TR
EN
AR
FR
RU
UR
Güç unsurları, stratejik planlama ve savunma sanayi
Güç Profili ve Unsurları:
Bir ülkenin savunma sanayii o ülkenin güç profilinin hem sonucu hem de önemli bir parametresidir. Bir ülkenin uluslararası ilişkilerdeki göreceli ağırlığı ve gücü değişik şekillerde tanımlanabilir. Sabit verileri (SV) tarih (t), coğrafya (c) ve nüfus (n) olarak: potansiyel verileri (PV) ekonomik kapasite (e), teknolojik kapasite (tk) ve askeri kapasite (ak) olarak tanımlarsak: bir ülkenin gücünü şu formülle gösterebiliriz: G=(SV+PV)x(SPXSİ).Bu formülde SP stratejik planlamaya, Sİ siyasi iradeye tekabül etmektedir SV=t+c+n ve PV=e+tk+ak olduğu için formülün acılımı G={(t+c+n)+(e-Hk+a)} x (SPXSİ) şeklindedir. Bu formül içindeki unsurları tek tek ele alırsak, sabit veriler ülkelerin kendi iradeleriyle kısa ve orta vadede mevcut parametreler içinde değiştirmelerinin mümkün olmadığı unsurlardır. Ancak, bu durum bahsi geçen unsurların ülkelerin güç profilindeki ağırlıklarının değişmez olduğu anlamına gelmemektedir. Aksine, değişen uluslararası konjonktür, bu sabit unsurların ülkelerin güç dengeleri içindeki özgül ağırlıklarının değişime uğramasına yol açar. Bu değişimi doğru bir zamanlama ile tutarlı bir yeniden değerlendirmeye tabii tutan ülkeler bu sabit unsurları dinamik bir dış politika yapımının destek zemini haline dönüştürürler. Mesela Türkiye'nin sabit bir verisi olan ve son yetmişbeş yıldır değişmemiş olan coğrafyasının soğuk savaş dönemindeki stratejik ağırlığı ile soğuk savaş sonrası dönemdeki stratejik ağırlığı önemli farklılıklar göstermektedir. Aynı şekilde Türkiye'nin sabit bir verisi olan Osmanlı tarih mirasının soğuk savaş dönemindeki ağırlığı soğuk savaş sonrası dönemde önemli bir değişim geçirmiş ve Türkiye'nin gerek Balkanlarda gerekse Kafkaslar'da çok daha aktif bir dış politika yapımına yönelmesine yol açmıştır.
Bir ülkenin potansiyel verileri ise kısa ve orta vadede de değişebilir nitelikle olan ve ülkenin potansiyelinin kullanım kapasitesinin yansıması olan unsurlardı! Ekonomik kaynaklar, teknolojik altyapı ve askeri birikim ülkenin güç profilinde değişken unsurlar olarak yer alır Bu değişken unsurların dış politika yapımında koordineli ve verimli biı şekilde devreye sokulmaması ülkenin uluslararası güçdengeleri içindeki ağırlığının artmasını sağlar
Güç formülündeki sabit ve değişken unsurlar birbirlerini toplam olarak etkilerler Yani tarihi, coğrafi ve demografik unsurların bir diğeri üzerindeki etkisi toplam güce yaptıkları etki ölçüsündedir Bunun için formülde toplama işareti ile gösterilmişlerdir. Stratejik planlama ve siyasi irade ise bütün bu unsurları çarpan etkisi ile etkiler. Yani bir ülkenin sabit ve değişken unsurları ne ölçüde büyük avantajlar sağlarsa sağlasın, stratejik planlaması ya da siyasi iradesi yeterince güçlü ve tutarlı şekilde devreye giremeyen ülkelerin güç oluşturmaları imkansızdır. Hatta bazen menfi stratejik planlama ve siyasi iradenin oluştuğu durumlardaki eksi çarpan dolayısıyla sabit ve değişken unsurların toplam güç üzerindeki etkileri negatif olarak gerçekleşir. Mesela, I. Dünya Savaşı'nda özellikle Kafkasya ve Filistin cephelerindeki stratejik planlama yetersizliğinin yol açtığı felaketlerin Osmanlı Devleti'nin güç profilini eksi çarpan etkisiyle büyük ölçüde dumura uğratmış olması bunun çarpıcı bir timsalidir Allahüekber dağlarında yetmiş bin askerin donarak ölmesi kötü bir stratejik planlamanın değişken bir unsur olan askeri birikimi çarpan etkisiyle zaafa uğratmasının en acı misallerinden biridir. Aynı bölgede birkaç sene sonra Kazım Karabekir tarafından gerçekleştirilen ve Kars ve Ardahan bölgesinin kurtarılması olarak kendini göstermektedir. Yetmiş milyonluk bir Türkiye'nin savunma ihtiyaçları ile üç milyonluk Arnavutluğun savunma ihtiyaçlarının aynı olması söz konusu değildir. Savunma sanayi stratejisi, bu nüfus faktörünün genel ekonomik kalkınma stratejisi ile tutarlı bu şekilde optimum bu tarzda kullanılması sonucunda ortaya konabilir.
Bu sabit verilerin çok yönlü etkisine rağmen savunma sanayi, yapılanmasını doğrudan belirleyen ana unsurlar ekonomik, teknolojik ve askeri kapasiteden oluşan değişken verilerdir. Bir ülkenin tarihi, coğrafyası ve nüfus gücü ne ölçekli bir savunma sanayisi gerektirirse gerektirsin bunu gerçekleştirecek olan değişken veriler ulaşılan ekonomik gelişme düzeyi ve teknolojik kapasitedir.
Ekonomik kalkınma stratejisini savunma ihtiyaçları ile uyumlu ve bütüncül bir tarzda gerçekleştiremeyen bir ülkenin savunma sanayiinde genel ekonomik dengelerden bağımsız bir şekilde önemli atılımlar yapabilmesi mümkün değildir. Bu tür ülkeler ancak ve ancak silah kaçakçılığının sağlayabildiği ölçekte silah üretimine ve şevkine uygun ülkeler konumuna sahip olabilirler. Ekonomik kalkınma ile güvenlik parametrelerinin öncelikleri tartışmasının kıskacına saplanmış kalmış ülkelerin her iki alanda da ciddi ve tutarlı adımlar atabilmesi çok güçtür. Bu konuda en verimsiz uygulamalar yapan ülkeler de güvenlik parametresinin gerektirdiği harcamalar için ekonomik kalkınmayı ikinci plana ittikten sonra güvenlik için gerekli silah ve savunma sistemlerinde tam anlamıyla ithalata bağlı bir yapılanmaya giden ülkelerdir. Bu ülkeler bir taraftan kıt kaynaklarını ekonomik açıdan getirişi olmayan silah alımına yöneltirken diğer taraftan kendi başına ekonomik bir sektör olan savunma sanayiini ihmal etmenin cezasını genellikle dış ödemeler dengesizlikleri ve silah üretiminde bağımlılık gibi bir ülkenin ekonomik ve askeri geleceğini tehdit eden sonuçlar ile görmekledir. Bu konuda en verimli çalışan ülkeler de savunma sektörünü başlı başına bir ekonomik alan şeklinde değerlendirerek bu sektörü hem kendi savunma ihtiyacını karşılayacak hem de ürettiği silahlaı ve savunma sistemleri ile ekonomik getiri sağlayacak şekilde planlama yapan ülkelerdir. Başta İslam ülkeleri olmak ü/ere üçüncü dünya ülkelen bu tasnif içinde birinci kategoride yer alırken, gelişmiş ülkeler ikinci kategoride bulunmakta ve bu yolla yeni-sömürgeci yapılanmayı garanti alıma almaktadırlar.
Savunma sanayii konusunda ekonomik kapasite ve kalkınma düzeyine paralel ikinci önemli unsur ise teknolojik kapasitedir. Askeri ihtiyaçlar ile ekonomik kalkınma ve teknolojik sıçrama arasında sanıldığından daha yakın bu ilişki söz konusudur. Ekonomik gelişmelere paralel olarak ortaya çıkan teknolojik sıçramalar askeri stratejiyi önemli ölçüde etkilemiş olmakla birlikte tersine bir süreç de söz konusudur. Birçok önemli teknolojik buluş ve sıçrama ilk önce askeri ihtiyaçlar dolayısıyla geliştirilmiş ve bu anlamda savunma sanayii teknolojik gelişmenin motor gücünü oluşturmuştur. Amerikan iç savaşında kullanılan birçok yeni teknolojik aygıtın daha sonra günlük ekonomik kullanım için üretime dönüştürüldüğü ve bu sahada katedilen mesafelerle de 1. Dünya Savaşı'nda savaş teknolojisi açısından çok önemli değişiklikler yaşanmış olduğu unutulmamalıdır. Aynı şekilde özellikle uçak üretiminde II. Dünya Savaşı süresince sağlanan gelişmelerin daha sonra önemli teknolojik unsurlar olarak günlük hayata girmiş olduğu da bir gerçektir. Savunma sanayiine teknolojik katkıda bulunmaksızın sadece geçici güvenlik konjonktürlerinin zorlaması ile giren ülkeler üretim safhasındaki bağımlılıklarını kısa dönemli olarak assalar bile uzun dönemli teknolojik bağımlılıktan kurtulamamaktadırlar.
Bir ülkenin savunma stratejisi ve buna uygun sanayi yapılanması sabit verilerin gerektirdiği maksimum ideal düzey ile ekonomik, teknolojik ve askeri kapasite arasımla optimum bir uyum sağlanması ile belirlenebilir ki, bu uyumu zaman içinde derinlemesine gerçekleştirecek olan unsurlar da siyasi irade ve stratejik planlama aktif faktörleridir. Dolayısıyla bu çok yönlü veriler arasındaki irtibatı sağlayan ana unsur, stratejik planlama ve bu planlamayı hem geliştirip hem de uygulayacak olan siyasi iradedir. Böyle bir siyasi irade ve stratejik planlama olmaksızın alılacak adımlar kısa dönemli parlamalar olarak kalır ve u/un dönemde bir ülkenin genel dengelerini yönlendirebilen bir dinamo haline dönüşemez. Uzun dönemli bir stratejik planlama içinde davranabilen ülkeler kalıcı birikimler sağlarken kısa dönemli konjunktürel tepkilerle davranan ülkeler sürekli bir strateji sapması yaşamaya mahkum olmaktadırlar. Bu strateji sapmaları zamanla ülkenin genel savunma yapılanmasını yok etmekte ve dış bağımlılığı beraberinde getirmektedir. Savunma konusunda dışa bağımlı olan bir ülkenin bağımsız ve kalıcı bir siyasi irade oluşması da mümkün değildir. Sağlayan doğu harekatı ise yenik düşmüş bir devletin son derece zayıflamış olan askeri birikim unsurunun doğru ve tutarlı İm stratejik planlama ile nasıl normal güç profilinin üzerinde bu performans göstermiş olduğunun güzel bir misalidir.
Aynı şekilde II. Abdülhamid dönemindeki siyasi irade oluşumunun sağladığı diplomatik arçların ülkenin tarihi ve coğrafi sabit verilerini artı çarpan etkisiyle etkileyerek bölünmeyi engellemiş olduğu da aşikardır. Buna mukabil siyasi irade bunalımın yaşandığı II. Mesıuliyet dönemindeki dalgalanmaların aynı sabit ve potansiyel verilen nasıl eksi çarpan etkisiyle etkileyerek tarihin en uzun dönemli devletinin sonunu getirmiş olduğu da bir gerçektir.
Weimar Cumhuriyeti ile Hitler dönemi Almanya'sı arasındaki güç farklılaşması da ayni sabit ve değişken unsurların stratejik planlama ve siyasi irade ile nasıl farklı bir güç profiline yol açabileceklerinin diğer çarpıcı bir misalidir. Bunu bölgemizden bir misalle de örnekleyebiliriz. Suudi Arabistan'ın güç profilindeki en önemli unsuru olan petrol merkezli ekonomik potansiyel değişkenin Faysal dönemindeki siyası irade oluşumu ile nasıl önemli bir güç unsuru haline gelmişken daha sonraki dönemlerde siyasi irade yetersizliği dolayısıyla nasıl bir yıpranma yaşamış olduğu da bir gerçektir.
Özetle, bir ülkenin güç profılindeki ağırlığı, sabit ve değişken verilerinin stratejik planlama ve siyasi irade çarpanlar ile belirlenmesi sonucu ortaya çıkar. İyi bir stratejik planlama ve siyasi irade oluşumu sabit ve değişken unsurları zayıf bir ülkeye kendi potansiyelinin üzerinde bir güç; oluşumu sağlarken, tutarsız bir stratejik planlama ve zayıf bir siyasi irade potansiyeli güçlü bir ülkenin kendi ölçeğinden daha düşük seviyelerde bir güç profiline sahip olmasına yol açabilir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.