Gazetecilik röportaj demektir!..

Röportaj; bir bakıma, gazeteciliğin ta kendisi demektir.. yani gazetecilik, röportaj kavramıyla özetlenebilir.. içinde haber vardır, gördüğünü tesbit vardır.. hem haber verenin, hem haber alanın yorumu vardır.. resim vardır.. çarpıcı görüntüler, çarpıcı fikirler, çarpıcı duygular vardır.. mülâkat ve röportaj terimleri birbirine yakın iki ıstılah sayılır.. mülâkat bir veya birkaç isimle yapılan görüşme ve konuşma olduğu halde, röportajda işin içine mekânlar, kurumlar ve şahıslar da girer.. hem mülâkatta hem röportajda en ehemmiyetli unsur, sualdir; yeni tabirle sorulacak sorudur.. soruların, konuyu ve parçalarını tam 12''den vuracak, özellikte olması lâzımdır.. ele alınan mevzunun, yahut detaylarının eksiksiz belirtilmesini sağlayacak evsafta sorular sorulması gerekir.. sorunun kısa ve net olması iktiza eder.. son yıllarda röportaj yapan birçok gazeteci, sanki cevap veren kendisiymiş gibi uzun uzun açıklamalar ve yorumlar yaptıktan sonra soru cümlesine geçmektedir.. en hatalı, en sıkıcı ve röportajın akıcılığını cazibesini köstekleyici röportaj metodu budur.. okuyucu seni değil, cevap veren adamı dinlemek ister.. röportajcı konuşacaksa bu röportaja ne lüzum var! konunun hiçbir özelliğini ihmal etmeyen kısa soru düzenlemek, zekânın ve dil mükemmeliyetinin göstergesidir.

Haber toplarken veya röportaj yaparken edebli ve saygılı hareket etmek; esas prensip olmalıdır.. gerçeği bulacağım veya gerçeği söyleteceğim diye muhâtâbınızı mahçubedecek, utandıracak cümleler ve sorular yöneltmekten kaçınmak lâzımdır.. bu demek değildir ki öğrenmek istediğiniz her noktayı gündeme getirmekten vazgeçeceksiniz.. vazgeçmeyeceksiniz ama kâh üstü kapalı, kâh îmalı, bazen de asıl merak edileni nazikçe ifade eden cümleler ve sorular îmal etmeye muvaffak olacaksınız.. yani röportajcı gerçeği yakalayacağım diye kaba sözler sarfetmeğe mezun değildir..

Röportajcının en önemli görevi ise, ele aldığı konuyu ve detaylarını önceden iyi hazırlamaktır.. konuya ait bilgileri mevcud kaynaklardan ve şahıslardan faydalanarak eksiksiz öğrenmek zorundadır.. ta ki konuşurken can alıcı sualleri tesbit etmeğe muvaffak olsun!..

Röportajcının sorularını iki kısma ayırmak gerekir.. birisi evvelden hazırlanmış sualler.. diğeri de konuşma esnasında mevzuun gidişatına göre ortaya çıkan sorular.. 1971 yılında idi sanırım, rahmetli İsmet Paşa ile röportaj yaparken benden soruları istemişti.. çıkarıp verdim.. baştan aşağı okudu.. bir an durdu.. sonra bana döndü: “bunlar çok akıllıca hazırlanmış sualler.. bana bir hafta müsaade et! bir hafta sonra görüşelim..” dedi.. Ömer Öztürkmen Bâbıâli''nin sağlam Türkçeli yazarlarından birisidir.. her karşılaştıkça bana: “-Osman Bey, sen Bâbıâli''nin en iyi konuşturanısın!” demeyi ihmal etmezdi.. bunları niye anlatıyorum.. herhalde övünmek için değil.. övünmek ihtiyacı duyacağım yaşı çoktan geçtik.. bunları, röportajın mahiyetini ve özelliklerini iyi anlatabilmek için dile getiriyorum..

İyi röportajda sualler; mantıklı, kısa, öz, eksiksiz ve mükemmel olacak.. hem sorular, hem de kaydedilen cevaplar düzenli veciz ve akıcı olacak.. “konuştuğum adamın veciz ve akıcı konuşması benim elimde mi, diyebilirsiniz..” hayır sizin elinizde değil ama, söylediği cümleler arasından iyi tertiplenmiş olanlarını seçmek sizin elinizdedir.. Necip Fazıl Bey, röportajcıya “röportör” derdi.. biz de genç röportörlere röportaj yollarında başarılar diliyoruz...