Bazı kapılar da kapalı kalsa...

Bu zamanın hikaye anlatıcılarının işi gittikçe zorlaşıyor. Çünkü insanlar asırlardır sürdürdükleri doğal davranış kodlarını yavaş yavaş terkediyor, hayatın önlerine çıkardığı sıradan durumlar karşısında çok daha anlaşılmaz, çok daha beklenmedik, çok daha sıradışı tepkiler ortaya koyuyorlar. Anlatıcılar en son tahlilde hep bir hikaye anlatırlar malum... Uzun ya da kısa, ilginç ya da sıradan, heyecanlı ya da durgun, lirik ya da düz, absürt ya da katı gerçekçi, soyut ya da somut ya da adını kendi koydukları başka karakterlerde çeşitli hikayeler... Nasıl kaleme alınmış olursa olsun, anlatılanın içinde bariz ya da gizli bir hikaye mutlaka vardır. Bu anlamda roman da, şiir de, deneme de, resim de, fotoğraf da, sinema da içinde mutlaka bir hikaye barındırır. Bazen daha gür, bazen fısıltıyla, hatta bazen sükûnetin ipek bohçalarına sararak...

Değişmeyen şudur; içinde hikaye olan her eserin, isterse dünyanın en çılgın anlatıcısının kaleminden çıksın, isterse en akla gelmeyecek saçmalıklarla örülmüş olsun, doğru ve yanlışa dair sarsılmaz mihenk noktalarına sahip olması gerekir. Bu anlamda saçmanın da, soyutun da, deneyselin de kendine özgü bir akıl terazisi, mantık ölçüsü, anlatım kaidesi vardır, olmalıdır.

Mesela hiçbir aklı başında hikaye anlatıcısı, ellili yaşlarındaki bir babanın yirmili yaşlarındaki sevgili oğlunu sırf yaşıyla alay ettiği için bıçaklayarak öldüreceğine dair bir hikaye kurmaz. Neden kurmaz? Çünkü böyle bir hikaye, kendi içinde pek çok mantık hatası taşıyan, dengesiz, duygulara dair fazlasıyla abartılı yaklaşımlar taşıyan bir hikaye olur. Pek çok absürt hikaye kurmuş bir anlatıcı olarak hiç düşünmeden, böyle bir hikayenin mantık bütünlüğünün, dengesinin ve inandırıcılığının olmadığını kafadan söyleyebilirim. Yetenekli bir anlatıcı; böyle bir "sinopsis"ten yola çıkmayı göze alır, pek meşakkatli bu işe emeğini ve zamanını harcamayı kabul ederse, ölü doğmuş bu dengesiz kurguya yeteneğiyle bir muhteva giydirebilir, ortaya yenip yutulabilir bir bütün çıkarabilir. Böyle bir durumda bile ortaya çıkan şey, muhtemel ki, kalıcı ve dikkate değer bir eser olma hedefine asla yaklaşamayacaktır.

Neden?

Çünkü bir babanın, eğer deli ya da ağır biçimde arızalı değilse, yaşı ile alay ettiği için çok sevdiği oğlunu öldürmesi çok kullandığımız o söz kalıbı ile ifade edersek, olacak şey değildir. Bir yazar, aylarını, belki de yıllarını alacak bir yazı projesi için böyle çürük bir malzemeden yola çıkmaz. Binlerce çok daha makul fikirden birini alır, üstüne çok daha dengeli, inandırıcı, bütünlüklü bir hikaye inşa eder.

Peki hayatta böyle şeyler olmaz mı?

Olur. Hep olmuştur. Nadiren olmuştur. Şimdi çok oluyor. Her gün kısa kısa sütunlarında benzerlerine rastlayabileceğiniz kadar sık oluyor. Yukarıdaki hikayeyi okuduğum böyle bir haberden aldım. Yani hadise ayniyle vaki... Ocak ayında İngiltere"de yaşanmış bir cinayet hikayesi... Haberin detaylarında babanın deli olduğuna dair bir belirti yok; oğlunu çok sevdiğini ama onunla birlikte yaşamaya katlanamadığını söylüyor. Onu kendi oğlunu göğsünden iki kez bıçaklayarak öldürecek kadar alıngan kılan yaşı ise bugünlerde insanların emekliliğe bile epeyce uzak oldukları bir yaş... Bay Stephen Hall, sadece 52 yaşında...

"Bu da ne ki, neler oluyor böyle hayatta" demeyiniz. Cinayetlerin çokluğundan, şiddet kültürünün yaygınlaşmasından filan sözetmiyorum; deli olmayan bir baba ile çok sevdiği oğlu arasında geçen sıradan bir hikayenin ne kadar anlaşılmaz ve ne kadar sarsıcı bir sona, ne kadar ürpertici bir "an"a bağlanabildiğinden sözediyorum.

Haneke, filmlerinde buna benzeyen beklenmedik hikayeler anlattı, biliyorum. İnsanın içindeki o anlaşılması zor şiddeti, nefreti, öfkeyi, en ince bakışla bile bir sebebe bağlanamayacak kıyıcılığı anlamaya ve anlatmaya çalıştı filmleriyle.

Tam da bu noktaya koyuyorum ben soru işaretini; bu sebepsiz kötücüllüğü anlamaya, anlamlandırmaya, anlamlandırabilmek için "anlaşılmaz"ı kendi içinde bir mantığa kavuşturmaya çalışmalı mıyız? Belki de doğru olan, bazı şeyleri anlaşılmaz bulan sıradan insanlar olmaya devam etmektir.