Zaferler ve bozgunlar..

Maalesef, yakın tarihimizde sık sık karşılaştığımız krizlerden birini daha yaşıyoruz bugün. Tam doğru istikameti bulduğumuzu zannederken, ummadığımız bir anda zuhur eden gelişmeler yüzünden yine başa dönüyoruz. Eski Yunan efsanelerinden birinin kahramanı olan "Sisyphos"un çarptırıldığı "ceza hali"ni yaşıyoruz sanki. Sisyphos, Zeus tarafından sonsuza kadar bir kayayı yuvarlayarak bir yokuşun başına çıkarmaya mahkum edilmişti. Kaya, yokuşun başına gelir gelmez gerisin geriye yuvarlanıyor ve işe yeniden başlamak gerekiyordu. Bizim de başımıza gelen çok farklı değil. "Galiba tünelin ucu göründü" derken bir başka karanlığın içine düşmüş gibiyiz. Yaşadığımız kriz hepimizi yoruyor, üzüyor, ve öfkelendiriyor. T. S. Eliot bir şiirine "Başlangıcımdadır benim sonum" mısrasıyla başlamıştı. Acaba, bugün yaşadıklarımız, başlangıçtaki yanlışlarımızın eseri olabilir mi? Belki de makarayı geriye sarmak, başımıza gelenlere nelerin sebep olduğuna bakmakta fayda var. Aslında bu muhasebeyi tarihi krizlerimize dönüp dönüp bakarak çoktan yapmış olmalıydık.

Osmanlı tarihçilerinden Paul Wittek, Yıldırım Beyazıd"ın "Ankara savaşı"nda Timur karşısında uğradığı bozgunun bir güç sarhoşluğunun eseri olduğunu söyler. Ankara bozgununun sebeplerini irdeleyen Wittek, 1396"da hemen hemen bütün Avrupa"dan toplanmış Haçlılar ordusuna karşı kazanılan ezici Niğbolu zaferini, "Niğbolu"da tesadüfü olan, zaferin kolaylığıdır. Bu kolaylık Osmanlı hükümdarına kuvvetleri hakkında, hakikatin pek üstünde bir fikir vermiş olmalıdır. Bozgunlardan daha fena zaferler vardır" diyerek anlatır. Beyazıd onüç yılda bir dizi zafer kazanmıştı. Neredeyse Bizans düşmek üzereydi. Tam bu sırada, diplomatik girişimlerle savuşturulabilecek bir tehlike iken Timur"la güç savaşına girmesi Osmanlı"yı büyük bir bozgunun içine düşürmüştü. Beyazıd"ın hedefini Balkanlardan Anadolu"nun doğusuna kaydırması, dönemin diğer Türk beylikleriyle, Memluk"larla hakimiyet mücadelesine girişmesi, üstelik bu mücadeleler sırasında Hıristiyan askerleri kullanması, ordusundaki yerli müslüman askerlerin Ankara Savaşı"nda ya kaçıp gitmelerine ya da Timur"un yanındaki eski beylerinin safına geçmelerine neden olmuştu.

Ankara bozgununun ardından Timur, Beyazıt"ın evvelce yerlerinden kovduğu beyleri beyliklerine yeniden yerleştirmişti. Bu beyler eski yerlerine tantanalı törenlerle dönmüşlerdi. Sağlam temellere oturtulamamış ve doğru istikamete yöneltilememiş bulunan "Anadolu birliği" bir darbeyle çözülüvermişti. Kederinden intihar ettiği söylenen Sultan Beyazıd"ın şehzadeleri ise kardeş kavgasına girişmişlerdi. Bizans rahat bir nefes almış, Osmanlı ittifakları dağılmış, Anadolu ve Balkanlar anarşinin, keşmekeşin içine düşmüştü. Yeniden toparlanmak için çok çetin geçen bir on yıl daha gerekmişti. Tarihçiler Ankara bozgunu yüzünden İstanbul"un fethinin elli yıl geciktiğini söylerler. Yaşadığımız krizleri anlamaya ve atlatmaya çalışırken, tarihimizdeki zaferlere, bozgunlara, fetretlere daha derin bir nazarla bakmalıyız. Akılla, dirayetle, istişareyle, ferasetle, liyakatla, adaletle çözülebilecek sorunlarımızı, bozgun halini daha da katmerleştirecek, belki gelecekte daha büyük bozgunlara yol açacak nitelikte bir siyasetle çözmeye çalışmamalıyız. "Devlet fikri"ni muhafaza ve inkişaf ettirmeye, milletçe hep birlikte kıvanç içinde yaşamaya ancak bu şekilde muvaffak olabiliriz. Hükümetler değişir, liderler kaybeder, cemaatler, partiler çözülürler ama devlet çökerse hepimiz altında kalırız.