TR
EN
AR
FR
RU
UR
AB-İRAN gerginliği ve Avrasya diplomasisi
GEÇEN
yazımızda İsrail'in yerleşim politikalarının teolojik ve stratejik temelleri üzerinde durmuş ve bugünkü yazıda konjunktürel boyutu üzerine bir yazı kaleme alacağımızı beyan ederek yazımızı bitirmiştik. Ancak AB-İran ilişkilerinde ortaya çıkan gerginlik bu çerçevede bir yazıya öncelik verilmesini aktüel gelişmeleri takip açısından öne çıkarmış bulunuyor. Uluslararası ilişkilerin belirleyici gücü konumundaki ABD tarafından uluslararası camiadan dışlanma tehdidi altında bulunan İran bu doğrultudaki Amerikan çabaları karşısında temelde iki eksenli bir karşı strateji geliştirmeye çalışmıştır. Bunlardan birincisi ABD'nin müttefiki konumundaki Avrupa ülkeleri ile yoğun ekonomik ilişkiler içine girerek keskinleşmiş bir Batı blokunun oluşmasını engellemekti ve bu konuda hatırı sayılır bir diplomatik basan sağlandı. ABD'nin ortak bir İran politikası geliştirme yönündeki baskıları Avrupa içinde, bu ekonomik çıkar birliği dolayısıyla, hep ciddi bir muhalefet ile karşılaşageldi. Avrupa ülkeleri ABD'nin taleplerinin aksine İran ile olan ekonomik ilişkilerini çeşitlendirerek artırmakta bir beis görmediler. Iran-Almanya ticaret hacmi iki milyara yaklaşırken, Fransa İran'da gerek petrol gerekse otomobil sektöründe ciddi yatırımlara girişti. Diğer Avrupa ülkeleri de Iran ile olan ilişkilerini ideolojik olmaktan çok ekonomik nitelikli bir eksende sürdürmeye çaba gösterdiler.
İran'ın dışlanma tehlikesine karşı geliştirmeye çalıştığı dış politika stratejisinin ikinci önemli ekseni ise Asya'nın önemli ülkeleri ile askeri işbirliği çabalarını da içiren yoğun bir diplomatik ilişki ağı geliştirmekti. Bu çerçevede özellikle Rusya başta olmak üzere Hindistan ve Çin gibi Asya'nın büyük devleri ile yakın siyasi ve ekonomik ilişkiler geliştirildi. Geçen ay Hindistan ve Türkmenistan ile birlikte üçlü bir anlaşmaya imza atan Iran, Rusya ve Çin ile de yoğun bir temas içinde olageldi. AB'nin İran'la ilişkileri gözden geçirme kararı aldığı günlerde Iran Meclis Başkanı'nın Moskova'da Yeltsin ile görüşmeler sürdürüyor olması, İran'ın Batı blokunun ortak tepkisine karşı bir güçlü Asya ittifaklar zinciri oluşturma çabasının bir yansıması olarak değerlendirilmelidir. Rejimin İslami niteliği gereği Keşmir meselesi dolayısıyla Hindistan ile, Çeçenistan meselesi dolayısıyla Rusya ile problemli ilişkiler geçirmesi beklenen Iran aksine diplomatik esneklik içinde her iki ülke ile olan ilişkilerini de geliştirmeyi başarmıştır. NATO'nun genişleme planlan konusunda kaygılanan Rusya da bir taraftan İran ile ilişkilerini her düzeyde artırırken diğer taraftan Çin ile savunma işbirliği anlaşmasına yönelen bir yumuşama dönemine girmiştir. Asya içinde artan bu temaslar İran'ın Libya örneğinde olduğunun aksine dışlanma tehlikesine karşı ciddi bir karşı diplomasi stratejisi geliştirmiş olduğunu göstermektedir.
İran'ın AB'nin kararına karşı sert bir tepki göstermesinin ardında gerek Avrupa'nın ekonomik çıkarlar konusundaki yumuşak karnını bilmesi, gerekse Batı ülkelerinin Avrasya politikaları konusunda rahatsızlık hisseden Asya'nın güçlü ülkeleri ile geliştirdiği ilişkiler ağı ile arkasını sağlama alması yatmaktadır. Iran bu politika ile bir taraftan AB ülkelerinin zamanla ekonomik çıkar farklılaşması dolayısıyla farklı tavırlara girmesini beklemekte, diğer taraftan da bu dışlayıcı politikalardan değişik ölçülerde kısmetini almış olan diğer büyük Asya ülkeleri ile daha yakın bir temas içinde olmayı hedeflemektedir. Nitekim başta Fransa olmak üzere bir çok Avrupa ülkesinin bunalımın ekonomik ambargo sonucu doğurmayacak bir düzeyde tutma çabası içine girmiş bulunmaktadır. AB bu açıdan ABD'nin dışlayıcı şahin politikası ile İran'ın sağladığı ekonomik çıkarlar arasında gidip gelen bir politika izlemektedir.
Gerek AB'nin kendi ekonomik çıkarlarını zedelemeyen bir Iran politikası geliştirme çabalan, gerekse Asya-Batı kutuplaşmasına doğru gidebilecek karşılıklı sertleşmelerin yoğunlaşması, Türkiye'nin meseleye son derece soğukkanlı bir şekilde yaklaşmasını kaçınılmaz kılmaktadır. İran-karşıtı atmosferin cazibesine kapılarak ideolojik düzlemlere çekilen bir dış ilişkiler söylemi, Türkiye'nin Avrupa ve Batı ülkeleri nezdindeki itibarını ve pazarlık gücünü artırmaz; aksine zayıflatır. AB tarafından kapıda bekletilen, Asya'da da güven bunalımı dolayısıyla yalnızlaşan bir Türkiye, sık sık dile getirilen Doğu-Batı, Asya-Avrupa arasındaki köprü rolünü hiç bir zaman gerçekleştiremeyeceği gibi, çöken köprünün altında kalma riskini de taşıyan bir ülke halini alır. Ne Batı'ya, ne de başta Iran ve Rusya olmak üzere Asya ülkelerine yönelik hissi bir söylemin, böylesine katı güçler dengesi parametreleri içinde geçerliliği olamaz.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.