TR
EN
AR
FR
RU
UR
Ortadoğu denklemindeki yeni dengeler ve Türk dış politikası I
Başbakan
Mesut Yılmaz'ın Ürdün, İsrail ve Filistin'e yapmakta olduğu resmi ziyaret Ortadoğu Barış sürecinin en kritik safhalarından birine rastlamaktadır, israil ve Türkiye'den gezi ile ilgili farklı yaklaşımların ortaya konmasının gerçek sebebi de budur. Türkiye geziyi mutad ikili ilişkiler çerçevesinde değerlendirirken, İsrail yeni bir bölgesel güvenlik işbirliği girişiminin bir parçası gibi takdim etmeye özen göstermektedir. Daha önceki yazılarımızda da vurguladığımız gibi, Soğuk Savaş'ın sona erişinin önemli bir adımı olarak büyük iddialarla gündeme gelen Ortadoğu barış süreci bugün ciddi bir tıkanma ile karşı karşıya. Sürecin başında öngörülen takvim işlemediği gibi, tarafların ileriye yönelik hesapları da gerginliği tırmandıracak boyutlar içeriyor.
Bu tıkanma aslında sürecin başında da tahmin edilebilecek bir gelişmeydi. O günlerde ve daha sonra değişik vesilelerle vurguladığımız gibi barış süreci nihai bir barışı sağlamaktan çok, bütün tarafların ihtiyaç hissettiği bir barış teşebbüsünü, bunalımı dondurma süreci olarak devreye sokma hedefine yönelikti. Bugün bu süreçten umduğunu elde ettiğini düşünen taraflar, özellikle İsrail, sürecin daha sonraki safhalarını mümkün olduğunca geciktirmeye yönelirken, süreçten ümit ettiği sonuçları elde edemeyen taraflar, özellikle FKÖ, yeni bir teşebbüs için uluslararası zemin arayışlarına girmiş durumda.
İsrail ile Arap ülkeleri arasındaki dengede, İsrail sürecin ritminde kontrolü elinde tutan ve gerilim ile yumuşama dönemlerini ayarlayabilen taraf konumundadır. Bunda İsrail'in sürecin en başından itibaren süreç ile ilgili beklentilerini çok iyi tanımlamış olmasının yanında, Arap milliyetçiliğinin Körfez savaşı ile doruğa çıkan bunalımının da payı bulunmaktadır.
İsrail barış sürecinden elde edebileceklerini elde etmiş olduğu inancı ile artık herhangi bir şey vermeye yanaşmamaktadır. Gerçekten de süreç diplomasisi İsrail açısından önemli kazanımlar sağlamıştır. İsrail'in güvenliğini tehdit etmeyen kısmi özerklik ile bir taraftan uluslararası kamuoyunu İsrail karşısında harekete geçirebilen Arafat yerel bir otonim lideri konumuna indirilmiş, diğer taraftan da batı-dışı dünyaya diplomatik ve ekonomik açıdan nüfuz edebilme kapasitesi kazanılmıştır. İsrail bu yolla dış politikada ciddi bir manevra alanı kazanmıştır. Mesela, barış süreci olmasaydı, İsrail'in Türkiye ile bu düzeyde ilişkiler kurabilmesi hayallerden bile geçirilemezdi.
Bunun içindir ki, İsrail süreci bu noktada mümkünse durdurmak, değilse dondurmak niyetindedir. Sürecin başında daha sonra gündeme getirileceği söylenen Kudüs'ün İsrail tarafından mutlak ilhak statüsü içinde değerlendirilmesi bu niyeti açık bir şekilde ortaya koymaktadır. ABD barış sürecini tekrar rayına oturtmak için etkin bir diplomatik ağırlık ortaya koymazken, Avrupa ülkeleri arasında Ortadoğu'ya yönelik yeni strateji arayışları gündeme gelmektedir.
İsrail'in bu safhada Türkiye ile geliştirdiği ilişkileri Ortadoğu'da yeni bir güvenlik bloku oluşumu gibi takdim etmesi taktik olarak son derece anlaşılır bir tavırdır. Bir taraftan barış sürecinin öngördüğü Batı Şeria'dan çekilme takvimini sürekli geciktiren, diğer taraftan Kudüs ile ilgili planlarını, Ortadoğu Barış sürecinin öngördüğünün aksine, tek taraflı olarak yürütmeye devam eden İsrail, bu taktik adımla barış süreci konusundaki olumsuz imajı unutturma ve dikkatleri bu yeni oluşuma çekme çabası içindedir.
Bu taktik adımın diğer önemli boyutu ise Ortadoğu ülkelerinin yine bu blok yanında ve karşısında olanlar şeklinde ikiye ayırılarak kutuplaşmasıdır ki, bu da İsrail için beklenen ve istenen bir sonuçtur. Körfez Savaşı'ndaki kutuplaşmanın getirdiği uygun konjunktür İsrail'in uluslararası ilişkilerdeki dışlanmışlığına son vermiştir. Benzer bir konjunktür İsrail'in Ortadoğu Barış sürecinin gereği olarak vereceği tavizlerin ertelenmesini kolaylaştırabilir.
İsrail için son derece uygun görünen bu ortak bölgesel güvenlik işbirliği konsepti Türkiye için bölgesel yalnızlaşmanın derinleşmesine yol açacak ciddi riskler içermektedir. Türkiye bugüne kadar İsrail ile yürütülen ilişkilerin ikili düzeyde olduğunu ve hiç bir ülkeyi hedeflemediğini ısrarla vurgulayagelmiştir. Bölgedeki kutuplaşmayı derinleştirecek ve Türkiye'yi tam bir taraf haline getirecek böylesi bir bölgesel güvenlik işbirliği konsepti Türkiye'nin inandırıcılığını ciddi şekilde sarsacaktır.
Bunun içindir ki, Türk diplomatlar dikkatli bir üslup ile bölgesel işbirliği anlaşmasından çok ikili ilişkilere vurguda bulunmaktadırlar. Bu da İsrail ile Türkiye'nin bu ziyarete yükledikleri anlamda farklılaşmalar doğmasına yol açmaktadır. Türkiye'nin bir blok görüntüsü verecek adımlardan uzak durması bölgesel politikadaki riskleri asgariye indirmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Türkiye bölgede başkalarının değil, kendi insiyatif alanını genişleten politikaları hayata geçirmek zorundadır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.