Önce hizmet, sonra sensin!

Kültür mirasımızın en mühim kaynaklarından olan "Ahilik" yılın bir haftasında kutlanıp geçilecek bir şey değil. Ahiliği sadece "meslek ahlakı" olarak hatırlıyoruz. Oysa ahilik milletimizi millet yapan değerler demetidir. Bu ülkede yaşayan her topluluğun hamurunda bu değerler var. "Hak ve adalet üzere olmak", "kibir sahibi olmamak", "''cümle alemin ve kamunun yararını düşünmek", "özde-sözde bir olmak", "diğergamlık", "cömertlik", "''civanmertlik", "marufu yaymak-münkerden sakındırmak" ahiliğin vasıflarından sadece bazıları. Keyfi olarak avlanan avcılar, başkalarının hasta olup kendisine muhtaç kalmasını isteyen cerrahlar, karaborsacılar, tefeciler, falcılar, katiller, iftiracılar, cimriler ahi olamazlar.

Ahinin "kapısı açık, gönlü açık, sofrası açık" olacak. Diğer yandan "gözü bağlı, dili bağlı, beli bağlı" olacak. Hacı Bektaş Veli"nin "eline, beline, diline sahip ol" düsturu buradan gelir. Her ahi meslek sahibi olacak, helalinden kazanacak, yanlış ölçmeyecek, eksik tartmayacak. Bir sosyal müessese olarak Ahilik, toplum içinde imtiyazlı bir sınıfın teşekkülünü önlüyor, servet ve mülkiyetin tabana sayılmasını teşvik ediyor. Bir yerde Ahi için "hasmı bulunmayan kişi" deniliyor. Beni en fazla çarpan vasıf bu oldu. Şimdi hasımsız yapamıyoruz, husumet her tarafta. Ahi kuşağını kuşanan husumet doğuracak fena amellerde bulunmuyor, kendi çıkarı için kimsenin ziyanını istemiyor. Bugün ise "para yapmak" için çevirmediğimiz dolap kalmadı. Kamunun yararını düşünmek neredeyse ayıplanır hale geldi.

Anadolu"nun müslümanlaşmasında "Yesevi ocakları"dan yetişen "Ahiler"imizin,"Gazi-Dervişler"imizin,"Bacılar"ımızın, "Abdallar"mızın ıssızı ve toprağı şenlendirmek, gelene-gidene hizmet etmek için kurdukları zaviyelerin katkısı çok büyüktür. En ücra köşelerde dahi izlerini görürsünüz. Merhum Prof. Ömer Lütfi Barkan, Osman Gazi"nin kayınpederi Şeyh Edebali"nin nüfuzlu bir Ahi şeyhi olduğunu kaydeder. Edebali"nin kardeşi Ahi Şemseddin"in oğlu Ahi Hüseyin Bursa"nın fethinde Orhan Gazi"nin yoldaşıdır. Barkan ahi tekkelerinin sosyal hayatta üstlendikleri yapıcı rol karşısında devletin tavrını ise şöyle anlatır:

"Devletin bu husustan takip ettiği hattı hareket ise, bu gibi teşebbüslerin teşvik edilmiş olması için zaruri olan müsaadeleri, muafiyetleri ve hatta idari-mali muhtariyetleri bahşetmekten çekinmiyerek, her mahallin ihtiyaçlarını o mahalde bulunup hissedenlerin rey ve teşebbüsleriyle becerebilmesi için adem-i merkeziyetçi ve mümkün olduğu kadar her tesise kendi mahiyetine uygun bir şekilde inkişaf edebilmesi için müdahalelerini az hissettirir bir tavır ihtiyar etmiş olmasıdır."

Hoca Ahmet Yesevi"nin "Sünnet imiş, kafir de olsa, verme zarar. Gönlü katı, gönül inciticiden Allah şikayetçi" düsturuyla hareket eden Gazi-Dervişler Anadolu ve Balkanlar"da gönülleri fethetmişlerdi. Ahilik, vasıflı bir toplumun inşa edilmesinde model teşkil ediyor, toplumsal iyiliğimizin şifrelerini veriyor bize. Gündelik hayatın her alanında "yüksek ahlak"ı esas alan Ahilik değerleri bugün maalesef ziyadesiyle aşınmış durumda. Ne kadar hayıflansak azdır ama yine de Babadağ"ın çarşı kapısındaki kitabede yazan şu tavsiyelere kulak verelim:

"Sevgi göster herkese ha! Selamdan kaçınma sakın, insanları ayırma ha! Hepsine adil ver hakkın, niyetin iyi olsun ha! Herşeyin gerçeğini söyle, hayırdan ayrılma ha! İyi anlaş herkes ile, etrafına dostluk saç ha! Eser kalır sen gider-sin, iyi belle unutma ha! Önce hizmet sonra sensin."