Geçmişten günümüze rekabet

Bireysel başarı arayışı; ötekini, kendi çıkarından vazgeçmeyi veya ortak yararı hiç düşünmeden kendi amacını kendi içinde buluyor. Her bireyin projesi mümkün olduğunca kazanmak ve zevk almak.

Piyasa kanunu ve genelleşmiş rekabet herkesin kabullenmek zorunda kaldığı veriler.

Ekonomik büyümenin toplumsal gerilemeye ve acımasızca bir şiddete yol açtığı görmezden geliniyor. Bireysel başarı hırsı, dünyayı herkesin kazanabileceği ya da kaybedebileceği bir kumarhaneye çeviriyor.

Hep daha fazla anlayışını suçlamaktan öte genele yayılan rekabetin derin etkilerinin neler olduğunu ve bir piyasa toplumu kurulmasının sonuçta neden az sayıda olumsuz tepkiye yol açtığını anlamak gerekiyor. Rekabet olumlu ve makul bir değer olarak kabul görüyor. Spor şampiyonları dopinge rağmen, televizyon yıldızları sahteliğe rağmen, çokuluslu firma patronları iş meselelerine rağmen imrenilen modeller olmaya devam ediyor. Yapılan kamuoyu araştırmalarına göre para getiren mesleklerle anlam kazandıran meslekler arasındaki mücadele eşitsiz gözüküyor.

Para piyasasının hakim olduğu başarılarla sembolik değer piyasasının hakim olduğu başarılar arasındaki ayrım ikincinin aleyhine olmak üzere durmaksızın artıyor.

Ortak özellikleri keşfetmek için önce farklılıkları incelemek gerekir der Rousseau.

İlkel denilen toplumların gelişmeye direnme sebepleri bu toplumların birlik ve beraberliği iç çatışmaya tercih etme eğilimi; ikincisi doğal güçlere gösterdikleri saygı, üçüncüsü ise tarihsel gelişmeden nefret etmeleridir.

Sadece kazanmayı düşünen modern insanın tersine, Yeni Gine adasında yaşayan kabilenin en sevdiği oyun "Taketak"da önemli olan kazanmak değil, berabere kalmak. Oyun, topaçların yerdeki kazıkların üzerine atılması, bu kazıkların vurulmasıyla oynanır. Bir takım daha fazla kazık vursa bile, öbür takım ona yetişinceye kadar oyun devam eder. Misyonerlerin futbol oynadığını görüp, bu oyunu büyük bir hevesle benimsediklerinde futbolu kendilerince yeniden yorumlamayı ihmal etmezler. İki takımdan birinin galibiyeti yerine iki takımın da galibiyet ve mağlubiyet sayısı eşit oluncaya kadar maç yapmaya devam ederler. Oyun bizim anladığımız manada bir taraf galip gelince değil, iki tarafın da mağlup olmadığı kesinleşince sona erer.

Başka toplumlarda yapılan gözlemler zıt yöndeymiş gibi görünür ama bunlar da aynı şekilde gerçek manada rekabetçi zihniyeti dışlar. Oy çokluğu fikrini reddederler. Topluluk içindeki sosyal uyumu ve anlaşmayı bütün yeniliklere tercih ederler. Asıl ihtilaf oybirliğiyle bir karara varmanın şart olup olmadığına gelir dayanır çoğu zaman. Kimi durumda karar alınmadan önce ihtilafların simülasyonu yapılır. Böylece eski tartışmalar sonuca bağlanır ve rahatlayıp canlanan topluluk ancak kendi içinde oybirliğine varacak koşulları sağladığında oylamaya geçer.

Çoğu toplumun doğa ve kültür arasında bağ kurduğu düşüncesi de bu toplumların gelişmeye neden direndiğini açıklar. Zira gelişme; kültürün, doğanın önüne geçmesi demektir ve kültüre tanınan bu öncelik sanayi uygarlıkları dışında neredeyse hiçbir yerde hiçbir zaman bu şekilde kabul edilemez.

"İleri toplumların" doğasında değişim vardır; yapı ve işleyişlerin temel ilkesi budur. İlkel denen toplumların bize ilkel gelmesinin sebebi mensuplarınca her şeyden önce varlıklarını oldukları gibi sürdürmek üzere tasarlanmış olmaları. Dış dünyaya pek açık değiller. Buna karşılık karmaşık uygarlıklarınkine kıyasla bu toplumların iç yapısı çok daha sıkı bir dokuya, çok daha zengin bir ortama sahip. Teknik ve ekonomik bakımdan alt seviyelerde olan toplumlar esenlik ve bolluk içinde olduklarını hissedebilirler. Her biri mensuplarına yaşanmaya layık yegane hayatı kendisinin sunduğuna inanır.

İlkel denen toplumlar üretilen zenginlikleri ahlaki ve toplumsal değerlere dönüştürmeyi amaçlayan ilkeleri temel alırlar: Akrabalara ve komşulara saygı göstermek, ahlaki ve toplumsal açıdan itibar kazanmak, insan ile doğa ve doğaüstü dünya arasında uyum kurmak gibi.

Not: Claude Levi-Strauss"un Modern Dünyanın Sorunları Karşısında Antropoloji kitabından yararlanılmıştır.