TR
EN
AR
FR
RU
UR
HABİTAT II ve Türk dış politikası
BÜYÜK
hedef ve beklentilerle gerçekleştirilen HABITAT II toplantısına katılan liderlerin listesi Türk dış politikasında son dölemde ortaya çıkan ciddi yalnızlaşma sürecinin le bir yansıması oldu. Bu liste dikkatlice incelenliğinde Türkiye'nin uluslararası ilişkilerdeki problem alanlarının da bir haritası ortaya çıkarılabilir. Bu listede göze çarpan ilk husus Batı ve İslâm ilkeleri arasında köprü olma rolünü sık sık vurmayan Türkiye'nin bu iki ülke grubu nezdinde de ciddi bir itibar kaybı ile karşı karşıya kaldığı gerçeğidir. Hiçbir Batı ülkesi zirveye devlet başkanları ve başbakanlar düzeyinde katılmazken, iadece Belçika, İsveç, Danimarka, Finlandiya gibi ülkeler bakanlıklar ve ilgili sekreterlikler düzeyinde kalmışlardır. ABD, Almanya, Fransa, İngiltere, italya, Kanada gibi ülkelerin ciddi bir kailim göstermemeleri sadece konunun teknik detayı ile ilgili değildir. Aynı ülkelerin spontane bir arzda düzenlenen Kahire Terör Zirvesi'ne gösterlikleri ilgi ile büyük çaplı ön hazırlıklarla gerçekleştirilen bu zirveye gösterdikleri ilgisizlik mukayese edildiğinde bu itibar kaybı ve gizli mesaj daha berrak bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Aynı zirve İsrail, Rusya ya da Hindistan'da düzenlenmiş olsaydı Batı ülkelerinin bu derece ilgisiz kalmaları mümkün olmazdı. Hatta ve hatta bu zirve Türkiye ile ilgili beklentilerin daha yüksek olduğu doksanlı yılların başında İstanbul'da gerçekleşmiş olsaydı tablo yine aynı olmazdı.
İslâm ülkeleri açısından bakıldığında da, katlım son derece düşük düzeyde kalmıştır. Her zeminde Türkiye ile birlikte davranan Pakistan'ın Katılımı bile kısa süreli olurken, Afganistan, Arnavutluk ve Kırgızistan dışında devlet başkan ve başbakan düzeyinde bir katılım gerçekleşmedi. Bakanlar düzeyinde ise Türk dış politikasındaki olumsuzlukların etki alanı dışında bulunan Malezya, Gambiya, Maldiv ve Endonezya gibi ülkeler ile Tunus ve Katar gibi ikincil önemde ülkeler katıldı. Böylece İslam ülkelerinden katılımı on ülkeyi, yani yüzde yirmiyi bile bulmamış oldu. Bu düşük katılım son aylarda verilen İsrail'e endeksli Türkiye imajının tabii bir neticesidir.
Bölgesel politikalar ve etki alanları açısından da durum iç açıcı değildir. Türkiye'nin son aylardaki dış politika seyrine uygun olarak Ortadoğu bölgesinden katılan yegâne ülke İsrail olurken, Katar ve Tunus dışında Arap ülkelerinden hiçbir katılım gerçekleşmemiştir. Kahire'deki Terör Zirvesi'ne koşar adım giden yetkililerimiz bu tablo karşısında ciddi bir muhasebe yapmak zorundadırlar. Mütekabiliyet ve diplomatik nezaket açısından katılması gereken Mısır'ın dahi katılımdan kaçınmış olması, İsrail ile imzalanan anlaşma neticesinde Türkiye'nin bölgedeki etki alanının arttığını iddia edenlerin mantık zaafiyetlerini göstermesi açısından önemli bir ipucu oluşturmaktadır. Bu zirve İsrail ya da Yunanistan'da yapılmış olsaydı çok daha fazla Arap ülkesi itibar ederdi. Bu da Arap ülkeleri ile yürütülen diplomaside hangi hassas dengelerin gözetilmesi gerektiğini gösteren bir tavır alıştır.
Kafkas ülkelerinin katılımı açısından da durum farklı değildir. Bu bölgeden tek katılımın Ermenistan tarafından gerçekleştirilmiş olması, Rusya'nın Kafkaslar'da artan etkisinin bir uzantısıdır. Azerbaycan ve Gürcistan'ın zirveye gelmemesi Türkiye'nin bölgesel politikalarındaki zaafın bir yansımasıdır. Orta Asya ülkeleri açısından durum daha da vahimdir. Kırgızistan dışında zirveye katılan ülke olmayışı, daha önceleri her fırsatta Türkiye'ye gelmeyi alışkanlık edinen Orta Asya liderlerindeki tavır değişikliğinin bir göstergesi olarak değerlendirilmelidir.
Balkan ülkeleri açısından daha yüksek bir katılım gözlenmekte ise de Yunanistan ve Bosna-Hersek'in bu zirvede yer almamaları önemli bir eksikliktir. Yunanistan açık bir tavırla Türkiye'nin bu tür organizasyonlarda yer almasının karşısındadır ve bu konuda da ısrarlı bir politika takip etmektedir. Ama aynı zirve Atina'da yapılmış olsaydı Türkiye her düzeyde katılım için en önce atak yapan ülkeler arasında olurdu. Bosna-Hersek'in zirvede yer almaması ise affedilmeyecek bir hatadır. Bosna-Hersek, bugün yerleşim meseleleri açısından büyük problemlerle karşı karşıya kalan ülkelerin başında gelmektedir. Böylesi bir toplantıda Bosna bunalımının bu çerçevede yüksek sesle dile getirilmesi gerekirken, Türkiye aynı günlerde Sırbistan ile ilişkilerin normalleştirilmesi çabası içine girmiştir.
Peki zirveye katılanların genel profili nedir? Zirveye katılanlar listesine bakıldığında genellikle doğrudan ya da dolaylı olarak Türk dış politikasının seyrinden etkilenmeyen ülkelerin çoğunlukta olduğu gözlenmektedir. Bu ülkeler arasında bu tür forumlar aracılığıyla uluslararası platformlarda gözükmek isteyen eski Doğu Bloku ülkeleri ile Türkiye ile hiçbir ortak dış meselesi olmayan Üçüncü Dünya ülkeleri yer almaktadır.
Bu noktada iki olgu daha önem kazanmaktadır. Birincisi, Bulgaristan ve Ermenistan dışında Türkiye'nin komşularının zirveye katılmamış olmalarıdır. Kendi komşularını böylesi evrensel gündemli zirvede bile biraraya getiremeyen bir ülkenin dış politika ağırlığından bahsetmek imkansızdır. İkincisi ise Türkiye'nin yakın kara havzasını oluşturan Balkanlar, Kafkaslar ve Ortadoğu hattının zirvede Bulgaristan, Ermenistan ve İsrail ile temsil edilmiş olmasıdır. Bu aynu zamanda Türkiye'nin uluslararası sistemce zorlandığı tercih listesinin bir yansımasıdır. Bosna-Hersek yerine Bulgaristan'ın, Azerbaycan yerine Ermenistan'ın, Filistin yerine İsrail'in yer aldığı bir denkleme doğru zorlanan Türk dış politikası eksen(sizliğ)i ülkemizi kendi hinterlandından koparıldığı Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı parametrelerine doğru sürüklemektedir. Ülkenir dış politika tercihlerinin odağını oluşturan büyük müttefik ABD'nin Temsilciler Meclisi'nir son kararı da bu açıdan tam bir teyakkuz halinde değerlendirilmelidir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.