TR
EN
AR
FR
RU
UR
Kahire zirvesi ve yeni Arap milliyetçiliği dalgası
ALTI
yıllık aradan sonra Kahire'de toplanan Arap Zirvesi Arap dünyasındaki politik temayüller açısından büyük önem taşımaktadır. Görünüşte bu zirve Arap ülkeleri dışındaki bölgesel güçlere yani sırasıyla İsrail, Türkiye ve İran'a tepkisel nitelikler taşımaktadır. İsrail seçimlerinden sonra Netanyahu hükümetinin programına yansıyan sert politika dolayısıyla İsrail'e, İsrail ile imzaladığı stratejik anlaşma dolayısıyla Türkiye'ye, Körfez bölgesinde etki alanı kurma politikası dolayısıyla İran'a yönelik tepkiler bu zirvenin dış faktörlerin yönlendirdiği bir tepkisel zirve olduğu intibaını güçlendirmektedir. Zamanlama itibarıyla tepkisel nitelikli görünen bu zirve aslında Arap dünyası içinde yaşanmakta olan meşruiyyet bunalımını ve Arap ülkelerinin siyasî yapılarının hissettiği ideolojik boşluğu aşma çabası olarak da değerlendirilmelidir. Kabile kültürünün sürdüğü krallıklar ile otokratik diktatörlüklerin hakim olduğu Arap dünyasının siyasî eliti bu yapıları sürdürebilmek için dış faktörlere dayalı meşruiyyet araçlarını kullana gelmiştir. İngilizler'in desteği ile yürütülen Osmanlı karşıtı milliyetçilik hareketleri asrın ilk yarısında, II. Dünya Savaşı'ndan bu yana süregelen İsrail karşıtı cephe oluşturma çabaları da asrın ikinci yarısında Arap siyasî elifinin davranış kalıplarını belirleyen önemli araçlar olmuştur. Bu açıdan Şerif ve Suud ailelerinin geleneksel referanslara dayalı sembolik retoriği ile, Baas ve Nasır hareketlerinde kaynağını bulan milliyetçilik ve sosyalizm sentezli totaliter yalpıların devrim retoriği ayni zemini paylaşmışlardır.
Soğuk savaş sonrası dönem bu iki yapılanma biçiminde de ciddi bir meşruiyyet bunalımının doğmasına sebep olmuştur. Petrol kartının yetmişli ve seksenli yıllardaki stratejik değerini önemli ölçüde yitirmesi, Arap dünyasında bölünmeler ve SSCB endeksli radikal Arap ülkelerindeki çözülmeler bu meşruiyyet bunalımının şiddetini önemli ölçüde artırmıştır. Dış faktörlere karşı yürütülen mücadelenin radikal söylemine oturan Arap milliyetçiliği barış süreci ile ciddi bir uzlaşma sürecine girerken, Batı ve İsrail-karşıtı söylemin ekseni İslami hareketlere kaymıştır. Ellili yıllardan yetmişli yılların sonuna kadar radikal ve anti-sistemik unsurlar içeren Arap milliyetçiliği seksenli yıllardan sonra gittikçe artan bir hızla sistemik bir karakter taşımaya başlamıştır. Mısır'ın ülke bazında, Yaser Arafat'ın kişi bazında yaşadığı iniş-çıkışlı çelişik tavırlar, bu meşruiyyet bunalımının yansımalarından başka bir şey değildir. Bu bunalım Müslüman Arap kitlelerinin bu siyasî elitten hızla yabancılaşmasına ve anti-sistemik muhalefet hareketinin İslam eksenli bir karakter kazanmasına yol açmıştır. Filistin'de uzlaşmacı Arap milliyetçisi Yaser Arafat ile İslami muhalefet hareketi olan HAMAS arasındaki farklılaşma bu değişimin tipik bir tezahürüdür. Arap ülkelerinde siyasî katılımı engelleyen totaliter ve baskıcı yapılanmanın temelinde Arap siyasî eliti ile toplumsal taban arasında yaşanan bu meşruiyyet bunalımı vardır. Herhangi adil bir demokratik süreç içinde ellerindeki siyasî gücü kaybedeceklerinin farkında olan Arap rejimleri Batı destekli diktatoryal yapılarını sürdürecek bir yeni radikal söylem arayışı içindedirler.
Bu yeni arayış açısından bakıldığında tepkisel nitelikli Arap Zirvesi'nin yeni bir Arap milliyetçiliği dalgası yaratmaya yönelik olduğu aşikârdır. Böylesi bir dalganın Arap siyasî elifinin meşruiyyet bunalımın aşmasına yardımcı olacağını, dolayısıyla da Batı yanlısı rejimlerin İslam eksenli muhalefet hareketleri tarafından yıpratılmasının önüne geçileceğini farkeden ABD de anti-sistemik bir karakter kazanmadıkça bu yeni milliyetçilik dalgasını destekleyecektir. Türkiye'nin İsrail ile imzalamış olduğu anlaşma bu açıdan zamanlama itibarıyla büyük önem taşımaktadır. Sadece İsrail karşıtı bir dalga Arap milliyetçiliği için yeterli değildir; çünkü bu anti-sistemik İslami muhalefetin de sürdüregeldiği bir tavırdır. Dolayısıyla sadece İsrail karşıtı bir tavır bu ülke ile süregelen barış sürecinin mimarı olan Arap rejimlerinin politikasının iflasının ve İsrail karşıtı İslami muhalefet hareketlerinin haklılığının tescili anlamına gelirdi.
Türkiye'nin imzaladığı anlaşma bu açıdan Arap rejimleri için bir can simidi haline gelmiştir. Böylece bir İslam ülkesi olmakla birlikte İsrail safında olan bir ülkenin de karşı cephede yer alması, Ortadoğu'daki temel meselenin bir İslam meselesi değil bir Arap meselesi olduğu doğrultusundaki Arap milliyetçiliği tezinin tekrar yükselmesi sürecini doğurmuştur. Toplumsal meşruiyyet desteğini kaybetmiş olan Arap siyasî eliti bu anlaşmayı yeni Arap milliyetçiliği dalgasının temel dayanağı haline getirmektedir. İşin ilginç yanı sistem içi bir Arap milliyetçiliği dalgası da bugün en fazla ABD tarafından istenen bir olgu haline gelmiş bulunmaktadır. Ellili ve altmışlı yıllarda Nasır önderliğindeki anti-sistemik Arap milliyetçiliği dalgasına karşı tavır koyan ve Camp David Anlaşması ile bu dalgayı sistem içine çeken Amerika, bugün yükselen anti-sistemik İslam muhalefeti karşısında sistem-içi bir Arap milliyetçiliği dalgasını desteklemektedir. ABD'nin en büyük ekonomik yardım paketine mazhar olan Mısır'ın bu yeni dalganın liderliğine soyunması da bu sebeple manidardır. Türkiye ise teknik nitelikli olduğu iddia edilen bir anlaşmayı stratejik bir adım haline dönüştürerek önemli bir tuzağa düşmüş bulunmaktadır; çünkü sistemin merkez güçlerinin desteğine sahip bir Arap milliyetçiliği akımının yükselmesinin ortaya çıkaracağı konjonktür Türkiye'nin bölge politikaları açısından çok önemli riskler barındırmaktadır. İngiliz destekli Arap milliyetçiliğinin yolaçtığı sonuçlar ve İttihad Terakki'nin bu sonuçları hazırlayan sertlik politikalarının etkileri unutulmamalıdır. Türkiye'nin bu yeni Arap milliyetçiliği dalgası karşısındaki konumunu da gelecek yazımızda ele alalım.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.