TR
EN
AR
FR
RU
UR
Amerikan yardımı ve Türk dış politikası
ABD
Temsilciler Meclisi'nin 1997 mali yılı bütçesi çerçevesinde Türkiye'ye verilecek ekonomik yardımlar için Ermenistan'a sürdürülen amborgonun kaldırılması ve sözde Ermeni soykırımının tanınması şartlarını getirmesi Türkiye'nin dış ilişkilerinde sürmekte olan prestij kaybının yeni bir tezahürü olarak değerlendirilmelidir. Bu tavır, Amerikan yönetiminin Temsilciler Meclisi ile aynı kanaati taşımadığı gibi bahanelerle örtülümeyecek kadar açık bir mesaj niteliği taşımaktadır. Türkiye'nin İsrail ile imzaladığı askeri işbirliği anlaşmasını Ortadoğu'daki ABD-İsrail-Türkiye ekseninin bir uzantısı olarak değerlendiren ve bu anlaşma ile Türkiye'nin bölgesel ve uluslararası gücünün arttığını iddia edenler bu yeni durum karşısında mantıksal kurgularını yeniden düzenlemek zorundadırlar. Eğer ABD yönetimi açısından böylesi bir eksen içinde Türkiye'nin vazgeçilemez bir konumu olmuş olsaydı zaten büyük ölçüde kesintiye uğratılmış ve 25 milyon dolar gibi devletlerarası ikili ilişkilerde çok büyük bir meblağ olarak değerlendirilmeyen bir düzeye indirilmiş bir yardımın Türkiye'nin onurunu kıracak bir tarzda tekrar şartlara bağlanmasının önüne geçilebilirdi. Bu çevrelerin öncelikle farkında olmak zorunda oldukları gerçek uluslararası ilişkilerin borsa dengelerini hatırlatan hassas güç ilişkileri içinde şekillendikleri gerçeğidir. Bu ilişki biçiminde ittifakların değeri tarafların uluslararası konumlarının karşılıklı güç değerleri ile ölçülür. Rasyonel düşünen dış politika aktörleri nostaljik ve hamasi ittifak nutuklarından çok gerçek güç dengelerine göre hareket ederler. Amerikan Temsilciler Meclisi'nin Türkiye aleyhtarı böylesi önergeleri büyük farklarla kabul etmiş olması Türkiye'nin bu ilişkiler içindeki güç ağırlığının üyeler nezdindeki değerini yansıtmaktadır. Bölgesinde Amerikan ya da İsrail desteği olmaksızın da güçlü ve etkin olabilen bir Türkiye'nin pazarlık gücü vardır. Ama hiç bir büyük güç bölgesel etkinliği kendisine bağlı olan bir ülkeyi pazarlık gücü olan bir müzakere tarafı olarak değerlendirmez, çünkü bu ülkelerin etkinlik çaplarını belirleme kudreti kendi ellerindedir.
Büyük güçlerle ittifak ilişkilerine giren bölgesel güçlerin her şeyden önce bu büyük gücün etki alanı dışında da kullanabileceği kozlar olmalıdır. Aksi takdirde bu bölgesel güçler zamanla hem ittifaka girdikleri büyük güç nezdindeki müzakere güçlerini, hem de kendi adlarına kullanabilecekleri hareket alanını tümüyle kaybederler. "Ya gireceğiz, ya gireceğiz" sloganının Türkiye'yi AB ile yürüttüğü GB müzakerelerinde ne derece alternatifsiz bir durumda bıraktığı ve bu durum dolayısıyla GB'nin Türkiye'nin diğer dış ve iç politik tercihlerine ipotek koyan bir niteliğe dönüşmüş olduğu unutulmamalıdır. ABD ile yürütlüne ilişkilerde karşı karşıya kalman durum da farklı değildir. Türkiye'nin ABD-İsrail ekseni dışında bir Ortadoğu politikası oluşturamayacağı doğrultusunda verilen sinyaller ABD yönetiminin Türkiye ile ilişkilerindeki diplomatik esnekliğini azaltmış bulunmaktadır. Türkiye'nin yardımı reddetmiş olması tepkisel niteliği dolayısıyla yeterli değildir. Nasıl Amerikan yönetimi belli aralıklarla Türkiye'ye desteği olmaksızın bölgede etkili olamayacağını hatırlatmaktadır, Türkiye de dolaylı diplomatik manevralarla bölgedeki tek alternatifinin Amerika-İsrail ekseni olmadığı doğrultusunda sinyaller göndermek zorundadır. İttifaklar eğer bir tarafın mutlak anlamda mahkum olduğu tek taraflı ilişki biçimi haline dönüşürse bir ittifak olmaktan çıkarak bir tür uydulaşma ilişkisi haline gelir.
Bu tek taraflı iradenin ortaya koyduğu tabloya bakınız. Amerika'nın telkinleri ile İsrail'e yakınlaşan Türkiye Ortadoğu'da karşı blokların oluşmasına yol açan bu politika dolayısıyla ciddi bir yalnızlığa itilirken, bu yalnızlığı başka alanlardaki dolaylı diplomatik etkisi ile tazmin etmesi gereken ABD tarafından da cezalandırılmaktadır. Bu anlaşma ile Türkiye'nin İskenderun Körfezi'nden Ermenistan sınırına kadar olan güney hattındaki komşuları ile riskli ilişkiler içine girmiş olması yetmezmiş gibi Amerikan Temsilciler Meclisi kararı ile Ermenistan ve Kafkas hattında da bir darbe yemiş bulunmaktadır. Amerika-İsrail-Türkiye ekseni nasıl bir güç ekseni ki, sürekli olarak Türkiye aleyhine sonuçlar doğurmaktadır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.