TR
EN
AR
FR
RU
UR
NATO-RUSYA Anlaşması ve Türkiye
TÜRKİYE
kendi iç çelişkilerinin labirentlerinde vakit kaybederken Soğuk Savaş sonrası dönemin en önemli dönemeçlerinden biri daha Paris'te geçildi. NATO ile Rusya arasında imzalanan anlaşma sadece uluslararası sistemi yeniden düzenleme çabası olarak değil, Türkiye'nin yeni sistem içindeki konumu açısından da dikkatle ele alınması gereken özellikler barındırıyor. Bu anlaşmanın kendine özgü niteliği anlaşmanın taraflarından başlıyor. Anlaşmanın bir tarafı bir uluslararası organizasyon iken diğeri bir ulus-devlet. Anlaşma daha önce tasfiye edilmiş olan Varşova Paktı ile NATO arasında, ya da Rusya ile ABD arasında olmuş olsaydı, tarafların niteliği bu derece çarpıcı bir çelişki doğurmayacaktı. Anlaşma eşit statüde ya da benzer konumda iki taraf arasında yapılmıyor. Aksine bir savunma örgütü ile bu savunma örgütünün çıkışını hukukileştiren tehdit tanımlamasının kaynağı olan bir devlet arasında imzalanıyor.
Bu durum her iki taraf açısından da psikolojik avantajlar sağlıyor. ABD bu yolla kendi merkezi konumu etrafında şekillenmiş bulunan NATO'yu Avrupa-içi dengelerin şemsiye örgütü haline getirirken, Rusya geçmiş dönemlerdeki süper devlet statüsünün hazzını bir ülkeler topluluğu karşısına tek başına oturarak yeniden tatmış oluyor. I. ve II. Dünya Savaşları'nda onur zedeleyen bir teslimiyeti tadan Almanya'nın karşı psikoloji ile tekrar atağa kalkışı tecrübesini bilen Amerikan yetkilileri Rusya'nın onurlu görünen bir teslimiyet ile sistem içinde rehabilite edilmesini hedefliyorlar.
Bu çerçevede NATO'nun genişlemesine kısmi bir yeşil ışık sağlayan anlaşma, ABD açısından, aslında Rusya'dan çok kendi müttefiklerine karşı sağlanan bir başarı görünümü taşımaktadır. Anlaşma masasına sıradan NATO üyesi ülkeler olarak oturan AB ülkeleri uluslararası ekonomide elde ettikleri payın uluslararası siyasete yeterince yansımadığını bir kez daha tınlamış bulunmaktadırlar. AB'nin ekonomik etkisinin yayıldığı bölgelerin tümüne NATO'nun güvenlik şemsiyesini taşıyan ABD, uluslararası güvenliğin anahtarının kendi elinde bulunduğunu bir kez daha teyid etmiştir. AB'nin Bosna konusunda yaşadığı hüsran böylesi bir anlaşmanın altyapısını oluşturmuştur. Avrupa-içi güvenliğin hâlâ ABD ve Rusya faktörlerine bağlı olması AB'nin en önemli zaafı olmaya devam edecektir. Amerika'nın Afrika politikası karşısında Zaire'de önemli bir mevzi kaybeden Fransa'nın bu anlaşmaya ev sahipliği yapması ve Chirac'ın Avrupa içindeki yeni düzende katalizör rolü oynamayı çalışması da AB'nin bu noktadaki zaafını gidermeye yetmemektedir.
Bu gelişmeler Türkiye'nin gerek NATO gerekse uluslararası sistem içindeki rolünü önemli ölçüde etkileyebilecek niteliktedir. Böylesi bir anlaşmadan doğrudan en fazla etkilenebilecek ülkelerin başında gelen Türkiye'nin bu süreç içinde görüşlerinin hemen hemen hiçbir ağırlık taşımamış olması, daha doğrusu kendisinin de koordineli yeni bir NATO stratejisi geliştirmemiş olması, gerçekten çok kaygı verici bir durumdur. AB üyeliğine karşı NATO genişlemesini bir koz alarak kullanmaya çalışacağı sinyalini veren Türkiye'nin süreç içinde yeterince etkili olamaması da dikkat çekicidir.
Orta ve Doğu Avrupa'da onurlu bir teslimiyete imza koyan Rusya'nın gerek Kafkaslar gerekse Orta Asya'da tatmin edilmesi ihtiyacı, ABD'nin bundan sonra bu bölgelerdeki Rus etkisine biraz daha müsamahakar yaklaşması sonucunu doğurabilir. Türkiye'nin ABD-İsrail ekseninde dikkatlerini ve stratejik planlarım daha çok güneye yöneltmesi de Türkiye'yi Doğu Avrupa-Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Asya'dan çok Ortadoğu'daki stratejik hesaplarda kullanılan bir kanat ülkesi durumuna düşürebilir ki, böylesi bir tablo, Türkiye'nin uluslararası etkinliğini yok edeceği gibi, büyük ölçekli bölgesel risklerle de karşı karşıya kalması sonucunu doğurabilir.
Türkiye, ABD-İsrail ekseninin üçüncü ve edilgen sacayağı olmak ile bütün uluslararası hesaplarda söyleyecek sözü olan bir NATO ülkesi olmak arasında bir tercihle karşı karşıyadır. Türkiye eğer eşit haklara ve yetkilere sahip bir NATO üyesi olarak kalmaya devam edecekse, her şeyden önce kendisini ilgilendiren bütün diplomatik süreçlerde etkili olmak zorundadır. Son anlaşma bu konuda hiç de iyi bir tecrübe olmamıştır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.