Ruslar Ukrayna"dan vazgeçerler mi?

Rusya ile AB-ABD arasında bir "çatışma alanı" haline gelen Ukrayna"da neler olup bittiğini anlamak için tarihe bakmak gerekiyor. Meselenin temelinde Ukrayna"nın iç dinamikleri ve jeopolitiği itibariyle Batı ile Rusya arasında adeta bir "sınır bölgesi" konumunda tutulması yatıyor. Ukrayna"nın Ukrainlerin yoğun olduğu Batı"sı gözünü Avrupa Birliği"ne, Rusların yoğun olduğu Doğu"su(ve Kırım) ise gözünü Rusya"ya dikmiş gözüküyor. Ukrainler ve Ruslar iki ayrı istikamete bakıyorlar. Bu olgu tabiatiyle çatışma, parçalanma, gerilim getiriyor. Ryszard Kapuscinski"nin 1990"ların başlarında, yani "Sovyetler Birliği" dağılırken yazdığı "İmparatorluk" kitabında bakın neler söylüyor:

"Basitleştirecek olursak, iki Ukrayna olduğunu söyleyebiliriz: Batı ve doğu Ukrayna. Batı (eski Galiçya, savaştan önce Polonya"ya ait topraklar), doğudan daha Ukraynalı. Halkı Ukraynaca konuşuyor, kendilerini yüzde yüz Ukraynalı hissediyor ve bundan da gurur duyuyor. Burada ulusun ruhu, kişiliği, kültürü canlı kalmış. Doğu Ukrayna"da ise herşey daha farklı. Burada on üç milyon Rus ile en azından bir o kadar da yarı Rus yaşıyor; burada Ruslaştırma çok daha yaygın ve şiddetli bir süreç oldu; Stalin burada neredeyse tüm intelijentsiayı (aydınları) öldürtmüş. 1932 ve 1933"te birkaç milyon Ukraynalı köylünün açlıktan ölmesine neden oldu ve onbinlerce Ukraynalı aydının vurulmasını emretti".

Kapuscinski Rusya ve Avrupa ile ilişkileri açısından Ukrayna"nın geleceğinin iki yönde gelişeceğine daha o günlerde dikkat çekmişti. Aleksandr Soljenitsin gibi Rus aydınlarına göre ise "Ukrayna" ve "Beyaz Rusya" olmaksızın "Yeni Rusya" inşa edilemezdi. Kendi devletlerini kurmak isteyen Ukraynalılar bu planı reddettiler. Meselenin 19. yüzyılda canlanan "Pan-Slavizm (Slav Birliği)" ile ilgisi var tabii. Oysa Ukrainler Ruslardan ayrı bir ulus ve ayrı bir dil teşkil ettiklerini savunuyorlar. 19. yüzyıldaki Slav kongrelerinin zayıf halkası Ukraynalılar idi. 1789"daki "Fransız Devrimi"nin doğurduğu milliyetçilik dalgası Ukrainleri de sarmıştı. Aydınlar arasında Rusya"dan ayrı bir Slav devleti kurma fikri gelişmişti. Bu yüzden Rusların öncülük ettiği Slav kongrelerine Ukraynalılar pek ilgi göstermediler. Ukraynalı tarihçi ve siyasetçi Mykhailo Hrushevsky "Yeni-Slavizm Batı medeniyetine karşıdır. Ukraynalılar ise Batı medeniyetine bağlıdırlar. Yeni-Slavizm bir reaksiyon hareketidir. Halbuki biz daima gelişme yolunda yürüdük. Gelişme yolunu tercih ettik" demişti. Yani, Ruslar kendi yoluna, Ukrainler kendi yoluna.

Sovyetler Birliği döneminde Ukrayna şiirinden, dilinden söz etmek dahi "milliyetçi sapma" olarak yaftalandı. Sovyet rejimi Ukraynalıları Rus dilini ana dilleri gibi telakki etmeleri için zorladı. Ruslar 18. yüzyıldan itibaren Balkan Slavlarını Osmanlı"dan kopardılar ama Sovyetler Birliği"nin çözülmesinden sonra bu ulusları kendi bünyesi içinde tutamadı. Askeri, siyasi ve ekonomik birlikler (Varşova Paktı ve COMECON) dağıldı. Polonya ve Çek Cumhuriyeti başta olmak üzere Slav kökenli uluslar "AB" ve "NATO" üyesi şimdi. Ukrayna yirmi yıldır "sınır bölgesi" olmaktan kurtulup gerçek bir devlet olmaya çalışıyor. Meselenin özü bu. Putin rejimi ise Ukrayna"nın Batı ile bütünleşmesini "Büyük Rusya" politikasının geriye püskürtülmesi olarak gördüğü için Ukrayna"yı "sınır bölgesi" konumunda tutmayı, bu olmazsa, Ukrayna"nın Doğusu"nu ve Kırım"ı ayırmayı deneyecektir.