TR
EN
AR
FR
RU
UR
Denge politikaları ve Arap milliyetçiliğideki nitelik değişimi
ORTADOĞU
bugün ne soğuk savaş şartlarının yönlendirdiği uzun dönemli bir kutuplaşma yapısı içindedir; ne de sömürgeci bölüşümü yansıtan sınır yapılanması istikrarlı bir gelecek vaadetmektedir. Bu dengesiz ve istikrarsız yapılanma her aktörü kısa dönemli politikalarını uzun dönemli ve kalıcı etki alanları kurma hedefi doğrultusunda yeniden oluşturmaya sevketmektedir. Bu da Irak benzeri ani ve tek hamleli sıçramalara dayalı bölgesel etkinlik politikalarının yerini, Mısır ve Suriye'nin son politikalarına yansıyan şekliyle uzun diplomatik süreçlerdeki etkinlik temeline dayanan politikaların almasına yol açmıştır. Arap dünyasındaki dış politika oluşumu bir ring içinde karşı tarafı tamamen yıkıcı yumruk atmadan faullü darbelerle birbirini ringden düşürmeye çalışan yirmi boksörün mücadelesine benzemektedir. Süregelen bu mücadele aslında her boksörün ayakta kalması için kaçınılmaz olduğundan, bu mücadelenin dengeci ruhuna aykırı davranan aktörler kısa bir süre için ring dışına atılmaktadırlar. Nedir bu mücadelenin dokunulmaz prensipleri? Birincisi, hiçbir aktör tek başına bütün diğer boksörlerin mücadele alanını daraltan bir hamle yapamaz. Irak, Kuveyt'in işgali yoluyla böylesi bir çabaya giriştiği için devre dışına itilmiştir. İkincisi, bu mücadele alanının iç dengelerini tümüyle sarsacak şekilde dış aktörlerle ittifaka girilemez. Mısır da Camp David Anlaşması sonrasında bu sebeple kısa bir süre Arap ringinin dışında tutulmuştur. Bu tür hamlelerle devre dışına itilen aktörün eski yerini alabilmesi ancak ve ancak dengeye tam bir uyum göstermesine bağlıdır. Daha önce Mısır'ın yaşadığı bu tecrübeyi yakın zamanda Irak'ın da yaşaması pek şaşırtıcı olmayacaktır.
Bu mücadele alanında sürekli birbirlerini kollayarak ayakta durmaya çalışan aktörler belli aralıklarla bu alanın iç bütünlüğünü muhafaza etmek üzere ortak düşmanlara ihtiyaç hissederler. Milliyetçilik hareketlerinin psikolojik altyapısını dokuyan ortak düşman olgusu gerçek bir meşruiyyet zeminine sahip olmayan Arap rejimleri için en önemli dış politika gerekliliklerinden birisidir. İsrail ile her dönemde gizli temaslarını sürdürmüş olan Arap rejimlerinin bu temaslara rağmen son yıllara kadar sürekli anti-İsrail retoriğine dayalı bir dış politika takip etmesi, İran-Irak savaşı esnasında İran karşıtı bir Arap cephesinin oluşması ve şu anda da Türkiye karşıtı bir dalganın hızla yayılması, çıkış gerekçelerinin haklılığı ya da haksızlığı bir yana, temelde bu ihtiyacın bir tezahürüdür.
Bugün Arap dünyası bu iç mücadelenin izlerini yansıtan bir kararsızlık ve güçsüzlük dönemi yaşamaktadır. Edward Said'in de teyid ettiği bu güçsüzlük dönemi iç enerjisini etkin ve verimli kullanamayan bu dünyanın dış tehditlerin sağladığı meşruiyyet temeli ile ayakta kalma çabasına yolaçmaktadır. Arap milliyetçiliği bu nedenle önemli bir nitelik değişimi yaşamaktadır. Bu anlamda ellili, altmışlı yıllarda yükselen Arap milliyetçiliği aktif, ofansif ve iddialı bir akımdı. Doksanlı yıllardaki barış süreci içinde yeniden diriltilmeye çalışılan Arap milliyetçiliği ise defansif, denetim altında tutulan ve dış bölgesel aktörlere karşı her an kullanılabilecek bir potansiyel olarak bekletilen bir milliyetçilik olacaktır. Türkiye'nin de müteyakkız olması gereken dış politika sorusu yükselen bu milliyetçilik türü ile İslami gelişme arasında tercih yapma sorusudur. ABD gibi bölge dışı aktörler bu kontrollü milliyetçiliğe destek verirken aslında bölgede potansiyel gerginlik alanları oluşturmaktadırlar. Bu noktada gelecekle ilgili sağlıklı projeksiyonlarda bulunmak gerekmektedir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.