Kime karşı bağımsızlık?

Tartıştığımız her meseleyi kemâline erdirmeden kapatmakla maruf bir ülkeyiz. Hızla değişen siyasi gündemler nedeniyle "Merkez Bankası"ile ilgili tartışmalar da meselenin özüne inemeden kapanmak üzere. Tartışmalar sade suya tirit açıklamalar veya slogan düzeyindeki itirazlar eşliğinde güme gidiyor. Merkez Bankası hakkında tartışmaların özü, hangi ekonomik modeli izleyip izleyemeyeceğimizle ilgilidir. Tartışmaların önünde sonunda gelip dayandığı nokta budur. O noktaya bir türlü gelemedik. Merkez Bankası"nın mevcut pozisyonunu savunanlar açıkça söylemeseler bile yaklaşımlarını "neo-liberal" bir iktisadi okumaya dayandırıyorlar. Tartışılması gereken asıl unsur bu pozisyonun milletin umumi menfaatleriyle ne kadar uyuştuğudur. Unutmayalım, bir tür merkez bankası işlevi gören İngiliz ve Fransız sermayeli "Osmanlı Bankası"nın zamanla tasfiyesini sağlayan "Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası" ilk kurulduğunda hedef, milli ekonomik bağımsızlığın sağlanması idi.

Hatırlatmak gerekiyor, Kırım Savaşı"nın malî faturası dış borçlanmayı(ve tabii iflası) getirmişti. 1881"de dış borçların yönetimi "Düyun-ı Umumiye"ye bırakılmıştı. Düyun-ı Umumiye(Borçlar İdaresi)"nin tahsildarı olan Osmanlı Bankası para basma imtiyaz ve tekelini elinde tutuyordu. 1931"de "Merkez Bankası" kurularak bu imtiyaz ve tekel kaldırıldı. Merkez Bankası"nı tartışırken kuruluşundaki "bağımsızlık" arzusunun ne anlama geldiğini tam olarak kavramak gerekiyor. Değişen dünya ve ülke şartları çerçevesinde Merkez Bankası para basmanın, sağlam para ve denk bütçe yapmanın ötesine geçen boyutlar kazandı. Bu boyutların ülkemizin ekonomik bağımsızlığı ve milletimizin umumi menfaatleriyle ne kadar uyum içinde olduğu ihtilaflı mevzudur. Tartışmacıların bu ihtilaflı mevzuya açıklık getirmesi gerekiyordu.

"Koç Üniversitesi" öğretim üyesi Doç. Dr. Caner Bakır"ın "Merkezdeki banka" başlıklı kitabında belirttiği gibi, fiyat istikrarının sağlanması ve sürdürülmesi yönünde yapılan ekonomi politikası tercihleri sadece ekonomik değil aynı zamanda "bölüşüm" sonuçları da olan politik bir tercihtir. İşsizlik yerine fiyat istikrarı lehine yapılan ekonomi politikası tercihi temelde finansal sermayenin ekonomik çıkarını yansıtıyor. Yine Dr. Bakır"a göre sermaye hareketlerinin serbest olduğu Türkiye gibi ülkelerde merkez bankalarının uyguladığı para politikası uluslararası sermaye hareketlerinden veya küresel finans piyasalarından bağımsız hareket edemiyor. Merkez bankalarının etkinlik sınırını büyük ölçüde ulusların küresel politik ekonomi içindeki konumları belirliyor. Öte yandan Amerikan merkez bankası FED"in aldığı kararlar, gelişmekte olan ülkelerin merkez bankalarının kararlarını doğrudan etkileyebiliyor.

Merkez Bankası"nın aldığı her karar sadece küçük bir kesimi temsil eden finansal sermayeyi değil, hepimizi ilgilendiriyor. "Merkez Bankası bağımsızlığını korumalıdır" diyenler bu bağımsızlığın sadece hükümetlere karşı korunmaması gerektiğini nedense dile getirmiyorlar. Oysa meselenin bam telidir bu. Thomas Piketty"nin "21. Yüzyılda Kapital" kitabının etrafında yapılan tartışmalar da gösteriyor ki küresel finansiyal kapitalist sistem küresel eşitsizliğin çapını devasa boyutlarda genişletmiş bulunuyor. Dolayısıyla "Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası"nın pozisyonunun milletin büyük sayılarının menfaatleri doğrultusunda biçimlenmesi gerekiyor. Yüzeysel tartışmaları bırakalım da, "sadede gelelim" diyorum.