TR
EN
AR
FR
RU
UR
Eğitimde devşirme zihniyeti
KESİNTİSİZ
sekiz yıllık zorunlu eğitim her şeyden önce özünde taşıdığı eğitim felsefesi ve zihniyeti açısından ciddi şekilde sorgulanmalıdır. Çağdaş eğitimin kaçınılmaz unsuru gibi gösterilen bu eğitim modeli aslında en sofistike şekliyle 2600 yıl önce Yunan şehir devletlerinden Sparta'da uygulanmıştır. Bu modeli 21. yüzyıl Türkiye'sinde çağdaşlığın kaçınılmaz şartı gibi göstermeye çalışanların kullandıkları argümanlar, ilk çağ totalitarizminin en mükemmel misali olan Sparta eğitim modeline büyük ölçüde benzerlik göstermektedir. Sparta devletinde çocuklar yedi yaşında ailelerinden devşirilir; 20 yaşına kadar, tek tip bir vatandaş yetiştirmeyi hedef edinen monolitik bir eğitimden, geçirilirdi. Daha sonra askerliğe alınan eğitilmiş -ya da yontulmuş- vatandaşlar askerlikte hayat boyu şartı ile iktidara gelen ikili krallık sistemine itaati iyice öğrenirlerdi. 20-30 Yaşlar arasında devlet kulüplerinde sosyalleşmeyi öğrenen tek tip vatandaşlar, otuz yaşından sonra toplum içinde nasıl bir yer edinebilecekleri konusunda nihai sonucu alırlardı. Sparta doğumlu olup, tek tip eğitiminden geçtikten sonra başarılı bir devlet kulübü deneyimi yaşamış olanlar her tür vatandaşlık hakkından istifade ederek idari görev alırken, bu tek tip eğitimde yeterince sisteme intibak kabiliyeti kazanmamış olanlar, sadece evlilik gibi basit medeni haklardan yararlanabiliyorlardı. Isparta bu sistemle totaliter savaşçı bir zümre üretebildi; ancak tarih, diğer Yunan şehir devletlerinin aksine, üretken ve özgür düşünceye katkıda bulunabilmiş tek bir Spartalı'yı kaydedemedi.
Bu totaliter eğitim zihniyetine en yakın çağdaş örnekler ise din karşıtı katı bir laikliği hayata geçirmeye çalışan III. Fransız Cumhuriyeti ve yine ateizmi devlet ideolojisi haline getiren Sovyet eğitim sistemidir. Kendi halkının inançları ile savaşan entellektüel dogmatizmin ürünü olan III. Fransız Cumhuriyeti Alman tanklarının Paris'e girmesi ile neticelendi. 1920'ler dünyasındaki Lenin'in profesyonel robot devrimcilerinin tek tip örneklerini üretmeye çalışan Sovyet sisteminin sonu ise herkesin malumudur. Tek tip mekanik eğitimin simgesi olan Sovyet eğitim felsefesi, Çarlık döneminin Dostoyevski ve Tolstoy gibi engin edebiyatçılarını bırakın aşmayı, onların seviyesine yaklaşamadı bile.
Türkiye'de bugün sekiz yıllık kesintisiz eğitim ile yapılmak istenen de bir tür entellektüel dogmatizmi tekrar üretme çabasından başka bir şey değildir. Çocuklarımız Sparta çocukları gibi yedi yaşında ailelerinden devşirilecekler, ve sekiz yıllık kalıplaştırılmış eğitim süresince iyi birer vatandaş olma iddiası ile metafizik ve dini alandan tamamıyla soyutlanmış tekdüze bir eğitim modeli ile robotlaştırılacaklar; bunun adı da çağdaş eğitim olacak. 16 Yaşından sonra kısa bir süre sınırlı bir eğitim özgürlüğü tadacak olan gençler, 20 yaşında itaati fiilen öğrenmek üzere askere alınacaklar; asker dönüşü de artık özgür siyasi oluşumlar olmaktan çok Sparta örneğindeki devlet kulüpleri haline getirilmiş bulunan siyasi partilerde nasıl bir vatandaş olmaları konusunda son bir denetimden geçtikten sonra ikiye ayrılacaklar. Bütün bu süreçte öngörülen tek tip insan modeline uyum gösterenler ve sistem dışında hiçbir alternatif düşünce üretmeyecekleri konusunda yeterince denenmiş olanlar bütün siyasal haklardan sonuna kadar istifade edebilen ayrıcalıklı zümreyi oluştururken; diğerleri sadece evlenme, 7 yaşına gelince sisteme vermek üzere çocuk sahibi olma, camiye gidebilme gibi medeni birtakım haklardan istifade edebilecekler ve birincileri ikincilerine her fırsatta bu tür hakların ne büyük bir nimet olduğunu söyleyeceklerdir.
Böylesi bir sistemde ne özgür ve özgün düşünce üretiminden, ne felsefi ve edebi derinlikten, ne siyasi ve stratejik atılım gücünden bahsetme imkanı vardır. Bir devlet eğer kendi eğitim sisteminden geçenleri evrensel çeşitliliğe ve meydan okumaya hazır hale getirmektense sadece iç tehdit tanımlaması ile denetim altında tutmayı hedef ediniyorsa, bunun adına eğitim sistemi değil devşirme sistemi denir. Anadolu insanı bu devşirme mantığının ilk misallerini ve sonuçlarını da tek parti döneminin dini alandan soyutlanmış bir eğitimle ateist bir nesil yetiştirme iddiasındaki Köy Enstitüleri'nde görmüş ve buna bir tepki olarak çok partili dönemde fiziğin metafizikle, vahyin akılla, kültürel değerlerin sosyal yapılarla, Batı'nın Doğu'yla buluşturulmaya çalışıldığı imam Hatip Liseleri'ne yönelmiştir. Bu liselerin ne ölçüde kaliteli sonuçlar doğurduğu Türk eğitim sisteminin genel yapısı içinde tartışılabilir. Ancak, tartışılmayan tek bir husus vardır ki, bu liseler devşirme mantığına karşı, Doğu erdemi ile Batı bilimini buluşturmak üzere kurulmuştur. Bu yolla eğitimde çeşitliliğin simgesi haline gelen bu okullar bir tehdit değil, iyi değerlendirilmesi halinde, önemli bir kaynaktır.
Büyük bir sosyal kabul görmesinin sebebi de budur. Halkın, Köy Enstitüleri'nden sonraki ikinci devşirme harekatı haline gelen son teşebbüslere yönelttiği tepkinin odak noktası da bundan başka bir şey değildir. Büyük bir medeniyet hesaplaşması ile birlikte güçlü bir medeniyet harmanlanmasını da yaşayan toplumumuzun geleceği olan gençlerimizin eğitimini her türlü önyargıdan uzak bir zeminde derinlemesine tartışalım; ama kimse kökü 2600 yıl öncesine giden tek tip eğitime dayalı devşirme zihniyetini çağdaşlık olarak göstermeye kalkmasın. Çağdaşlığın kriterini Batı kaynaklı olmak olarak görenler, her şeyden önce eğitimde çeşitliliğin ve ailenin rolünü vurgulayan ve tekdüze eğitimi çağdışı olarak niteleyen Ilhch benzeri eğitimcilerin eserlerine başvursunlar. Halkımız kendi çocuklarına nasıl bir eğitim verilmesi gerektiği konusunda yeterli bir bilince sahiptir; ama birileri kendi halkını devşirme kaynağı olarak görüyorsa, bunun doğurduğu olumsuz sonuçlar da tarih nezdinde sabittir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.