TR
EN
AR
FR
RU
UR
Dünya gündemindeki Türkiye
Son
bir yıl içinde Türkiye'ye yönelik dış ilgi olağanüstü bir artış gösterdi. Bir çok araştırmacı, uluslararası ilişkiler uzmanı ve gazeteci Türkiye üzerine çalışmalara yönelirken, bazı uluslararası dergiler Türkiye özel sayısı planlıyor. Ortadoğu araştırmaları ile tanınan think-tank kuruluşları da Türkiye'yi yakın takibe almış durumda. Soğuk savaş sonrasında Türkiye iki farklı şekilde gündeme geldi. Sosyalist rejimlerin çökmeye başlamasından Karabağ ve Bosna bunalımına kadar olan süreçte, yani yaklaşık 1989'dan 1994'e kadar olan dönemde Türkiye çift kutuplu yapının dağılması ile ortaya çıkan güç boşluklarını doldurmaya aday olarak görülen bir ülke olarak ilgi çekti. Soğuk Savaş'ın galipleri arasında yer alan, Körfez savaşında ABD-eksenli ittifaka aktif olarak katılan, Ortadoğu, Balkanlar ve Kafkasya'da tarihi tecrübe birikimine sahip olan ve tarihinde ilk defa Asya derinliğinde bir' Orta Asya bağlantısı kurma imkanı bulan bir Türkiye'nin,-bölgesel ve uluslararası dengelerde etkin olabileceği kanaati yaygındı.
Bu yeni imaj o derece etkili idi ki, bir çok ülkede Türkçe geleceğin önemli dilleri arasında sayılıyordu. Mesela, 1991 yılında Malezya'nın son derece etkili üst düzey yetkililerinden biri Malezya'da Türkçe öğretecek özel bir kurum oluşturarak Türkiye üzerinden Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Asya'ya açılabilecek yeni bir Malay girişimci grubu oluşturmayı düşünmüş ve bizimle temasa geçmişti. Benzer bir proje daha önce altmış ve yetmişli yıllarda Japonca için uygulanmış ve Malezya'nın kalkınmasında önemli pay sahibi olan öncü bir grup bu yolla yetiştirilmişti.
Maalesef bu gündeme geliş etkisini uzun süre devam ettiremedi. Önce, Karabağ ve Bosna konusundaki etkisiz politikalar Türkiye'nin bölgesel dengeler üzerindeki ağırlığı konusunda şüphe uyandırmaya başladı. AB ile ilişkilerde başlayan tıkanma ve dışlanma süreci Türkiye'nin Soğuk Savaş'ın galiplerinin ortağı değil, jeopolitik bir üssü olduğu yönünde kanaatlerin gelişmesine yol açtı. İsrail ile girilen yoğun stratejik ilişkilerin gölgesinde yaşanan İslam dünyası ve Ortadoğu'dan kopuş süreci, Türkiye'nin vurgulayageldiği doğu ile batı Avrupa ile İslam Dünyası arasındaki köprü rolünü de anlamsızlaştırmaya başladı. Rusya ile ilişkilerin inişli çıkışlı ve gerilimli seyri de Türkiye'nin Avrasya politikaları önündeki en önemli engel oldu. Orta Asya ile yaşanan nostaljik dönemi rasyonel ve uzun dönemli planların takip edememesi de, bu bölge ile olan ilişkilerde aksamalara yol açtı.
1994-1997 arasında uluslararası ilişkilerde yaşanan bu bunalımlı dönem 28 Şubat süreci ile daha da hızlı bir ivme kazandı. İçerde yaşanan bunalımın dışardaki etkileri çok daha derin ve kalıcı oldu.
Böylece Türkiye ikinci kez gündeme gelmeye başladı. Ancak bu sefer gündeme geliş potansiyel bir güç odağı şeklinde olmamaktadır. Aksine Türkiye, maalesef, kültürel kimlik krizi ve siyasi meşruiyet bunalımı yaşayan örnek bir laboratuar ülke gibi görülmektedir. Türkiye'ye yönelik ilginin odağında İslam ve laiklik, ordu ve demokrasi denklemleri önplana çıkmakta, hasta adam retoriği yükselen yıldız retoriğinin yerini almaktadır. Uluslararası toplantı ve forumlarda yöneltilen sorular bu imaj bozulmasını yansıtan onur kırıcı boyutlar içermektedir.
Bu itibar kaybının temel sorumluları dışarda değil, kendi içimizde ve her zeminde aranmalıdır. Meşruiyyetin kaynağı olması gereken TBMM'nin itibar kaybettiği, ülkenin bir bölümünde teröristlerin seçilmiş belediye başkanlarını dağa kaldıracak şekilde etkin olabildiği, günlük tartışma gündemini kılık-kıyafet düzenlemelerinin işgal ettiği, objektif ve otonom olması gereken bilimsel kurumların ideolojik aygıtlar olarak algılandığı, eğitim planlamasının uzun dönemli ve stratejik ufuk içeren bir boyuttan çok bir tasfiye süreci gibi değerlendirildiği, teamül gereği olması gereken askeri atamaların siyasetin kaderinin temel belirleyici unsuru olarak görüldüğü bir ülkenin uluslararası alanda etkin bir konumda olabilmesi mümkün değildir.
Bu itibar kaybının ve kısır döngünün kaynakları içimizde olduğu gibi, çözümleri de kendi içimizdedir. Bunun yolu zincirin en zayıf görünen halkasını en kuvvetli hale getirmektir. Bu da, iç istikrarı sarsan kimlik ve siyasi meşruiyet bunalımını, sahip olduğumuz tecrübe birikiminin ışığında, sürekli ve soğukkanlı bir şekilde tartışarak gerçekleştirilebilir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.