"Yeni Türkiye"nin "yeni dünya"sı (3)

Hem yeni bir Türkiye''nin ve yeni bir dünyanın gelişinden, hem de yeni dünyanın kurulmasında Türkiye''nin belirleyici ve başat bir rol oynayacağından sözediyorum.

Önce, şu "yeni" "eski" sözcüklerini normatif düzlemde, değer yükleyerek kullanmadığımı hatırlatmak istiyorum: Bu eski-yeni kavramları, modernliğin zihnimize kazıdığı, entelektüel melekelerimizi körleştiren, o yüzden de çöp tenekesine rahatlıkla göndermemiz gereken kavramlar.

"Yeni" bir dünyadan sözederken, "eski" / Batılı dünyanın, bize artık dişe dokunur, sadra şifa bir şey söyleyemeyecek hâle geldiğini ve çöktüğünü; (cins düşünür Nietzsche''nin "söyleyebileceğimiz tek yeni şey, yeni bir şey söyleyemeyeceğimiz gerçeğidir", tespitini zihnimizin bir köşesine kazıyarak) yeni bir dünya arayışının âciliyet kazandığını söylemiş oluyorum.

20. yüzyıl, insanlığın "kayıp" yüzyılıdır: İki anlamda: Birincisi şu: 20. yüzyıl, insanlığa esas itibariyle bir şey kazandırmadı: Elbette ki, 20. yüzyılda gerçekleştirilen teknolojik "ilerleme", bütün insanlık tarihinin toplamında gerçekleştirilen teknolojik gelişmeden fazla oldu. Bu, gerçek. Ama gerçek bundan ibaret değil. Bu, gerçeğin sadece görünen yüzü, yüzeyi.

İkincisi de şu: Gerçeğin görünmeyen yönünde, derûnunda, daha yakıcı bir gerçek gizli: Bu teknolojik gelişme, insanın ve insanlığın hayatında niteliksel bir sıçramaya yol açmadı; aksine, hayatı da, anlamı da, değerleri de anlamsızlaştırdı; hatta imha etti.

Değerden, ahlâktan arındırılan bilimin ve dolayısıyla teknolojinin bizatihî kendisi değer ve amaç hâline geldi. Adorno ve Horkheimer''ların özenle dikkat çektikleri Batı uygarlığının temel açmazı ve insanlığı kendisiyle birlikte büyük bir felâketin eşiğine sürükleyen "araçsal akıl", Aydınlanma''nın aklı''nı yerle bir etti: Araçları, özellikle de bilim ve teknoloji üzerinden güç devşirilen araçları kontrol etme güdüsünü amaç hâline getirdi (bilimi ve teknolojiyi yegâne değer üreticisi katına yükseltti), dolayısıyla "akıl tutulması"yla sonuçlandı.

Adorno ve Horkheimer''ın çözümlemeleri, buraya kadar bir anlam ifade ediyordu: Ama asıl sorunun nereden kaynaklandığını ve nasıl hâl yoluna konulabileceğini söyleyemiyorlardı bize. Çünkü ayaklarını bastıkları zemin kaygandı, o yüzden patinaj yapıyorlardı sadece: Arşimet noktaları, zihni, aklı ve ruhu yok eden kör bir noktaya kilitliydi çünkü: Aydınlanma projesinin ateşli savunucuları oldukları için, kendilerini "Aydınlanma aklının hapishanesi"ne tıkadıklarını göremiyorlardı.

Oysa Alman düşünce geleneğinin hakîkî çocuğu, 20. yüzyılın bu en büyük düşünürü Heidegger, "aklın, düşünmeyi ve düşünceyi öldürdüğünü" söylüyordu.

20. yüzyıl, insanlık için işte bu anlamda tastamam kayıp bir yüzyıldı: "Uygarlık" fikri üzerine kurulduğu söylenen Batı modernitesi, atomlara, parça''ya ve niceliğe dayandığı için, 20. yüzyıla gelindiğinde, medeniyet fikrini yok etmişti. (Bu arada, "medeniyet" eleştirilerinin, aslında modernlik eleştirileri olduğunu hatırlatmış olayım). Çünkü medeniyet fikri, akıl gibi, bilim gibi, birey gibi, ulus gibi atomlara / parçalara dayanamayacak kadar bütüncül bir fikirdi; bir kozmos tasavvuruydu. O yüzden uygarlık anlamında sivilizasyon, bir medeniyet fikri değildi; medeniyet fikrinin karikatürüydü yalnızca.

Batı uygarlığı, modernlikle birlikte Tanrı, İnsan ve Kâinât''tan oluşan büyük varlık zincirine dayanan medeniyet fikrine ulaşabilmek şöyle dursun, büyük varlık zincirini yerle bir ederek, insanı tanrısal konuma yerleştirdi; Tanrı fikrini yok etti; insanı, kıtaları ve tabiatı sömürgeleştirdi; insanlığı ontolojik güvensizlik sorununun, büyük bir metafizik ve varoluşsal felâketin eşiğine fırlattı.

Böylelikle hem medeniyet fikrini yok etti, hem de mevcut medeniyetlerin hepsini ya tarihten sildi, ya da fosilleştirerek tarih dışına itti: Sonuç, büyük dünya savaşları, işgaller, haksızlıklar, belirsizlikler ve küresel kaos oldu.

20. yüzyıldan devraldığımız bu küresel medeniyet krizi, insanlığı yeni arayışlara, yeni bir medeniyet fikri arayışına icbar ediyor. İşte Yeni Türkiye''nin insanlığa sunacağı "yeni dünya"sı, dün olduğu gibi yarın da adaleti, erdemi, vicdanı, insanlık kardeşliğini, hakkaniyeti eksene alan esaslı bir medeniyet fikrini harekete ve hayata geçiren bir dünya olacak.

Böylesi bir medeniyet fikrini dünyaya neden Çin, Hindistan, Rusya, Latin Amerika, İran veya Mısır değil de, Türkiye sunabilir? Ve nasıl?

Şunu söylemekle yetineyim yalnızca: Son bin yıldır esaslı bir medeniyet fikrine sahip olduğumuz için dünya tarihini şekillendiren üç-dört "millet"ten biri biziz. İngilizler, Almanlar dünkü iddialarına ve rüyalarına bugün nasıl sahip çıkıyorlarsa, biz de medeniyet iddialarımıza ve rüyalarımıza sahip çıktığımız ândan itibaren yeni dünyanın kurulmasında başat rol oynamaya başlayacağız.

Braudel''in "tarihin kayıp çocukları" olarak tarif ettiği "Türkler", insanlığın kayıp yüzyılının son demlerinde küllerinden doğarak köklü bir oluş, varoluş ve tarihî yürüyüş yolculuğuna hazırlanıyor… Cuma günü devam ediyoruz…