TR
EN
AR
FR
RU
UR
Ortadoğu denklemindeki yeni dengeler ve Türk dış politikası II
Ortadoğu
'da bundan sonra üç farklı senaryo etrafında şekillenmeler beklenebilir. Birinci senaryo, Ortadoğu bunalımının nihai odağı olan Filistin meselesinin barış sürecinin öngördüğü şekilde Batı Şeria'dan başlayarak Kudüs, Lübnan ve Golan/Suriye'den oluşan diğer bunalım alanlarına doğru genişleyerek kademeli bir şekilde çözülmesidir. ABD'nin son planı ile ayakta tutulmaya çalışılan barış süreci böylesi bir senaryoyu öngörmekteydi. Ancak gerek Batı Şeria'daki çekilme planının öngörüldüğü şekilde uygulanamaması, gerek Kudüs ile ilgili gerçekleştirilen oldubittiler sürecin daha Filistin ile ilgili ilk ayağında zaafa uğramasına yol açmıştır. Lübnan ve Suriye ayakları ise Güney Lübnan'dan çekilme taahüdü ve Suriye ile yürütülen zaman kazanmaya yönelik müzakareler dışında ciddi şekilde masaya dahi konamamıştır. Barış süreci bu anlamda herşeyden önce psikolojik ivmesini kaybetmiş ve Ortadoğu politikasının ana ekseni olmaktan çıkıp bu bölgenin bitmez tükenmez diplomasi labirentinin sıradan bir olgusu haline dönüşmüştür. Başta ABD olmak üzere büyük güçlerin siyasi iradesi olmaksızın da bölgesel güçlerin taktik hesaplarıyla barış sürecini sürdürebilmek gittikçe güçleşmektedir. İkinci senaryo bölgedeki güçler dengesini gözeten bir güvenlik ittifak omurgasını oluşturmaya dayanmaktadır, İsrail'in Başbakan Mesut Yılmaz'ın gezisi öncüsü geziye yüklemeye çalıştığı anlam bu senaryoya uygun görülmektedir. Son zamanlarda sık sık telaffuz edilen ve ABD'nin de desteğini aldığı vurgulanan İsrail-Ürdün-Türkiye bölgesel güvenlik işbirliği düşüncesi aslında bölge politikasını takip edenler için hiç de yeni bir tecrübe değildir. Ortadoğu'da bu tür teşebbüsler güçler dengesi mekanizmasını devreye sokarak hemen karşı kutbunu oluşturmaktadır. Mısır öncülüğünde gündeme gelen Birleşik Arap Cumhuriyeti teşebbüsünün hanedanlardan oluşan karşı kutbu doğurması yanında, İsrail'in Camp David öncesi İran ile, Camp David sonrası ise Mısır ile oluşturduğu işbirliğinin karşı ret cepheleri doğurduğu da bir vakadır. Özellikle Mısır'ın Camp Davit sonrasında yaşadığı dışlanma süreci böylesi bir kutuplaşmanın ürünüdür, İsrail için taktik olarak uygun gibi gözüken bu senaryo gerek bölge barışı gerekse diğer ülkeler için ciddi sakıncalar içermektedir.
Ama ekseni üç ya da dört ülkeye dayanan böylesi bir güvenlik işbirliği teşebbüsünü Helsinki sürecine benzetmek ve barışa giden bir yol gibi takdim etmek ise hem yapılan kıyas, hem de Ortadoğu politikası açısından vahim bir hatadır. Avrupa'daki Helsinki süreci yetmişli yılların ortalarında demir perde ile bölünmüş Avrupa'da hiç bir ülkeyi dışlamayan bir kapsayıcılık içeriyordu. Batı ve doğu kutuplaşmasını aşan Helsinki sürecinin başarısı da bu kapsayacılığın ürünü olmuştur. Ortadoğu da gündeme getirilen süreç ise Helsinki'nin aksine yeni ret cephelerinin oluşmasına yol açacak dışlayıcı unsurlar içermektedir. Türkiye'nin böylesi bir cepheleşme içinde şu ya da bu eksende yer alması hem tarihi birikimine hem de jeopolitik ve jeoekonomik çıkarlarına uygun değildir.
Üçüncü senaryo ise Helsinki sürecine gerçek anlamıyla benzeyen ve bütün bölgeyi kuşatan bir güven ortamının oluşturulmasıdır. Önce karşılıklı tehdit unsurlarının tehdit düzeylerinin düşürülmesi, sonra ekonomik ve kültürel araçlarla karşılıklı bağımlılık ilişkilerinin artırılması ve nihayet ortak müzakere alanlarının oluşturulmasına dayanması gereken böylesi bir senaryo bütün bölge ülkelerini kapsadığı ölçüde başarılı olabilir. Körfez Savaşı'nın yol açtığı yaralar da ancak ve ancak bu yolla sarılabilir.
Daha önce baharda yaşanan kimyasal silahlar bunalımında da teklif ettiğimiz gibi Türkiye'nin gerek tarihi birikimine gerekse stratejik çıkarlarına uygun düşen davranış bir cephe içinde yer almak değil, bütün bölge ülkelerini kuşatan Helsinki benzeri ortak güvenlik ve müzakere platformlarına öncülük etmektir. Hemen gerçekleşmesi güç görünse de böylesi insiyatifleri elinde tutmak Türkiye'ye önemli bir prestij ve diplomatik manevra alanı kazandıracaktır. Türkiye'nin bölgesel ağırlığının artması, sanıldığının aksine, Avrupa ve Atlantik başta olmak üzere diğer bölgelerle olan ilişkilerini de müsbet bir şekilde etkileyecektir, İsrail'in öngördüğü bir stratejik planlama içinde yer almak kolay bir tercihtir; zor ama kalıcı olan diplomasiyi ve askeri gücü ülke ekseninden bölgeye, bölgeden küresel politikalar açılım yapacak şekilde kullanabilmektir.
Bu da iki temel araçla sağlanabilir: içerde toplumun bütün katmanlarınca benimsenmiş bir ortak strateji kültürü oluşturmak, dışarda ise diplomasiyi statik ve formel bir kalıp değil, ufuk açıcı bir vizyon olarak görebilmek. Türkiye'nin ne gücü ne de zaafı dış kaynaklıdır. Türkiye'nin gücü milletin derin tecrübe birikimden kaynaklanmakta, zaafı da bu birikime yabancılaşmaktadır. Tekrar vurgulayalım ki, zihinlerimizi iç çelişkilerden tehdit algılamalarından ve seçim (ya da seçimsiz rejim) hesaplarından kurtarabildiğimiz ölçüde bu ince hesapların içinde bir yerimiz olabilir. Aksi takdirde stratejisini iyi kurgulamış bölge ülkelerinin yedeğinde kalan ve bu anlamda sürekli itibar kaybeden bir konumdan kurtulamayız. (BİTTİ)
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.