmi haber ajansı SANA''nın bir haberini yalanladığını duymuştuk. Ortadoğu ülkelerinde (Suriye, Mısır, Suudi Arabistan) uzun yıllar (12 yıl) görev yapan, AK Parti''nin kurucuları arasında yer alan, iki dönem AK Parti''den milletvekilliği yaptıktan sonra kendi isteğiyle siyasetten çekilen emekli büyükelçi Yaşar Akış, SANA''nın ''Türkiye hükümetinin Suriye''ye yönelik politikasını keskin bir dille eleştirerek, yanlış ve başarısız politika olarak nitelendirdi'' şeklindeki haberinin gerçeği yansıtmadığını, kendisinin tam tersine Türkiye''nin Suriye ile ilgili dış politikasında Suriye halkından yana tutum almasını desteklediğini belirtiyordu.

Bu yalanlama haberinin üzerinden üç hafta geçtikten sonra Yaşar Yakış''ı bu sefer Neşe Düzel''e (Taraf, 23 Nisan) röportaj verirken bulduk. Yakış''ın bu röportajdaki açıklamalarına bakacak olursak, eski Dışişleri Bakanı''nın gerçekten de Suriye meselesine ilişkin SANA''nın iddia ettiği türden değerlendirmelerde bulunmadığını-bulunamayacağını gözlüyoruz.

Ancak -SANA meselesini bir kenara koyarak konuşacak olursak- sözünü ettiğimiz röportajda Yakış''ın Suriye meselesine ilişkin hükümet kaynaklı değerlendirmelerden -epeyce uzak denmese de- uzak ya da farklı bir bakış açısına sahip olduğu da anlaşılmıyor değil doğrusu.

Ortadoğu ülkelerindeki hizmetleri boyunca kazandığı bilgi ve sezgileriyle meseleyi birçoğumuz açısından çok daha anlaşılır kılan bir Yaşar Yakış buluyoruz karşımızda. Arap dünyasının dünü ve bugünü, Arap dünyasının ''Bahar'' sonrasında kazanması muhtemel yeni biçimler, Arap dünyasında gözlenen karşılıklı etkileşim biçimleri, ve ilaveten tabii ki bu dünyanın İran''a, İran''ın da bu dünyaya yönelik ilgilerine ilişkin yararlı bilgiler ve bunlara dayalı yararlı sezgiler...

Lafı fazla uzatmadan bu yararlı röportajdan Taraf''ın okur sayısını ve bu gazeteye internetten ulaşma imkanının şarta bağlanmış olmasından dolayı bazı bölümler (keserek /biçerek tabii ki) aktarmak istiyorum. ''S'' (soru) ve ''C'' (cevap) çerçevesi içinde:

S- ''Beşar Esad bugün diğer diktatörlere kıyasla daha güçlü görünüyor. Bu içerideki ordusunun gücünden mi yoksa dış destek yüzünden mi?''

C- ''...ülkede tek parti rejimi hakim. Baas Partisi''nin de kritik yerlerinde Aleviler var. Böylece Suriye''de ordu, polis, istihbarat, Baas ve Esad ailesi iç içe geçmiş durumda. Yani kaderleri birbirine bağlı...''

S- ''Suriye''de Hıristiyanlar niye muhalefete katılmıyorlar?''

C- ''Suriye toplumunun yüzde 12''sini oluşturan Hıristiyanlar muhalefete katılmak yerine bekle ve gör politikası izliyorlar. Çünkü Tunus''taki ve Mısır''daki Arap Baharı Hıristiyanları rahatsız edecek bir mecraya girdi...''

S- ''Peki, Rusya, Çin ve İran, Suriye yönetimini ne amaçla destekliyorlar?''

C- ''... Çin ve Rusya, dün Libya''da yapılan, bugün de Suriye''de yapılırsa, yarın da Çeçenistan''da Doğu Türkistan''da veya Tibet''te yapılabilir diye endişe ediyor. Çin''den farklı olarak Rusya''nın Suriye''de bir de stratejik çıkarı var.''

S- ''Nedir çıkarı?''

C- ''... Tartus Limanı''nda Sovyetler''in bir deniz üssü vardı. Sovyetler çöktüğü halde bu deniz üssünün kapanmadığını, (...) Suriye, Rusya''nın Ortadoğu''ya geri dönüşü için en iyi basamak oluyor. Bu yüzden Rusya, Suriye''deki rejimin gitmemesi için elinden geleni yapacak!''

S- ''Suriye''deki muhalefet sizce birleşebilir mi?''

C- ''Çok zor. Size sadece Suriye''deki Kürt kesiminden örnek vereyim. Suriye''de 33 Kürt partisi var. (...) Suriye''nin Kürtleri bile bu kadar bölünmüşken, muhalefetin birleşmesi çok zor bir hedef!''

S- ''Bugünkü Suriye yönetimine dünyada kimler karşı?''

C- ''Şu anda yönetime en çok Türkiye ve Fransa karşı. Diğerleri erkeklik bozulmasın diye karşılar...''

S- ''Peki Amerika ne yapıyor?''

C- ''... Ayrıca Amerika, ''bu rejim devrilsin de gerisi Allah kerim'' yaklaşımının yanlış olduğunu da keşfetmiş olabilir. Çünkü ne olacağı belli değil Suriye''nin. Suriye''de yönetim düşürse ne olacak?''

S- ''Sizce ne olacak?''

C- ''Suriye''de Beşar Esad yönetiminin gitmesi halinde, Mısır''daki gibi yerine konulacak bir askeriye yok. Esad''la birlikte askeriye de gidecek çünkü. O zaman ülkenin kaosa sürükleneceği kesin gibi. Eğer Esad, alternatifi doğru dürüst hazırlanmadan düşerse, asıl felaket o zaman olur! Çünkü iktadar sahipsiz kalır. Böyle bir kaosun çok boyutlu sonuçları olur.''

S- ''Bu kaosun ne gibi sonuçları olur?''

C- ''Mesela Türkiye''ye göç akını yüz binlerin üzerine çıkar. Ayrıca Kürtler Suriye''de en organize muhalif kesim olduğundan, Kürtler açısından otonomi ilan etmek bu kaos ortamında çok kolay olacak...''

S- ''Esad''ın kendi ülkesindeki desteği güçlü mü?''

C- ''Halen güçlü bir desteği olduğunu tahmin ediyorum ben. İki üç ay önce bir Katarlı şirket kamuoyu araştırması yaptı ve Suriye halkının yüzde 55''nin rejimi desteklediği ortaya çıktı. Amerikan şirketi yapmış olsaydı bu sonuca inanmayacaktım ama Katar, Esad rejimine karşı olmasına rağmen böyle bir sonuç çıktı....''

S- ''Suriye''de muhalefetin başarılı olma ihtimali var mı?''

C- ''Çok zor. Kısa vadede bir başarı ihtimali görmüyorum ben.''

S- ''Peki dışarıdan herhangi bir müdahale yapılmazsa Suriye''de durum nasıl gelişir?''

C- ''Beşar Esad muhalefeti bastırır. Suriye''de Arap Baharı yaşanmaz!. Ama sanmayalım ki Arap Baharı''nın yaşandığı yerlerde de ülke sabahtan akşama güllük gülistanlık olacak. Diktatörler gitti ama yerlerine de başka diktatörler gelecek. Arap Baharı''nın kök salmaya başladığını söyleyebilmemiz için iktidara seçimle gelen siyasi partilerin iktidardan seçimle gittiklerini görmemiz lazım. Mısır''da Mübarek hanedanının yerine Müslüman Kardeşler hanedanı gelmemeli.''

Bilmem sizin gözünüzde bilgi üzerine kurulu bu yorumlar ve sezgiler hoşunuza gitti mi?

Benim bu röportajda ''güçlü'' bulmadığım tek bir cevap oldu. Onu da sona sakladım. Şu cevap yani:

S- ''Türkiye, Suriye yönetimine en sert çıkan ülke olarak gözüküyor. Neden Türkiye bu kadar ön planda bu konuda?''

c- ''Sayın Başbakanımız Esad''ı yakın dostu, kardeşi gibi görüyordu. Bu kadar yakın dostu olan birinin kendisini hayalkırıklığına uğratmasından ötürü çok üzüldü. Onu kolay affetmek istemiyor. Böyle bir durum var bence.''

Yanılıyor muyum? Tecrübeli diplomat ve siyasetçinin röportajın bu faslında yaptığı değerlendirme -bizi bırakın bir yana- acaba kendisine inandırıcı gelmiş midir? Sanmıyorum doğrusu...