Unakıtan esnafın da 'yükünü' sırtlayacak

Vergi Konseyi koordinatörlüğünde Konsey, Gelir İdaresi Başkanlığı ve Gelir Politikaları Genel Müdürlüğü uzmanlarınca hazırlanarak Maliye Bakanlığına sunulan Gelir Vergisi Kanun Taslağı üzerindeki çalışmalar yoğun şekilde devam ediyor. Maliye Bakanlığı bürokratlarınca madde madde yeniden ele alınarak düzenlenen Taslağın bayramdan sonra Maliye Bakanı Kemal Unakıtan ile yapılacak değerlendirmelerle son şeklini alması bekleniyor.

Belge almayan çiftçilere kamu desteğini engelleyen düzenlemeyle küçük esnaf da, 50 YTL harç ödeyerek edineceği esnaf belgesi karşılığında vergiden istisna tutuluyor. Taslak, taksicilerin de aralarında bulunduğu meslek grupları için 6 aylık asgari ücretten az olmamak kaydıyla her işkolu ve bölge için ayrı ayrı yıllık kazanç tespitini de öngörüyor.

83 maddeden oluşan Taslakla getirilen bazı düzenlemeler şu şekilde belirleniyor: Gelir, "bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği girişim kazançları, ücretler, sermaye kazançları ve diğer kazançların safi tutarı" olarak tanımlanıyor. Yeni düzenlemede, ticari, zirai ve serbest meslek kazançlarıyla arızi kazançlar, "girişim kazançları" adı altında toplanıyor. Kiralama gelirleri, menkul sermaye gelirleri ve elden çıkarma kazançları", "sermaye kazancı" olarak değerlendiriliyor. Karşılıksız edinimler ile kazanç sayılan harcama fazlalığı da diğer kazançları oluşturuyor. Anonim şirket hisseleri, menkul kıymet araçları ve ortaklık payları ile kentsel rantlar, "elden çıkarma kazancı" şeklinde değerlendiriliyor. Kentsel rantların vergilendirilmesindeki 5 yıllık süre 10 yıla çıkacak. Veraset yoluyla edinilenler hariç olmak üzere, herhangi bir suretle karşılıksız olarak edinilen paraların ve sair kıymetlerin 1.000 YTL'ye kadar olan kısmının yüzde 50'si, 1.001 ile 5.000 YTL arasındaki kısmın yüzde 60'ı, hak sahibi yönünden, edinimin gerçekleştiği takvim yılında elde edilmiş kazanç sayılacak.

Başkasının arsası üzerine taşınmaz inşa etme faaliyeti, taahhüt niteliği bulunsun ya da bulunmasın, ticari kazanç hükümlerine tabi olacak. Kendi arsası üzerinde inşaat yapan ya da yaptıranların (kat karşılığı dahil) bu inşaat faaliyetinden doğan kazançları, inşaat faaliyetinin arsa sahibinin teşebbüs olduğu bir ticari işletme bünyesinde gerçekleştirilmesi halinde de kazançlar, ticari kazanç sayılacak. Türkiye ile yabancı memleketler arasında yaptıkları ulaştırma işlerinden elde edilen kazanç, hasılata ortalama emsal oranların uygulanması suretiyle hesaplanacak.

Gelir vergisinde oran sayısı 4'den 3'e inecek. Halen yüzde 15, 20, 27 ve 35 olarak uygulanan oranlar da yüzde 10, 20 ve 25 olarak düzenlenecek. Buna göre, gelir vergisine tabi girişim kazançları ve ücretlere isabet eden vergi matrahının 7.500 YTL'ye kadar olan kısmından yüzde 10 gelir vergisi alınacak. Ancak oran konusu Maliye Bakanlığında yeniden ele alınıyor. Ücretlilerin asgari geçim indirimi, yeni sistemde de aynen yer alacak.

Kanun taslağında şu kişilerin ticari kazançları, basit usulde tespit olunacak. Kendi işinde bilfiil çalışan veya bulunanlar, işyeri mülkiyetinin iş sahibine ait olması halinde emsal kira bedeli, kiralanmış olması halinde yıllık kira bedeli toplamı büyükşehir belediye sınırları içinde 4 bin YTL'yi, gayri iş hasılatı 40 bin YTL'yi, söz konusu işlerin birlikte yapılması halinde ise yıllık satış tutarı ile iş hasılatı toplamı 120 bin YTL'yi aşmayanlar kapsama alınacak.

Yeni Gelir Vergisi Kanun Taslağı'yla, sporcular da serbest meslek erbabı sayılacak. Hakemlere yapılan ödemeler ise ücret olarak değerlendirilecek. Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı'nın yetkilendireceği 2 temsilciyle ilgili meslek odasından 2 temsilcinin katılımıyla oluşturulacak komisyonlar, asgari ücretin 6 aylık tutarından az olmamak üzere, basit usule tabi mükellefler için yıllık kazanç tutarı belirleyecek. Bu şekilde tespit edilecek safi kazanç tutarı, hiçbir bölge veya iş kolu için yıllık asgari ücretin 4 katını geçemeyecek. Maliye Bakanlığı, safi kazanç tespitini öncelikle taksiciler için düşünüyor. Taslaktaki düzenleme aynen kanunlaştığı takdirde, komisyonlar, günümüzde uygulanmakta olan asgari ücrete göre en az 3 bin 832,2 YTL, en fazla da 30 bin 657,6 YTL safi kazanç belirleyecek.

Küçük esnafa istisna geliyor. Bir iş yeri açmaksızın gezici olarak ve doğrudan doğruya tüketiciye iş yapmak kaydıyla, hallaç, kalaycı, lehimci, çilingir, boyacı, berber, nalbant, fotoğrafçı, odun ve kömür kırıcısı, badanacı, çamaşır yıkayıcısı ve hamal gibi kimselerin veya küçük tamirat ve tadilat işleriyle uğraşan küçük sanat erbabının bu işlerinden elde ettikleri kazançlar gelir vergisinden muaf olacak. Maliye Bakanlığının düşündüğü sisteme göre, istisna kapsamına giren küçük esnaf, her yılın ocak ayında vergi dairesine giderek, 50 YTL karşılığında istisnaya ilişkin küçük esnaf belgesini alacak. Temmuzda yeniden vergi dairesine gidilerek, belge onaylatılacak.