Sübvansiyon değil ENFORMASYON

Sadece KOBİ'lerin değil, büyük şirketlerin de birçoğunun bu yapıda olduğunu görüyoruz. Aile şirketlerinde sorun ikinci nesilde başlıyor. Birinci nesilde bir aile şirketi sorunu olmuyor; işletmeyi kuran kişi işletmesini çocuğu gibi görüyor, bütün hayatını işletmesine vakfediyor adeta. Sorun ikinci nesilde başlıyor dediğim gibi.

İşletme kuranların çoğunu genellikle yüksek tahsili olmayanlar oluşturuyor. Yüksek tahsili olanların da çoğu ya memuriyeti ya da büyük firmalarda yöneticiliği tercih ediyor. Üniversitelerin son sınıflarında okuyanlara sorduğunuzda da çoğunun mezun olduktan sonra yöneticilik istemesi bunun en açık göstergesi. Bizim işletmecilerimizin çoğu, işletmesini biraz büyüttüğünde yüksek tahsil görmemesinin, lisan bilmemesinin ıstırabını, olumsuzluklarını görmeye başlıyor. Böyle olunca da çocuklarını en iyi okullarda okutmaya gayret ediyorlar. Maalesef bizim eğitim sistemimiz -genel olarak dünyada da bu böyle aslında- girişimci yetiştirmekten çok yönetici yetiştirmeye yönelik kurulmuş.

Tabii ki hayır. Bir de insanlardaki tüketime olan eğilim söz konusu. Biz ne kadar üretelim desek de, insanlar tükettikleri için üretiyorlar. Tahsili ilerledikçe tüketim kültürü de artıyor. Bunu çok zengin iş adamlarının çocuklarında görmeniz mümkün. En iyi okullarda eğitim görüyorlar, ama tüketim kültürleri de giderek artıyor. Bu tarz insanları girişimciliğe yöneltmek çok önemli bir konu. Bunu yapan bir takım iş adamlarımız var. Fakat bu anlamda da epey gerideyiz. Sadece yöneticilerimiz de değil, birçoğumuzda çocuklarımıza fazlasıyla kol kanat germe durumu söz konusu. Bu durum da, bu şekilde yetişen çocukların ileride iş hayatına atıldığında cesaretini dolayısıyla girişimciliğini engelliyor. Bu konuda iş adamı babaların çok dikkatli olması gerekiyor; mesela akşam yemek sofrasında otururken çocuğuna işinden şikayet etmemeli, tam tersine çok mutlu olduğunu göstermeli. Bu hatalar çok yapılıyor maalesef.

Kesinlikle. İstikrar ortamı bu anlamda çok önemli. Ancak ufak bir bomba bir anda bunu dağıtabilir. Bu noktada 'paradan para kazanma' yani 'spekülasyonla zengin olma' yollarını tıkamak lazım. Paradan para kazanılır, ama milli gelir artmaz. Eğer bir ülkede paradan para kazanma çok önemli bir kazanç kapısıysa girişimcilik kumar oynamaya dönüyor. Sağlıklı bir ekonomi için şu tanım yapılabilir: En çok sanayici-üretici kazansın, sonra tacir, en sonunda spekülatör. Ama bunun tam tersi olursa, katma değer yaratan en önemli sektör cazibesini kaybetmiş olur.

Gözlerini bir projektör gibi dünya piyasalarında dolaştırmalılar. Her gün internetin başında 'nerede ne satılıyor, kaça satılıyor, benim ürünüme benzer ürünlere nerede talep var'… bunları takip etmeleri gerekiyor. Devletin de bu noktada yapacağı en önemli şey teşvikten önce sağlıklı ve güncel bilgileri ırmak gibi akıtmak. Benim bu konuda şöyle bir sloganım var: Sübvansiyon değil, enformasyon! Bilgiyi kullanan başarılıdır. Mesela bir Taşköprülü, eğer sarımsak ihraç etmek istiyorsa, düğmeye bastığı zaman 'Danimarka'da kişi başına düşen sarımsak miktarını, hangi yemeklerde kullanıldığını, şimdiye kadar nereden ithal ettiğini', bir tıkla görmesi lazım. Maalesef bizde bu bilgiler 3-4 yıl gecikmeyle geliyor ve bir çoğu da sağlıklı olmuyor.

Çağımızda inovasyon olmazsa olmaz! Artık katma değeri üretmekle elde edemiyoruz. İnovasyonun önemi konusunda şu örneği vermek isterim. 1 kilogram kumu, kum olarak 0,06 cent'e satıyorsunuz. Bu kumu cam olarak işleyip satarsanız 1 dolara satıyorsunuz, yani katma değeri 60-70 misli artıyor. Ta ki siz bu kumdan Pentium 3 chip'i yaparsanız, kilosunu 17 bin dolara satıyorsunuz, yani 2-3 milyon misli artıyor. İşte inovasyon dediğimiz bu! İnovasyon bir Ar-Ge işidir, yaratıcılık ve fikir özgürlüğü gerektirir. Artık fikir özgürlüğü ekonominin en önemli hammaddesi olarak karşımızda duruyor.

Bir işletmede pazarlamacılık konusunda kendimizi yetiştiremedik. Epey üretiyoruz, finansman konularında da fazlasıyla yol aldık, ama pazarlama konusunda gerideyiz. Ben şöyle düşünüyorum, pazarlama bir meslek olarak algılanmalı. Herkes ben pazarlamacıyım diye kartvizit bastırabiliyor, ama mühendisim diye bastırmak kolay olmuyor. Bunun için belli bir birikim gerekiyor. Pazarlamacılığın da eğitiminin alınması şart. Bir de Türkiye'de pazarlamaya yatkın girişimci gençler için pazarlamacılık sektörünün cazibesinin olması gerekiyor. Bu cazibe de yeterince yok. Pazarlama konusuna çok önem vermek lazım. Günümüzde arz talepten daha fazla olduğu için üretmek yetmiyor. Üretmeden önce bunu kime satacağınızı dikkatli şekilde değerlendirmek lazım, pazarlamayı bir meslek halin getirip, dinamik gençlerimizi buna yönlendirmek çok önemli.

Eğer ürettiğini satamıyorsan, bu ekonomiye zarar veriyorsun anlamına gelir. O kadar hammaddeyi, iş gücünü boşa kullanıyorsun demektir… Burada dikkatli ve acımasız olmak gerekir. Devletin araya girip, bu zorlukları teşvik yoluyla halletmeye çalışması problemin çözümünü zorlaştırıyor. Yani yıllarca tütün, çay yakmış bir ülkeyiz. Yine fındıkta tekel ülke konumundayız, ama elde ettiğimiz katma değer çok düşük. Girişimciliğin yaratıcılığının devreye girmesi için, girişimcinin iki ayağının üzerinde durması, bilgilenmesi, cesur olması ve pazarlama konularıyla kol kola girmesi gerekiyor.