Önce emniyet, sonra iş..

Osman Gazi"nin kayınpederi Şeyh Edebalı"ya atfedilen "İnsanı yaşat ki devlet yaşasın!" sözünü devletin kuruluş bildirgesinin yahut Anayasasının ilk cümlesi saymak gerekiyor. "Devlet"in ne olması gerektiğini bu sözden daha iyi hiçbir söz anlatamaz. Yurttaşlarının can güvenliğini sağlamak devletin en başta gelen görevidir. Bu prensip elbette "iş güvenliği"ni de kuvvetli şekilde içeriyor. Her yurttaşın devletten iş güvenliğiyle ilgili hukuki, idari ve teknik koşulların tam olarak sağlamış olmasını beklemek hakkı vardır. Madencilik gibi son derece zor koşullar içeren mesleklerde bu daha da önem kazanıyor. Öte yandan Ahi Şeyhi Edebalı"nın tavsiyesi iş adamları için de geçerli değil midir? Maalesef ülkemiz öteden beri iş kazaları konusunda iyi bir yerde değil. Yasal düzenlemeler yapmak yetmiyor, etkin şekilde uygulanması da gerekiyor. Küçük bir ihmal bile telafisi imkansız sonuçlar doğurabiliyor.

"Soma Faciası" sadece aileler için değil bütün bir millet için derin yaralar açtı. Artık "iş güvenliği" konusunda daha etkin düzenlemelerin hayata geçirilmesi şarttır. Her faciada ağladık sızladık, bağırdık çağırdık, ama facialar son bulmuyor bir türlü. Bu kaçıncı facia! Şair Heinrich Heine haklıdır, tarih bize hiçbir şey öğretmediğini öğretir. 1960"dan 1978"e kadar Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü yapan Doç. Dr. Sadrettin Alpan "Maden kazaları ve emniyet" isimli kitabını 1970"de yazmıştı. Soma faciası vuku bulunca Alpan Hoca"nın madencilik hatıralarını okudum. Tam zamanında alınan basit bir önlemin bile hayatî önem taşıdığını, başından geçen bir olayı örnek göstererek şöyle anlatıyordu:

"Bir gün evvel galeri aynasından tavandan gelen bir su sızması görmüştüm. Serpantin yumuşuyor görünmüştü. Galeriye girdim, koşarak aynaya gittim baktım, su sızıntısı artmış. Hemen bağırdım, derhal durun ve geri çekilin dedim. Onlara buraya iyi bir tahkimat lazım diye konuşarak uzaklaşırken, birden bire arkamızda bir gürültü oldu. Geri dönüp bakınca tavanın çökmüş olduğunu gördük. İşte o zaman içim rahatladı. Demek ki biraz gecikseymişim, madenciler göçük altında kalacaklardı. Onlara, önce tahkimat yapılacak, tahkimat yapılıncaya kadar orada çalışmak yasak dedim. Bu emniyet yönünden bir ders, maden işyerleri devamlı kontrol edilecek, dikkatli olunacak, tedbir alınacak, her an her yerde emniyet "Safety First" maden ocaklarında en lüzumlu parola."

Madenciler tarafından yapılan açıklamalara bakacak olursak Soma Faciası"nda "Önce emniyet" kuralının ihlal edilmesi büyük rol oynamış. Kömürün kızışması gibi, ocağın verdiği tehlike sinyalleri yetkili amirler tarafından ciddiye alınmayarak üretim sürdürülmüş. Kısa bir süreliğine de olsa üretimin durdurulmaması 300"den fazla madenci kardeşimizin hayatına mal oldu. Diğer yandan kazalardan korunma önlemlerinin yeterli olmadığı da ortaya çıktı. "Daha fazla kömür, daha fazla kâr" hırsının yol açtığı facianın sorumluları elbette adalet önünde hesap vereceklerdir. "Etkin denetim" dahil iş güvenliği ve işçi sağlığıyla ilgili önlemler konusunda alınacak daha çok yolumuz olduğu anlaşılıyor. Devletin boynuna borçtur, facianın yaraları sarılırken, hukuki, idari ve teknik boyutlarıyla bu mesele acil olarak masaya yatırılmalıdır. Derin bir ahlaktan yoksun iş anlayışı ile milletin esenliği sağlanamaz. Bu yüzde kâr hırsının ahlakî boyutu üzerinde de ciddiyetle durmalıyız.