Yasalardaki bubi tuzakları

ANKARA- Kapatılan Refah Partisi lideri Necmettin Erbakan'ın yaptığı bir konuşma nedeniyle 1 yıl hapse mahkum edilmesinin ardından, cezanın verildiği 312. madde yeniden yoğun şekilde tartışılmaya başlandı. 312. maddenin kaldırılması ya da değiştirilmesi ile ilgili talepler siyasetçilerden sivil toplum kuruluşlarına kadar pekçok kesim tarafından dile getirilirken, Türkiye'deki yasal mevzuatta düşünce özgürlüğünü kısıtlayan daha pekçok Anayasa ve yasa maddesi bulunduğu belirlendi.

Anayasa'da ve yasalardaki hak ve özgürlükleri kısıtlayıcı bazı maddeler, içinde bulunulan "konjonktür"e göre dönem dönem ön plana geçiyor ve unutuluyor. Birkaç yıl öncesine kadar yoğun bir cezalandırma aracı olarak kullanılmayan Türk Ceza Kanunu'nun 312. maddesi, son birkaç yıl içinde ise düşündüğünü açıklayan pekçok kişiyi "halkı, sınıf, ırk, din mezhep veya bölge farklılığı gözeterek kin ve düşmanlığa açıkça tahrik" suçlamasıyla cezaevine gönderdi. Ancak 312'nin kaldırılması bile düşünce özgürlüğünün sağlanacağı anlamına gelmiyor. Çünkü, bu yasanın kaldırılması durumunda, yerine ikame edilebilecek pek çok yasa maddesi bulunuyor.

Düşünce özgürlüğünü kısıtlayan maddelerin iptali halinde kısa süre içinde mevcut yasalarda yer alan başka hükümlerin aynı amaç için kullanılmaya başlandığı gözlendi. 1991 yılında kaldırılan TCK 141, 142 ve 163. maddelerinin yerine, TCK'nın 142/3. maddesi ve Terörle Mücadele Yasası'nın 8. maddesi kullanılmaya başlandı.

İnsan Hakları Derneği'nin yaptığı bir araştırmaya göre Türkiye'de toplam 152 ayrı yasada, 700'ün üzerinde yasa maddesinde düşünceyi açıklama özgürlüğünü kısıtlayan hükümler bulunuyor. TCK'da 312. maddenin dışında, "Türklüğü, Cumhuriyeti, Büyük Millet Meclisi'ni, hükümetin manevi şahsiyetini, bakanlıkları, devletin askeri ve emniyet muhafaza kuvvetlerini ve adliyenin manevi şahsiyetini alanen tahkir ve tezyif" suçunu düzenleyen 159. madde, "cumhurbaşkanına hakareti" düzenleyen 158. madde, "halkı kanunlara karşı gelmeye teşvik etme, askerlik hizmetinden soğutma" suçunu düzenleyen 155. maddesi, "suçun işlenmesini tahrik etme" suçunu düzenleyen 131. madde de aynı amaçla kullanılıyor.

Daha çok 8. maddesi ile gündeme gelen Terörle Mücadele Kanunu'nun 1. maddesi ise "teröre" getirdiği tanımda yeralan "Cumhuriyet'in niteliklerini, siyasi, hukuki, sosyal, laik, ekonomik düzenini değiştirmek, devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünü bozmak" gibi ifadelerle, pekçok düşüncenin bu kanun kapsamında cezalandırılmasına imkan tanıyor.