ABD için Türkiye, Türkiye için ABD

İki yıl öncesine kadar ABD ve Türkiye ilişkileri model partnerlik kavramıyla izah ediliyordu. Tek taraflı, istediğinde Washington"un her sözünü emir telakki eden ve sadece ABD menfaatlerine bağlı bir ilişki tarzının artık tarih olduğu söyleniyordu. Buna karşı Türkiye"nin Müslümanlığı ve demokrasi tecrübesiyle bölgesinde model oluşturduğu ve buna bağlı olarak ABD"nin de bu model çerçevesinde bir partnerlik geliştirdiği varsayılıyordu.

Başbakan Erdoğan"ın son ABD ziyaretinde Obama ile yaptığı görüşmelerde "üretken ortaklık" perspektifi öne çıkıyor. Türkiye bir çok alanda ABD ile geniş bir iş birliği içinde çalışmak istiyor. Sadece güvenlik, terör ve savunma eksenlerinde işleyen bir ilişki tarzı değil bu. ABD de aynı tutum içinde yer alma talebinde. Konuşulan, tartışılan ve paylaşılan meselelere bakınca bunu görüyoruz. Nitekim Türkiye, bölgesel bütün sorunlarını ABD ile konuşuyor. Ya da ABD, Ortadoğu"daki bütün meseleleri Türkiye ile müzakere ediyor. Suriye, Irak, İsrail-Filistin, enerji politikaları… Bütün bu sorunları ticaret, savunma ve enerji bağlamlarında hem ABD hem de Türkiye birlikte ele alıyorlar. Neredeyse Türkiye"nin bütün bölgesel sorunları bunlar ya da bölgenin bütün sorunları.

Görüşmelerden iki yaklaşım beliriyor. Birincisi, Türkiye bölgesinde bütün meselelerle ilişkili bir ülke. İkincisi, ABD bütün bölge meselelerini Türkiye"yi dikkate alarak değerlendirmek zorunda. ABD gezisinden çıkan sonuç budur. Bu da Türkiye"nin bölgesel aktörlüğünü tescillemekte ve artık ABD"nin Türkiye "siz bir iş yapmayacağını göstermektedir.

Türkiye"nin yeni Ortadoğu"daki kısa dönemli rolü budur. Ana aktörlerin başında yer alması ve ABD"nin onsuz hareket edememesi. Ancak, bu ilişki biçimi hiçbir zaman Türkiye"nin kendi başına özerk bir siyasal aktör olduğu anlamına gelmiyor. Çünkü aynı ABD, görüşmeden kısa süre sonra Rusya ile beraber düzenleyeceği konferanstan bahsediyor ve burada Suriye meselesinin ele alınacağını söylüyor. Böylece ABD"nin Ortadoğu"da tek iş yaptığı, muhatap aldığı ve ana aktör olarak benimseyerek tavır belirlediği ülke Türkiye"nin olmadığını anlıyoruz. İsrail, rakipsiz ana aktördür onun için. Elbette bölgesel realite açısından da sınırlıkları olduğundan Türkiye burada göz ardı edilemiyor. Bundan dolayı özür için İsrail ikna ediliyor.

Türkiye, artık bütün Ortadoğu sorunlarıyla ilişkili bir ülke. Ancak bu ilişki tarzı önemli imkânlar sağladığı gibi önemli sorumlulukları da getirmekte. Örneğin enerji, imkânlardan yararlanma olanaklarına yol açarken, mültecileri sahiplenme (biz misafirlerimiz diyoruz, çok yerinde ve anlamlı bir tanımlama bu) gibi sorumlulukları da beraberinde getirmekte. Kuzey Irak Yerel Kürt bölgesi ile işbirliğimizi artırırken, merkezi Irak yönetimiyle gerginliğimize yol açmaktadır. Artık Türkiye hem bölge toplumlarının hareketlenen sorunlarıyla yüz yüze hem de bu hareketliliğin getireceği yeni imkânlardan yararlanmakta.

Ortadoğu İslam dünyasının güvenliği, ticareti, enerji kaynakları ve demokratikleşme süreçleriyle Türkiye daha ilişkili hale gelmektedir. ABD ve Türkiye görüşmeleri bu gerçeklik üzerinden yürüdü. Çünkü bölgede askeri-güvenlik konsepti, yükselen refah toplum idealleri ve demokratikleşme trendiyle toplumlar için hareketlenme dinamizmini temsil ediyor. Ortadoğu Müslüman toplumların sinerji merkezi haline geliyor. Bundan dolayı insanlar Anadolu"ya bakıyor ve Anadolu"ya koşuyor. ABD"nin bu yeni Ortadoğu sinerji merkezini ve iradesini görememesi mümkün değil. Nitekim Obama, "Türk çocukları"nın ABD"deki teknoloji transferleriyle, bölgeyi yazılım programları ve inovasyon merkezi haline getirebileceklerini söylüyor. Anadolu"da yükselen bu verimlilik ortamı ve sinerji dalgası nedeniyle, Türkiye ABD ilişkileri stratejik ortaklıktan model partnerliğe ve oradan da "üretken ortaklığa" doğru seyretmektedir.