Yerli aracı kurumlar zor günler geçiriyor

Küresel borsalar iki ileri bir geri hareketlerine devam ederken, İstanbul Borsası'nda hisse senedi alım satımına aracılık eden kurumlarda ciddi sıkıntılar yaşanıyor. Bu sıkıntıların temelinde “para kazanamama” sıkıntısı bulunurken, kar edemeyen aracı kurumlar çareyi kapılarına kilit vurmakta buluyor. Akdeniz Menkul ve Değer Menkul'ün, ardından B.A.B. Menkul Değerler'in de geçici olarak faaliyetini durdurması gözleri yeniden aracı kurumlara çevirdi.

Son yaşanan gelişmeler ışığında aracı kurumların yaşadıkları sıkıntıları Yenişafak'a anlatan sektör temsilcileri, asıl sorunun aracı kurumların para kazanamaması olduğunu söylüyorlar. 'Aracı kurumların karlılıklarında geçen seneden bu yana bir gerileme var' diyen Gedik Yatırım Genel Müdürü aracı kurumların birer birer faaliyetlerini durdurmalarını 'kar edememelerine' bağlıyor. Bu konuda sektör temsilcilerinin de kabahatlarının bulunduğuna dikkat çeken Erhan Topaç'a göre anlamsız bir şekilde komisyon rekabeti yapılıyor ve karlılık oranlarında azalmalar meydana geliyor.

Geçmiş dönemlerde yabancı kurumların Türk aracıları satın aldığını ve hisse senedi piyasasındaki işlem hacminde ciddi payları olduğunu belirten Topaç sözlerini şöyle sürdürüyor: 'Dünyadaki ilk 10 kurumun 8'i Türkiye piyasasında direkt olarak faaliyet gösteriyor. Toplamda ise yabancı ortaklığı olan aracı kurum sayısı 30-32 civarında. Yabancı aracı kurumlar daha önceden Türkiye'deki faaliyetlerini yerli aracı kurumlar üzerinden yapıyorlardı. Fakat bunlar artık Türkiye piyasasında direkt bulundukları için işlemleri kendileri yapıyorlar. Yabancıların doğrudan piyasaya girmesiyle birlikte yerli kurumlar üzerinden gerçekleştirilen yurtdışı işlemler azalıyor. Bu durum ise işlem hacmimizi ve karlılığımızı olumsuz etkiliyor.'

Sermaye piyasası avukatı İbrahim Haselçin de son dönemlerde aracı kurumlarda yaşanan 'faaliyet durdurma' haberlerini yabancıların piyasadaki hakimiyetine bağlıyor. 'Para kazanamayan aracı, faaliyetini durdurur' diyen Haselçin, 'Piyasadaki işlemlerin büyük bölümü yabancı kurumların elinde. Sadece yabancı kurumlar değil Türk aracı kurumlar arasında da yoğun bir rekabet var ve bu rekabet şiddetleniyor.

Finans Kulüp Başkanvekili Avukat Bedii Ensari Yenişafak'a şunları söyledi: Eskiden aracı kurumların çok ciddi komisyon gelirleri vardı. O dönemlerde komisyon oranları yüzde 2'lerdeyken şimdi on binde 2'lerde. Bazı aracı kurumlar sadece hisse senedi alım-satımı yapıyor. Yabancı aracı kurumların hisse senedi alım-satımı dışında birçok enstrümanı var. Sadece komisyon geliriyle para kazanamıyorlar. Bu yüzden de ya kendileri işlemlerini durduruyor yada daha büyük kurumlar tarafından satın alınıyorlar. SPK'nın da çok ciddi denetimleri var. Aracı kurumlar, her 15 günde bir SPK'ya rapor veriyor. SPK inceleme yaptıktan sonra 'Bak kardeşim senin sermayen bozuk bunu düzelt' diye uyarıyor.

Geçmiş yıllarda bankalara oluşan yoğun yabancı talebi, finans piyasalarının önemli ayaklarında aracı kurumlara da yönelmişti. Sektör 2005-2007 yılları arasında ciddi el değiştirmelere sahne oldu. Bazı aracı kurumlar vizyon değişikliğine giderek ayakta kalmaya çalıştı, bazıları ise yabancı kurumların cazip tekliflerine 'Hayır' diyemedi. Gelinen noktada ise, yerli aracı kurumlar yabancılarla rekabet edemez hale geldi. Sektör temsilcileri bu konuyu şu sözlerle özetliyor: 'Önceleri yabancı yatırımcıların alım-satım işlemleri bizim üzerimizde geçiyordu. Aracı kurumların bir kısmının yabancıya satılması, önemli bir bölümünün ise yabancı ortaklı olması belimizi büktü. Yabancı, alım-satım işlemini artık kendi kurumundan yapıyor. Önceden binde 2 olan ve alım-satım işlemlerinden alınan komisyon, şu an onbinde 2'lere düştü. Yerli müşteri bulamıyoruz, varolan da dişimizin kovuğuna yetmiyor...'