TR
EN
AR
FR
RU
UR
Körfez bunalımı ve tarih bilinci
Körfez
'deki bunalımın tırmandığı ilk günlerden itibaren ABD'nin yedi yıldır bölgede kontrollü gerginlik politikası takip ettiğini ve bu nedenle bunalımın kapsamlı bir savaşla değil yine kontrollü bir diplomasiyle neticeleneceğini ısrarla vurgulamıştık. Beklenen oldu ve tırmandırılan gerginlik bir güç gösterisine dönüştükten sonra kademeli bir şekilde yumuşatılarak diplomatik çözümün kapısı aralandı. Ancak bu durum, bölgedeki bunalımın bittiği anlamına gelmemektedir; çünkü aslında bunalımın kronikleşmesine yol açan ana etken de bu kontrollü gerginlik politikasının bizatihi kendisidir. Irak ve Filistin'in uluslararası statülerindeki belirsizliğe dayanan bu kontrollü gerginlik politikası bölgeyi her an sıcak çatışmanın eşiğine getirecek unsurlar barındırmaktadır. ABD Başkanı Clinton'un başkanlık döneminin son iki yılında bu iki alanda da daha etkin bir politika takip edeceği de unutulmamalıdır. Ancak bu etkin politika, uluslararası hukukun bölgede eşit ve adil bir şekilde uygulanmasına dayanmadıkça kalıcı bir barışı sağlamak mümkün değildir.
Bu bunalım, uluslararası ilişkilerin dinamikleri konusunda son derece önemli ipuçları sağlamıştır. Bu ipuçları dış politika yapımcıları için gerçekten bir ders niteliği taşıyan boyutlar ihtiva etmektedir. Bunalım sürecinde taraflarca atılan her adımın özel bir önemi vardır ve detaylı bir tahlil gerektirmektedir.
Daha uzun bir yazının konusu olan bu hususun ötesinde, Türkiye'de gösterilen tepkiler de gerek dış politika yapımı açısından gerekse dış politika tercihlerinin toplumsal psikolojik arkaplanını göstermek açısından büyük bir önem taşımaktadır. Özellikle bunalım süresince Amerikan basınında bile görülmeyecek ölçekte bir savaş çığırtkanlığı yapılması ve Amerikan teknolojik üstünlüğünün tahrip gücünün, daha savaş başlamadan, destanımsı bir şekilde manşetlere aktarılması bir tarih bilinci zaafının uzantısından başka bir şey değildir.
Bu zaaf şu veya bu tarafın yanında yer almaktan çok daha büyük bir tehlike arzetmektedir. Falih Rıfkı Atay, Osmanlı Devleti'nin dağılma sürecinde, özellikle Filistin cephesinde Cemal Paşa'nın yanında geçirdiği günleri anlatan Zeytindağı adlı hatırat kitabının önsözünde son derece önemli bir vurguda bulunur:
"Bizden Belgrad'ı aldıkları zaman, düşman delegeleri Niş kasabasını da istemişlerdi. Osmanlı delegesi ayağa kalkarak:
-Ne hacet, dedi, İstanbul'u da size verelim.
Babalarımız için Niş İstanbul'a o kadar yakındı.
Biz eğer Vardar'ı, Trablus'u, Girit'i ve Medine'yi bırakırsak, Türk milleti yaşayamaz sanıyorduk.
Çocuklarımızın Avrupa'sı Marmara ve Meriç'te bitiyor."
Falih Rıfkı'ya bir ekte daha bulunmak mümkün: Son dönemlerde yaşanan tarihsizleşme ve tarih bilinci zaafı ile torunlarının Asya'sı da Habur ve Hakkari'de bitiyor. Bağdat Genç Osman marşlarında, Yemen türkülerde, Orta Asya efsanelerde, Kudüs Falih Rıfkı'nın Zeytindağı'nda, Hicaz umre ve hac seyahatlerinin hatıralarında kalmış bulunuyor.
Bizim için esas tehlike de burada. Tarih sorumluğu ve bilinci Avrupa'da Meric'in, Asya'da Habur'un ötesine geçemeyen, geriye kalan Anadolu topraklarını da gizli bir mandacı psikoloji ile statükocu ve dogmatik bir yaklaşıma mahkum kılan bir anlayışın bu toplumun ufkunu açabilmesi mümkün değildir.
Bugün Falih Rıfkı'nın denklemini geriye alma vaktidir. O gün doğru gibi görünen "Biz eğer Vardar'ı, Trablus'u, Girit'i ve Medine'yi bırakırsak Türk milleti yaşayamaz sanırdık" yargısı bugün "Biz eğer Ortadoğu'da, Balkanlar'da, Kafkaslar'da tarihi sorumluluk duygusu içinde etkin olamazsak Anadolu'da rahat ve huzur bulamayız; Orta Asya'nın da ötesinde Pasifik'e, dedelerimizin binbir acı ile terkettigi Trablusgarb'ın da ötesinde Afrika'ya, hiçbir zaman ulaşmayı düşünmediğimiz Latin Amerika da dahil olmak üzere yerkürenin tümüne açılmayı hedeflemezsek dünyada itibar sahibi olamayız" diyecek bir yeni ufku yakalamak zorundayız.
Yoksa 19. yüzyılda Niş'i unutanların zamanla Saraybosna, Üsküp, Selanik ve Vardar'ı da hatırlamamaları gibi, dün Bağdat, Musul ve Kerkük'ü unutanların yarın Diyarbakır, Batman ve Hatay'ı da ihmal etmeleri mümkündür, İstanbul'a yakınlık coğrafya ile değil zihniyet ve toplumsal psikoloji ile ölçülür. Rüzgarın esişine göre taraf tayin edenler, ayni rüzgara göre sınır da tayin edebilirler.
Bu toplumun büyük potansiyelini Anadolu'ya hapsetmeye ve gizli bir statükoculuk ve dogmatizmle sürekli denetim altında tutmaya dayalı senaryoları ve psikolojileri aşmak zorundayız. Bu hedef, başkalarının siyasi iradelerine bağlı ofansif bir tutumla değil, ekonomi ve kültür ağırlıklı yepyeni bir söylem ve ufukla gerçekleştirilebilir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.