Yeni bir sayfa

Türkiye ile Ermenistan arasında yeni bir dönemi başlatacak tarihi protokolün imza töreninde krizin eşiğinden dönüldü. ABD Dışişleri Bakanı Clinton, Ermenistan'ın açıklamasındaki 'soykırım' ifadesine itiraz etti. Ermenistan da 'Karabağ' vurgusunun çıkarılmasını istedi. 18.00'de atılması planan imzalar, ABD'nin devreye girmesiyle ancak 21.20'de atılabildi.

Tüm dünyanın dikkatle izlediği süreç şu şekilde işledi: Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, Ermenistan'la imzalanacak protokol öncesinde Bosna Hersek ve Sırbistan Dışişleri Bakanları ile İstanbul'da bir araya geldi. Gazetecilere protokolle ilgili olarak “Bütün gece uyuyamadım. Ama şimdi çok rahatım. Çok güzel haberler alıyorum. Dualarınızı esirgemeyin” diyen Davutoğlu, öğle saatlerinde imza için özel GAP uçağıyla İsviçre'ye hareket etti.

Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin normalleştirilmesine ilişkin protokole imza atacak Davutoğlu ve Ermenistan Dışişleri Bakanı Edvard Nalbantyan'ın yanısıra törene ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Fransa Dışişleri Bakanı Bernard Kouchner, Avrupa Konseyi'ne başkanlık eden Slovenya'nın Dışişleri Bakanı Samuel Zbogar ile AB Ortak Dış Politika ve Güvenlik Yüksek Temsilcisi Javier Solana'nın katılacağı açıklandı.

Avrupa Birliği henüz imzalar atılmamışken tarafları tebrik etti. Davutoğlu ve Nalbantyan, Zürich Üniversitesi'ndeki tören öncesinde ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton ile ayrı ayrı bir araya geldi. Saat 18.00'da yapılacak imza törenine dakikalar kala Zürih Üniversitesi önünde toplanan bir grup Ermeni ile bir grup Türk aralarında 20 metre mesafeyle Ermenistan ve Türk bayrakları açtı. Türkler imza töreninin yapıldığı yere ellerinde çiçeklerle geldi. Ermeniler ise ellerinde protokolü protesto amaçlı pankartlarla geldi.

Heyecanlı bekleyiş sürerken, imza töre yaklaşık 40 dakika gecikti. Bu sırada taraflar arasında bazı sorunlar yaşandığı ve imza törenin tehlikeye girdiği konuşulmaya başlandı. İmza törenini düzenleyen İsviçreli yetkililer de basın mensuplarını bekledikleri locadan çıkartarak, imza töreninin belirsiz bir süre ertelendiğini açıkladı.

Salonda imza törenini bekleyen bazı davetliler salonu terk ederken, basın merkezinde canlı olarak yayımlanan tören salonu görüntüleri kesildi ve maç yayını yapılmaya başlandı. Krizin, Nalbantyan'ın imza sonrasında yapılacak açıklamaya Ermeni diasporasının da baskısıyla 'soykırım' kelimesini koymak istediği çıktığı öğrenildi. ABD heyeti, ifadenin Türkiye'yi rencide edeceğini belirterek metinden çıkarılmasını istedi. Ermenistan da bu kez Türkiye'nin hazırladığı 'Türkçe' metindeki 'Karabağ' ifadesine itiraz etti.

ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton d evreye girdi ve Nalbantyan'la bir araya geldi. Görüşmeye Davutoğlu da telefon aracılığıyla katıldı. Türkiye, metinde bir değişiklik yaparak Clinton'a gönderdi. Ermeniler de e hazırladıkları metinde değişiklik yaptı. Sıkıntıların aşılmasından sonra Clinton, törenin yapılacağı Zürih Üniversitesi'ne döndü. Clinton'un ardından Nalbantyan da üniversiteye döndü.

Krizin aşıldığı, imzaların atılacağı ancak törende yapılması planlanan konuşmaların yapılmayacağı açıklandı. İmza töreni saat 21.10'te başladı. İmzalar, Türkiye adına Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, Ermenistan adına ise Ermenistan Dışişleri Bakanı Eduard Nalbantyan tarafından atıldı.

Saat 18.00 başlayacağı açıklanan imza töreni krizin aşılmasından sonra ancak saat 21.10'da başladı. Tarihi imzalar, Türkiye adına Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, Ermenistan adına ise Ermenistan Dışişleri Bakanı Eduard Nalbantyan tarafından atıldı. Törende, ev sahibi ve görüşmelere arabuluculuk yapan İsviçre'nin Dışişleri Bakanı Micheline Calmy-Rey, ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Fransa Dışişleri Bakanı Bernard Kouchner, Avrupa Konseyi'ne başkanlık eden Slovenya'nın Dışişleri Bakanı Samuel Zbogar ile AB Ortak Dış Politika ve Güvenlik Yüksek Temsilcisi Javier Solana, imzalar atılırken masanın arkasında durarak ilginç bir görüntü verdi. Ermenistan Dışişleri Bakanı Nalbantyan'ın imza töreni sırasındaki sıkıntılı ve gergin tavırları dikkatlerden kaçmadı.

Türkiye ile Ermenistan'ın anlaştıkları 1. protokol ile iki ülke arasında diplomatik ilişki kurulması ve karşılıklı olarak diplomatik temsilcilik açılmasını öngörüyor. İki ülke ayrıca protokolle, aradaki mevcut sınırı uluslararası hukukun ilgili antlaşmalarında tarif edildiği şekliyle karşılıklı olarak tanıyor. Protokolün en önemli maddelerinden biri ortak sınırın açılması. Türkiye Cumhuriyeti ve Ermenistan Cumhuriyeti Arasında İlişkilerin Geliştirilmesine Dair Protokol ile de Türkiye ile Ermenistan arasında ilişkileri her alanda geliştirmeyi hedefliyor ve bu çerçevede bazı somut adımlar atıyor.

Bu adımların başında, ortak sınırın, protokolün yürürlüğe girmesinden sonraki iki aylık bir süre içinde açılması yer alıyor. İki ülke ayrıca çeşitli alanlarda ve düzeylerde komisyonlar kurmayı kararlaştırırken, uluslararası uzmanların da katılımıyla tarihsel ihtilafa ilişkin bir alt komisyon kuruluyor.

Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan, Türkiye ile ilişkilerin normalleştirilmesi politikasının kendi tercihi olduğunu söyledi. Sarkisyan'ın dün yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında, Ermeni neslinin geleceği için Ermenistan'ın istikrarlı, güçlü ve başarılı bir devlete sahip olmasının gerektiğini belirtti. Sarkisyan, "Aralarında Türkiye'nin de bulunduğu tüm komşularla iyi ilişkiler kurma bu yoldaki en önemli adımlardan biri. Türkiye ile ön yargısız ilişki kurmanın bir alternatifi yok. Bu, zamanın bizden talebi" şeklinde konuştu.

İngiliz Financial Times gazetesi, Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin normalleştirilmesini öngören protokollerin imzalanmasının, bölgesinde barışı destekleyen bir strateji izleyen Türkiye için bir zafer olacağını yazdı. Times gazetesi “Ermenistan ve Türkiye yüzyıllık husumete son verecek” diye yazdı. Çarşamba günü oynanacak Türkiye-Ermenistan maçına da değinen gazete, “Bu maç, ilişkilerin yeniden inşası için son tarih niteliği taşıdı” değerlendirmesinde bulundu. Fransa'daki gazeteler de Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin normalleştirilmesini 'tarihi gelişme' olarak yorumladı.

Amerikan Christian Science Monitor (CSM) gazetesinin internet sitesinde de prokolle ilgili olarak, "Bir sonraki Nobel Barış Ödülü birbirine hasım Türkiye ve Ermenistan'ın liderlerine mi?" ifadelerine yer verildi. Türkiye ve Ermenistan'daki ulusalcı güçlerin anlaşma sürecini rayından çıkarmaya ve anlaşmanın onaylanmasını engellemeye çalışacağını belirten gazete, "Bu sığ siyasi alanlardan geçmek Gül ve Sarkisyan'ın liderlik yeteneklerine kalıyor. Belki de bu yol, gelecek Nobel'de Oslo'ya çıkıyordur." ifadelerine yer verdi.

BM Genel Sekreteri Ban Ki-mun'da imzalanan protokolü 'tarihi karar' ve iki ülke ilişkilerinde 'dönüm noktası' olarak niteledi.