TR
EN
AR
FR
RU
UR
İç istikrar ve dış siyaset
Uluslararası
ilişkilerde değişkenliğin hakim olduğu kaotik dönemlerde ülkelerin iç siyasetleri ile dış siyasetleri arasındaki bağımlılık ilişkisi daha da artar. Bunalımlı dönemleri iç istikrarla pekişmiş uzun dönemli ve sağlam stratejik planlamalarla geçiren ülkeler daha sonraki dönemlere önemli avantajlarla girerken, bu dönemleri iç siyasetlerinde de bunalımla karşılayan ülkeler kısa dönemli tepkilerde bile bocalamaya, çelişkili adımlar atmaya başlarlar. Uluslararası ilişkilerde önemli değişmelerin işaretlerinin görüldüğü seksenli yıllarla yoğun değişimlerin yaşandığı ve bir çok uluslararası ilişkiler parametresinin yeniden şekillendiği doksanlı yıllar bu açıdan önemli göstergelere şahit olmuştur. Bu dönemlerde uluslararası ilişkilerdeki etkinliği artan ABD, Almanya ve Çin gibi ülkeler bu dönemi uzun dönemli ve istikrarlı hükümetlerle geçirirken, uluslararası ilişkilerdeki etkinlik alanı daralan ve diğer aktörlere olan bağımlılıkları artan Rusya ve ingiltere gibi ülkeler daha değişken hükümetlere ve iç siyasi bunalımlara şahit olmuştur.
ABD, tarihinde az görülen bir şekilde seksenli yılları da doksanlı yılları da iki dönem üst üste başkanlık yapan liderlerle geçirmiştir. Seksenli yıllara damgasını vuran Cumhuriyetçi Reagan ile doksanlı yıllara damgasını vuran Demokrat Clinton dönemleri ABD'nin iç istikrarının uluslararası ilişkileri belirleyecek bir süreklilik göstermesini sağlamıştır. Aradaki Bush dönemi de bir anlamda en kratik dönemde sağlıklı bir geçiş etkisi yapmıştır. Seksenli ve doksanlı yılları Kohl hükümetlerinin sürekliliği içinde geçiren Almanya da, Alman stratejisinin en çetin dönemeçlerini, bu istikrarın sağladığı tutarlı stratejik planlama ile aşmıştır. Bu dönem; Alman birliğinin sağlandığı, Almanya'nın AB içindeki etkinliğinin uluslararası güç dengelerine yansıdığı bir dönem olmuştur. SSCB'nin aksine ekonomik dönüşümü siyasi gerilime ve parçalanmaya izin vermeksizin gerçekleştirmesini bilen Çin de, Marksist ekonomi-politikten kapitalist ekonomi-politiğe geçişi süreklilik unsurlarını yok etmeden sağlamayı başarabildiği için önümüzdeki yüzyılın en önemli güçlerinden biri olmaya şimdiden hazırlıklı girmiştir.
Buna mukabil sürekli iç istikrarsızlıklarla boğuşan ve Yeltsin'in değişken politikalarının yönlendirdiği sık hükümet değişikliklerine şahit olan Rusya bu kaotik dönemi en zararlı bir şekilde kapatan ülkelerin başında gelmiştir. Hükümet değişikliklerinin daha sık görüldüğü İngiltere ve Fransa da bu dönemi istikrada kapatan ABD ve Almanya karşısında göreceli bir güç kaybına uğramışlardır.
1999 yılına da ömrü şimdiden belli kısa dönemli yeni bir hükümetle giren Türkiye de maalesef uluslararası ilişkilerdeki bunalımlı dönemi istikrarsız hükümetlerle geçiren ikinci grup ülkeler arasındadır. Türkiye'nin doğrudan temas halinde olduğu Avrupa. Balkanlar, Ortadoğu ve Orta Asya'da doksanlı yıllan Türkiye kadar çok sayıda ve farklı nitelikte hükümetlerle geçirmiş ikinci bir ülke yoktur. Bu kıyasın yegane istisnalan iç savaşların yaşandığı eski Yugoslavya, Arnavutluk, Afganistan ve Irak gibi ülkelerdir.
Bu durum Türkiye'nin bölge ülkeler nezdindeki dış politika esnekliğini zayıflatmış ve stratejik ve taktik planlamadaki sürekliliği zaafa uğratmıştır. Farklı hükümetlerce iddialı bir şekilde devreye sokulan projeler sürdürülememiş ve dış politika etkinliği statükoyu korumaya yönelik alanlarla sınırlı kalmıştır. Hükümetlerin değiştiği bunalım dönemlerinde kaybedilen hamleler daha sonra bir fatura şeklinde yeni hükümetlerin önüne gelmiştir. Bu nedenledir ki. önünü göremeyen ve ne kadar ömrü olacağını kestiremeyen hükümetler atılımcı ve dinamik politikalar geliştirmek yerine, durağan ve tepkici politikalar sürdürmeyi tercih etmişlerdir.
Hükümetlerdeki bu istikrarsızlığın doğurduğu zaafı ortadan kaldırmak için Cumhurbaşkanlığı ve MGK gibi anayasal kurumların dış politika üzerindeki etkinliği artmış, hükümetler ve Meclis'in dış ülkeler nezdindeki itibarı ciddi şekilde sarsılmıştır. Dış ülkeler haklı olarak ne zaman gideceği belli olmayan hükümetler yerine daha kalıcı görülen kişi ve kurumlarla ilişkiye geçmeyi tercih etmişlerdir. Bu güç kayması, hükümetleri sadece ekonomik politikalar üzerinde doğrudan etkin olabilen bir konuma düşürerek hükümetlerin ülke stratejileri üzerindeki belirleyicilik gücünün kınlmasına yol açmıştır.
Yeni kurulan DSP azınlık hükümeti de azınlık niteliği, kısa dönemli ömrü ve ülkeyi seçimlere sağ salim götürmekle sınırlı hedefi dolayısıyla bu zaaflarla vazife başı yapmıştır. ABD-Irak gerginliğinin tırmandığı, incirlik üssünün bu gerginlikteki belirleyici öneminin arttığı, APO ve PKK bunalımının Avrupa bünyesinde kronik bir nitelik kazandığı. AB ile ilişkilerin gittikçe bozulduğu ve Kosova'daki bunalımın tırmandığı gerilimli bir dönemde böylesi düşük profilli bir hükümetin işbaşı yapmış olması ülke için diğer istikrarsız hükümetlerde de görülen bir çok zaafın ortaya çıkmasına yol açabilir.
Bu zaafın geçici de olsa yegane çözümü, süreklilik arzeden bürokrasi üzerinde çok fazla bir oynama yapılmamasıdır. Bürokraside yapılacak köklü değişiklikler iç ve dış siyasetteki süreklilik unsurlarını tümüyle tahrip edebilir ve istikrarsızlığı tırmandırabilir. Bu nedenledir ki. DSP hükümetinin bir geçiş hükümeti olarak bu bunalımlı dönemin zararsız bir şekilde geçirilmesine katkıda bulunması ve iç istikrarı sarsacak bir parti politikasına yönelmemesi büyük önem taşımaktadır. 18 Nisan seçimlerinin iç istikrarı sağlaması ve bu sonuçların meşruiyyetinin herkes tarafından kabul görmesi Türk dış siyasetindeki etkinliğin tekrar kazanılmasının öncelikli şartıdır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.