Sudanlar petrol batağında

Daha önce ülkenin Güneyi üzerine onlarca yıl süren iki iç savaş yaşayan ve sonunda Güneyi Güney Sudan''a bırakan Sudan devleti, petrol kenti Hiclic''in Güney Sudan''a bağlı güçlerce işgal edilmesi ardından yeniden Güney''le tam kapsamlı bir savaşın eşiğine geldi.

Petrol rezervleri haritasına bakıldığında ülkenin orta kesimlerinin bir petrol denizi üzerinde oturduğu anlaşılıyor. İki Sudan arasındaki sınırın bu büyük petrol yatakları üzerinden geçiyor olması bu "petrol kavgasının" bugünlük ya da yarınlık bir mesele olmayıp uzun soluklu bir çatışma potansiyeli taşıdığını ve fırsat bekleyen uluslararası güçlere müdahale imkânı vereceğini söylemek abartı olmaz.

Alınan son haberlere göre Sudan Hiclic kentini ele geçirdiğini, Güney Sudan ise askerlerini bu bölgeden çektiğini öne sürüyor ama bu çatışmaların değişik şekillerde süreceği anlaşılıyor.

Sudan bölünme öncesinde Afrika''nın yüzölçümü olarak en büyük ülkesi idi. Ayrıca Beyaz Nil ve Mavi Nil bu ülkede birleşip kuzeye doğru akar ve dünyanın en büyük debiye sahip nehrini oluşturur.

Bu su potansiyeli ile birlikte Sudan''ın bölünme öncesinde Türkiye''nin yüzölçümüne yakın ziraata müsait arazisi olduğunu da hatırlatırsak, aslında Sudan''ın dünyayı doyuracak bir tarım potansiyeline sahip olduğu anlaşılır.

Ancak, Sudan gerek iç çalkantılar ve gerekse de dış müdahaleler yüzünden elindeki imkanlara rağmen bir türlü istenilen noktaya gelememiştir. Bunda, dış müdahaleleri gözardı etmeden, iş başında bulunan, çoğu zaman asker, idaricilerin basiretsiz yönetimlerinin de rolü büyüktür.

İçeride iktidarı elde edebilmek için devam eden ideolojik çatışmalar hâlâ vardır.

Biraz geri gidecek olursak, Hasan Turabi liderliğindeki İslamcılar önce Cafer Numeyri ve daha sonra da Ömer Hasan Elbeşir ile devleti İslamlaştırma çabalarında bulunmuşlar ama her iki durumda da yönetimi ele geçiren generaller tarafından dışlanmışlardır.

Generaller, özellikle de mevcut Devlet Başkanı Elbeşir İslamcıların desteği ile işbaşına gelmiş ama bunu iktidarını sürdürme fırsatına dönüştürmüştür. 1989 yılında sivil hükümeti deviren Elbeşir 23 yıldır hemen her şeyi uhdesinde tutarak hükümet etmektedir, Arap Baharı eğer bu ülkeye de uğramazsa, hâlâ da iktidarı bırakma gibi bir niyeti yoktur.

Sudan''ın bölünüp parçalanmasından ve şu an içerisinde yaşadığı Darfur, Güney Kordofan ve Mavi Nil bölgesindeki isyanlardan sorumlu tutulacak en önde gelen kişi Sudan Devlet Başkanı olmalıdır.

Elbeşir içeride kendisine muhalif kesimleri sindirmiş ancak ülkenin bölünmesine engel olamamış, yeni isyanlar çıkmasını engelleyememiştir.

Ülkede zengin petrol yataklarının bulunması ve yüzölçümü olarak hâlâ büyük bir devlet olması Sudan''ı hedef tahtasından indirmemiştir. Dış güçler bölünme ile başlayan süreci sürdürme çabasındadır. Halen Sudan içerisinde 3 isyan hareketinin sürüyor olması buna en canlı delildir.

Hiclic işgali sonrasında Sudan Devlet Başkanı Güney Sudan''a "son dersini vereceğini" ilan etmiş olsa da yeni maceralar Sudan''dan yeni kopmaları gündeme getirebilir.

Elbeşir Hiclic''in Güney Sudan tarafından işgali sonrasında, bir nevi kendisinin iktidarda kalmasına destek sağlama olarak da algılayabileceğimiz bir şekilde" "Cihad" ilan ederek genel seferberlik ilan etmiştir ama Güney''le onlarca yıl savaşın ülkeyi bir batağa saplamış olduğunu da yine en iyi bilenlerden birisi Ömer Hasan Elbeşir olmalıdır. İyi koruyamadığından dolayı kaybettiğin bir yeri geri kazanmak bir başarı olarak gösterilemez.

Evet petrol büyük bir zenginliktir ama aynı zamanda Irak örneğinde gördüğümüz gibi dış güçlerin iştahlarını kabartan bir metadır da aynı zamanda.

Kanımızca iki Sudan''a düşen, sınırları hakkaniyet çerçevesinde bölüşüp yola birlikte devam etmelidir. Aksi takdirde her iki ülke de içerisine düşecekleri petrol batağında ülkelerini ve halklarını perişan ederler.