TR
EN
AR
FR
RU
UR
Dış politikada yeni ufuklar
BAŞBAKAN
Erbakan'ın Afrika gezisi ile ilgili sıcak ve gerilimli havanın etkisi geçtikten 'sonra Türk dış politikası ile ilgili herkes bu geziyi soğukkanlılıkla tekrar değerlendirmek zorundadır. Özellikle bu gezinin Türkiye'yi Afrika'nın geri kalmış ülkeleri ile birlikte gösterdiğini, dolayısıyla ciddi bir imaj bozukluğuna yol açtığını iddia edenler, yargılarının geçerliliği konusunda objektif bir sorgulama yapmalıdır. Türkiye'nin bugüne kadar gelen dış politikası diplomatik ilişkiler açısından dünyayı fiilen ikiye bölmüştür. Avrupa, Kuzey Amerika, Ortadoğu ve kısmen Güney Asya diplomatik ilişkiye girmeye değer bölgeler kategorisine girerken, özellikle Sahra güneyi Afrika, Latin ve Orta Amerika ile Uzakdoğu ve Pasifik bölgeleri hemen hemen yok görülecek düzeyde ihmal edilegelmiştir.
Geçmişte bu ihmalin kendince haklı sebepleri de oluşturulmuştur. NATO ve AB çerçevesinde gelişmiş Batı ülkeleri ile birlikte anılmak isteyen Türkiye, Üçüncü Dünya ülkelerinin sosyalist ağırlıklı geri kalmışlar liginden uzak kalmaya özen göstermiştir. Coğrafi uzaklığın doğurduğu masraflar da bu tür diplomatik ilişkilerin getirilerine göre yüksek bulunmuştur. Dünya ülkelerinin neredeyse üçte ikisini oluşturan bu ülke gruplarından kopuk diplomasi tercini, Türkiye'nin BM Genel Kurulu'ndaki yalnızlığının en önemli sebebidir. Avrupalılar'dan oluşan birinci kümede bulunmanın verdiği psikoloji ile takınılan mütekebbir tavır Türkiye'nin Osmanlı geçmişi ve İstiklal Savaşı ile kazandığı anti-sömürgeci karakterlerin doğurduğu saygınlığı önemli ölçüde zaafa uğratmıştır.
Soğuk savaş sonrası dönemde iki kutuplu yapının dağılması ile birlikte ihmal edilen bu bölgelere açılım yeni bir önem kazanmış bulunmaktadır. Her şeyden önce ülkelerin uluslararası önemi artık sadece rakip kutba karşı sağladığı stratejik ya da jeoekonomik avantaja göre değerlendirilmemektedir. Aksine bu yeni dönemde ülkeler uluslararası ve bölgesel düzeyde kurabildikleri etkinlik alanları ile önem kazanmakta ya da kaybetmektedirler. Global anlamda uluslararası etkinlik ve prestij kazanamayan ülkelerin bölgesel etki alanı kurmaları da gittikçe daha fazla güçleşmektedir. Bölgesel güç dengeleri de ülkelerin global etkilerinden doğrudan etkilenmektedir. Mesela Güney Afrika'nın Mandela döneminde sağladığı uluslararası prestij, bu ülkenin gerek bölgesinde, gerekse Afrika genelinde etkin bir konuma gelmesinin altyapısını oluşturmaktadır. Aynı şekilde Malezya'nın BM forumlarında ve Bosna, Somali ve Vietnam gibi bunalımlı bölgelerde takip ettiği aktif diplomasi, nüfus ve toplam güç açısından önemli bir potansiyele sahip görünmeyen bu ülkenin kendi bölgesindeki göreceli gücünü de artırmıştır. Mısır'ın üçüncü dünya ülkeleri ile kurduğu geleneksel yoğun ilişki ağını ve BM Genel Sekreterliği'ne sahip olmanın sağladığı avantajları Ortadoğu politikasındaki öncü rolünün pekiştirmek için kullanılması da bunun güzel bir misalidir.
Öte yandan teknolojik imkanlar öylesine yeni ufuklar açmaktadır ki, artık ülkeler ve bölgeler arasındaki uzaklıklar coğrafyaya bağımlı niteliklerini kaybetmektedir. Ulaşım ve iletişim imkanlarnın genişlemesi bölgesel nitelikli politikalara sahip ülkelere global ölçekli politikalar geliştirme imkanları sağlamaktadır. Özellikle aktif diplomasinin temelini oluşturan ekonomik ve kültürel ilişkiler bu teknolojik imkanlarla yepyeni boyutlar kazanmaktadır. Artık kimse Türkiye'nin Uzakdoğu, Afrika ya da Latin Amerika ile ilişki kurmamasının maliyet ve imkansızlıklarla ilgili gerekçelerini bir bahane olarak gündemde tutamaz. Uzakdoğu'nun Japon ve Koreli yatırımcıların cirit attığı Afrika'ya Türkiye'nin girmesinin zorluğunu ileri sürenlerin görüşlerinin geçerliliğini iddia etmek çok güçtür.
Ülkelerin uluslararası ilişkilerdeki ağırlığı artık sadece sabit coğrafi ve stratejik veriler ie degil, bu verilerin global diplomaside aktif bir şekilde kullanılması ile ortaya çıkmaktadır. Bu gelişmelere ayak uyduramayan ülkelerin gittikçe içe kapanma psikolojisine girmeleri kaçınılmaz olacaktır. Bu açıdan tek parti döneminde Anadolu insanını köy enstitüleri projesi ile köylerine mahkum ederek kendi şehir diktalarını sürdürmek isteyenlerin mantığı ile, Türkiye'yi tek boyutlu dış politikaya mahkum ederek diğer bölgelere açılmasını engellemek suretiyle kendi kurdukları baıt firmalarının acentalığına dayalı kısır ilişkilerin tek yönlü olarak sürmesini isteyenlerin mantıkları temelde pek de farklı değildir. Her iki yaklaşım da bu ülkenin taşanlarının atılım gücünü yok etmeye yöneliktir.
Türkiye'nin Asya ve Afrika'ya açılmasının ülkeye geri kalmışlar grubuna iteceğini ileri sürenler aslında Türkiye'yi Akdeniz havzası ile Kuzey Atlantik temelli ilişkilere mahkum bir ülke konumuna itmektedirler. Türkiye'nin bu bölgelerde saygın bur ülke konumuna gelmesi biraz da Asya ve Afrika üzerinde kuracağı etkiye bağlıdır. Yeni bölgelere ve ufuklara açık bir dış politika, gerekli hazırlık ve planlama ile donatıldığı takdirde, Anadolu insanının bozkırlara prangalanmış yerelligi, evrensel bir cehd ve misyon ile, bir kez daha aşmasını sağlayacaktır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.