Sarayova"da bir damla gözyaşı

Sarayova Camii''nin avlusunda bir yandan hep bir hüznü, acıyı hatırlatan tepelere, avlunun etrafını dolduran sarıklı mezar taşlarına bakarken bir yandan da toplantı saatinin gelmesini bekliyorum. Sanki Bursa''da büyük çınarların gölgesinin düştüğü bir cami avlusundayım. Her şey o kadar bize yakın, bize özgü hatta. Karşı tepelere doğru başımı kaldırdığımda birkaç ay evveline kadar mevzilenmiş Sırp ''Çetnik''lerin şehre doğru baktıklarını görür gibi oluyorum.

Başçarşiya''da gördüğüm haritayı hep saklayacağım. Sarayova''nın kuşatma haritası. Hangi tarafın nerede mevzilendiğini, savaş, daha doğrusu kuşatma hattının nereden geçtiğini gösteren bir harita. Bir bakıma çağımızın "değerler haritasi" olarak, insanlık çizgisinin hangi hat üzre geçtiğini gösteren bir belge olarak hep saklayacağım.

Kalabalık yavaş yavaş camiye gelmeye başlıyor.

Yavaş yavaş dolmaya başlayan caminin avlusunda alışılagelinenin dışında bir olağanüstülük var. Her sınıftan Bosnalı Müslüman''ın temsilcileri camide toplanmaya başladılar. Tüm Bosna''daki müftüler giyindikleri sarık ve cüppeleriyle heyetler halinde geliyorlar.

İşte bir üniformalı komutan. Mostar bölgesinin kahramanlarından bir general.

Bir anda, Bosna''ya ayak attığım andan itibaren hep iç içe olduğum, tarihin derinliklerine beni çeken manzarayla karşılaşıyorum. İlerleyen yaşına rağmen dimdik duran, ''Osmanlı Ayan'' kıyafetiyle bir yaşlı Boşnak avlunun kapısından görünüveriyor. Belinde kuşağı, şalvarı ve başındaki sarığı ile tam bir ''Osmanlı Ayan'' temsilcisi...Toplumun tüm temsilcileri burada toplanıyor.

Bugün Sarayova Camii''nde ''menşura'' töreni var. Şehrin sembolü sayılan Hüsrev Bey Camii''nin savaştan nasibini aldığı için tamirde olması, törenin orada yapılmasına imkan vermiyor.

Birazdan ''Bilge Kral'' Aliya İzzetbegoviç gelecek. Gelenleri daha yakından incelemek için avluda bekliyorum. Törene katılan Türkler''den bir kısmının menşura törenini Osmanlı geleneğinin yeniden dirilmesi olarak saygı ve özlemle karışık duygularla birbirlerine anlattıklarını görüyorum.

Her şeyin altüst olduğu bir ortamda bunun farkında bile değiliz. Oysa ''menşura'' törenleri her ne kadar yüzyılı aşkın bir geçmişi olsa da Osmanlı''dan kopuşu işaret etmektedir daha çok.

Bosna Avusturya İmparatorluğu''nun işgaline uğrayınca, buradaki Müslümanlar''ın idarî ve dinî işleri Reis''ul Ulema''ya bırakılmış. Menşura, bu Reis''ul Ulema seçiminin yapıldığı, ilan edildiği toplantıya verilen isim. Ancak İstanbul''dan da Halife''nin onayı gerekiyor Reis''ul Ulema''nın meşruiyetinin olması için. Reis''ul Ulema, sadece dini ihtiyaçları karşılayan müftülük makamı değil; eğitimden idari konulara kadar Bosna Müslümanları''nın en yüksek temsil makamı. Bunun yansıması olarak bugün Bosna''da müftülerin bizdekini aşan çok önemli yetkileri var. Yerel belediyelerin resmi kararları bile müftünün onayından geçmek zorunda.

Ve işte Bilge-Kral avlunun kapısından göründü. Heyecanımı yenemiyorum, bu ilk karşılaşmam olacak. Aydınlık bir çehre, her şeye rağmen mütebessim, müşfik bir yüz ifadesi. Ama çilenin yoğurduğu bir ciddiyet hemen belli oluyor. Hâlâ dinç görünüyor. Camide İslam Dünyası''nın dağişik kesimlerinden, özellikle dinî temsilci düzeyinde gelenler var. Şii ve Sunniler''i Boşnaklar biraraya getirmeyi başarmış. İran''dan Ayetullah Cenneti de gelenler arasında. Bizden bu anlamda kimsenin olmaması kahredici bir şey mi yoksa köprünün altından çok suların akmış olduğunu mu gösteriyor. Hayır, yanı başımızda akan Bosna nehri akmaya devam ediyor ve nehir her zaman tazedir gerçekte ve yeni köprüler inşa edilebilir diye düşünüyorum. Esas olan inşa eylemini gerçekleştirebilmek.

Caminin içi tam bir resmî törene göre düzenlenmiş. Devlet başkanının katıldığı resmî bir tören ne de olsa. İlahiler okunuyor, Kur''an tilavet ediliyor.

Ve yemin ânı geliyor. Boşnakça, Arapça, Türkçe ve Arnavutça yapılan bir yemin. "Ben ki tüm Bosna Müslümanları''nın Reis''ul'' Uleması olarak, tüm Bosnalı Müslümanlar''ın haklarını savunacağıma..."

Sabah evinde tanıştığım Mustafa Çeriç Reis''ul Ulema seçiliyor. Amerika''da tefsir doktorası yapmış aydın bir ilim adamı Mustafa Çeriç. Malezya''da öğretim üyeliği yaptığını da duymuştum.

Mustafa Çeriç Reisu-l Ulema sıfatıyla ilk hutbesini okurken ön safta oturan genç bir müftünün gözünden yaş aktığını farkediyorum. Bir damla göz yaşı...

Sevincin, şükrün, acıların, hüznün, umudun kristalleştiği bir damla gözyaşı yuvarlanıyor göz pınarından yanaklarına doğru...