Türkiye'ye ek şart yok

Verheugen, "1999'dan beri yapılan reformları değerlendirdik. Son beş yılda yaşanan en önemli gelişme, AK Parti hükümetinin göreve gelmesiydi" diye konuştu.

AB Komisyonu'nun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Günter Verheugen, Türkiye hakkında hazırlayacakları raporun adil ve tarafsız olacağını belirterek, "Reformlar göz önünde bulundurulacak. Yeni bir şart sözkonusu değil. Sürprizimiz olumlu olacak" dedi.

Önceki gece geç saatlerde Esenboğa Havalimanı'na inen Verheugen, ziyaretinin, Türkiye paketinin açıklanmasından önceki son adımlar olması açısından çok önemli olduğunu vurguladı. Ziyaretlerine dün sabah AB ülkelerinin büyükelçileriyle kahvaltı yaparak başlayan Verheugen, daha sonra Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Abdullah Gül ile bir araya geldi.

Görüşmesinin ardından düzenlenen ortak basın toplantısında konuşan Verheugen, 1999'dan beri yapılan reformları ve olup bitenleri değerlendirdiklerini belirtti. Verheugen, "Bu süre zarfında belki de yaşanan en önemli gelişme, şimdiki Türk hükümetinin göreve gelmesiydi. Gerçekten çok farklı bir durumla karşı karşıya kaldığımızı gördük" dedi.

Verheugen, AK Parti hükümetiyle geliştirilen işbirliğiyle, gerek Türkiye'de, gerekse AB'de Türkiye'nin üyeliği konusunda siyasi bir ivme yaratabildiklerini kaydetti. Türkiye'nin üyelik müzakereleri konusunda kritik zamana gelindiğini belirten Verheugen, Türkiye'ye ilişkin aralıktaki kararın ertelenemeyeceğini kaydetti.

6 Ekim'de açıklanacak olan Türkiye raporunun büyük bölümünün hazırlandığını bildiren Verheugen, Türkiye'nin reformlarla etkin şekilde hayata geçirdiği çok şey bulunduğunu, değerlendirmelerinin "dürüst, adil ve tarafsız" olacağını, reformların mutlaka göz önünde bulundurulacağını ifade etti. Reformların uygulanma sürecinin henüz tamamlanmadığını, ancak bunların doğal olduğunu söyleyen Verheugen, Gül'ün reform sürecinin devam edeceğini söylemesinin de çok önemli olduğunu kaydetti.

Verheugen, Kıbrıs sorununun Türkiye'nin üyelik sürecini etkilemeyeceğini belirtirken, "Bunun siyasi bir bağı yok. Bütün AB ülkeleri ve AB kurumlarının Kıbrıslı Türklere, referandumdan sonra cezalandırılmayacakları, ekonomik yardımda bulunulacağı ve tecridin kaldırılacağı yönünde bazı sözler vermişlerdir. AB Komisyonu bu sözüne sadıktır ve elimizden geleni yapmaya devam edeceğiz. Konseyi de bu doğrultuda ikna etmeye çalışacağız" dedi.

Türkiye için Rum kesimini tanımanın da bir koşul olmadığını vurgulayan Verheugen, "Artık yeni koşullar yaratmanın zamanı geçti. Yeni talepler veya yeni koşullar söz konusu değil. Bu Türkiye ve Kıbrıs'ı ilgilendiren bir konu. Büyük ihtimalle bu Türkiye-AB ilişkilerinin ilerlemesiyle birlikte ortadan kalkacaktır" diye konuştu.

Verheugen, işkenceyle ilgili bir soru üzerine de, Türk hükümetinin "sıfır tolerans" politikasını benimsediğini hatırlatarak, konu hakkında bilgi almak için çok çeşitli haber kaynakları olduğunu kaydetti. Hükümetin bu politikasının işlediğini gördüklerini söyleyen Verheugen, kendilerine bazı kötü muamele ya da işkence olayları hakkında bilgi geldiğini, ancak bunların bireysel mi, yoksa sistematik bir uygulama mı olduğunun belli olmadığını ifade etti.

İlerleme Raporu'nun tavsiye bölümünde bir cümle mi, yoksa uzun bir ifadenin mi yer alacağının sorulması üzerine Verheugen, "Türkiye çok büyük bir ülke, değişkenleri çok karmaşık, o yüzden tek cümle yeterli olmaz" diye espri yaptı. Verheugen, mesajın "açık ve kesin" olacağını söyledi.

Bu arada, heyetlerarası görüşmede, Türk tarafı şimdiye kadar yapılan reformları liste halinde Verheugen'e sunarken, Verheugen'in de, daha önce bahsettiği sürprizlerin "olumlu yönde" olabileceği mesajı vererek, Türkiye'ye ilişkin kararın artık ertelenemeyeceğini söylediği öğrenildi. "Şimdiye kadarki ilerleme görünür halde ve biz bundan tatmin olduk" diyen Verheugen'in, Avrupa'da Türkiye'nin üyeliğine karşı bazı açıklamalar bulunduğunu da hatırlatarak, "Bunlar bizim görüşümüzü değiştirmek için yapılıyor. Bunları sorun etmeyin" dediği öğrenildi

Verheugen, hükümete 4 maddelik liste sundu. Bu listedeki uyarılar şöyle: "TCK değişikliğinde kadınların statüsü göz önüne alınmalı, cinsiyet eşitliği sağlanmalı, töre cinayetlerinde ceza artırılmalı. Cemaat vakıflarının mülklerinin iade edilmesi ve faaliyetlerini özgürce sürdürmeleri sağlanmalı. Sivil Toplum Örgütü ve gazetecilerin faaliyetlerine kısıtlamalar kaldırılmalı. Yerel dilde tv yayını ve kurslarla ilgili uygulama genişletilmeli; köye dönüşler sağlanmalı; Doğu ve Güneydoğu'nun ekonomik seviyesi yükseltilmeli."

Gül de Verheugen'e Türkiye'nin yaptığı reformları kapsayan bir çalışma raporu sundu.

Verheugen, daha sonra aralarında İnsan Hakları Derneği, İnsan Hakları Vakfı, Helsinki Yurttaşlar Derneği, Mazlum-Der, Uluslararası Af Örgütü, Cumhuriyetçi Kadınlar Derneği, Özgür Kadın Platformu ve Protestan Kilisesi temsilcisinin de bulunduğu sivil toplum örgütleri ile öğle yemeği yedi. İHV Başkanı Hüsnü Öndül, hükümetin işkence sorumlularını cezalandırılmadığını öne sürerken, Protestan Kilisesi Temsilcisi de, "Eskiden varlığımız da kabul edilmiyordu, şimdi bize dernek kurun faaliyetlerinizi öyle sürdürün" dedi.

Ankra'daki temaslarının ardından Diyarbakır'a giden Verheugen, Büyükşehir Belediye Başkanı Osman Baydemir'i makamında ziyaret etti. Basına kapalı olarak yapılan 20 dakikalık görüşmenin ardından çıkışta açıklama yapan Verheugen, ziyaretin kendileri için son derece önemli, aynı zamanda duygusal olduğunu belirtti. Verheugen daha sonra eski DEP'li Leyla Zana ile de görüştü. 'Sizi temin ediyorum, reformlar rapora olumlu yansıyacak' Başbakan Erdoğan tarafından kabul edilen Verheugen, basına kapalı bir görüşme gerçekleştirdi. Edinilen bilgilere göre Verheugen Erdoğan'a, bugüne kadar gösterdikleri işbirliği ve dostluk için teşekkür etti ve şunları söyledi: "Demokratikleşme ve modernleşme bakımından Türkiye sizin liderliğinizde çok etkileyici bir gelişim gösterdi. Bütün bu gelişmeler, hazırlayacağımız rapora çok adil ve çok olumlu şekilde yansıyacaktır. Bundan emin olun. Bu konuda sizi temin ederim. Bu yılın başında size atılacak adımlarla ilgili bir liste göndermiştik. Şimdi memnuniyetle görü-yoruz ki bunların hepsi yapılmıştır ve gündemimizde bundan sonra yeni bir liste olmayacak. Uygulama tabii zaman alır. Ama yine memnuniyetle görüyoruz ki artık Türkiye kritik eşiği aşmıştır. Bundan sonrası bir zaman sorunudur."

Başbakan Erdoğan da Verheugen'e, "Bu işaret ettiğiniz konular büyük oranda çözüldü, ancak uygulamada bazı aksaklıklar olabilir. Ancak bunların da bir gecede değişmesi beklenmemeli. Çünkü bu bir zihniyet dönüşümüdür ve zihniyet dönüşümü de vakit alır. 3 yıl önce yapılan ankette, AB, öncelikler açısından 4., 5. sırada yer alıyordu. Bugün ise AB üyeliği, Türk halkının 1. önceliği olmuştur. İnanç gruplarıyla ilgili şikayetler var ama biz onlar arasında fark gözetmiyoruz. Bu da laikliğin gereği. Ama bunu sabote etmek isteyen marjinal gruplar protesto yapabilir" dediği kaydedildi.

Bu arada, Başbakan Erdoğan, Verheugen'e anlattıklarını, 4-8 Ekim arasında düzenlenecek Avrupa Parlamentosu oturumlarında yapacağı konuşmada da anlatacak. AP Başkanı Josep Borrell, Erdoğan'ın Avrupalı parlamenterlere hitap edeceğini bildirdi.

6 Ekim'de açıklanacak Türkiye paketinin üç bölümden oluşacağını kaydeden Verheugen, bunlardan birincisinin, Türkiye'de 1999'dan beri çeşitli alanlarda yapılan reformları yansıtan tarafsız ve gerçeklere dayalı bir rapor olacağını ifade etti.

Verheugen, bu çerçevede demokratikleşme, hukukun üstünlüğü, azınlıklar ve insan hakları gibi alanlarda yapılan reformların üyelik kriterlerini karşılayıp karşılamadığının da değerlendirileceğini belirtti.

İkinci bölümünde, stratejik bir değerlendirme yapılacağına işaret eden Verheugen, bu bağlamda Türkiye ile üyelik müzakerelerine başlanıp başlanmayacağı ve başlanacaksa ne zaman başlanacağına ilişkin bir tavsiyede bulunulacağını ifade etti.

Paketin üçüncü ve "çok önemli" bölümünde, bazı çevrelerde hala tartışılan bir konunun, "Türkiye'nin olası üyeliğinin AB'ye etkisi"nin yer alacağını kaydeden Verheugen, bu çalışmada, Türkiye'nin üyeliğinin birliğe siyasi, stratejik, kültürel, ekonomik ve kurumsal etkilerinin değerlendirileceğini kaydetti.

Verheugen, "Bu bölümün aralıkta alınacak karara etkisi olacak. Çünkü Türkiye'nin üyeliğinin AB'ye etkisi çok büyük çapta. Bu nedenle AB liderleri kararlarını verirken bu çalışmayı dikkate alacaklardır" dedi.

ERHAN SEVEN / DUYGU GÜVENÇ/ ANKARA

----------------- imza------------------

----------------- imza------------------