TR
EN
AR
FR
RU
UR
Tasfiyeci gelenek ve siyasi liderlik
Bir
toplumun toplam kalite göstergelerinin başında liderlik yapılanması ve bu liderlik yapılanmasının kendini yenileyebilme kabiliyet gelir. Yetiştirdiği insanları şu veya bu gerekçe ile idam eden, dönemsel olarak farklı şekilde yorumlanabilecek suçlarla siyaset dışına iten siyasi sistemler aslında kendi önlerini tıkarlar. Doğu toplumlarının en büyük zaafı nesiller arasında tecrübe aktarımını sağlayan ve alternatif liderlik yapılanmalarını rasyonel bir zemine oturtarak bünye içinde muhafaza edebilen bir siyasi kültürü geliştirememiş olmalarıdır Bunun için de bu toplumlar da siyasi lider ve kadro alternatifleri, yarışmak için değil birbirlerini tasfiye edebilmek için vardırlar. Tecrübe aktarı mı da doğrudan değil, dahi önce şu veya bu şekilde tasfiye edilmiş liderlerin hatıratları üzerinden olur.
Bizim yakın tarihimiz bunun en canlı misallerini barındırmaktadır. Sultan II. Abdülhamid'in denge ve diplomasi yüklü liderliği yaşlı paşaların merkezde genç potansiyel rakiplerin ise ülke dışında tutulduğu bir yapıyı da beraberinde getirmişti. Otuzüç yılda yirmidört sadrazamın değişmiş olması yenilenmeder çok alternatif güç temerküzlerini engellemeye ve batı ülkeleri ile yapılan müzakerelerdeki muhataplar değiştirmeye yönelik bir denge siyasetinin ürünüydü.
Sultan II. Abdülhamid döneminin dengeci ve tecrübeli liderlik yapılanmasından İttihat Terakki'nin dinamik ama tecrübesiz ve dağınık liderlik yapılanmasına geçiş bir tecrübe ve gelenek aktarımından çok radikal bir kırılmanın ürünü oldu. Osmanlı Devleti'n çöküşe götüren en önemli sebeplerin belki de başında bu gelir. Önceki dönemde ya Paris'in entellektüel atmosferinde bir kültür şoku yaşayan, ya Selanik sokaklarında komitacılık oynayan, ya da Makedonya'da dağa çıkarak "ben varım" diyen genç liderler devleti bütün sorumluluklarıyla devraldıklarında bir tecrübe aktarımı için vakit çoktan geçmiş, tasfiye edilenler edilmiş durumdaydı. Ne Paris'ten gelerek Osmanlı Meclis-i Mebusan'ının başkanlığı görevini üstlenen Ahmet Rıza Bey Fransız usulü parlamento geleneğini Türkiye'ye taşıyabildi, ne de devrim öncesinde Balkan dağları fatihi konumundaki Enver Bey Balkan faciasının önüne geçebildi. Geriye kalan yegane unsur Osmanlı ile birlikte İttihat Terakki'nin de sonunu getiren Talat Bey komitacılığı oldu.
Cumhuriyet dönemi de liderlik yapılanmaları ve tasfiyeleri açısından sancılı başladı. I. Meclis'ten II. Meclis'e geçerken alternatif politikalar üretebilecek bütün siyasi lider adayları tasfiye edilirken, İzmir suikastı sonrasında, aralarında istiklal Savaşı'nın efsanevi komutanlarından Kazım Karabekir'in de bulunduğu bir grupla birlikte ittihat Terakki'nin ayakta kalan unsurları da devre dışına itildi. Atatürk'ün devlet kuruculuğundan gelen karizması ve ebedi liderlik konumu, bir tecrübe aktarımı ve yenilenmeden çok, sürdürme ve takip etme psikolojisini ön plana çıkardı.
Atatürk ile dönemin siyasi kadrosu arasında bir güç ve kapasite uçurumu vardı. II. Abdülhamid dönemine benzer şekilde sık sık kabine değişiklikleri yaşandı ye Küçük Said Paşa Kamil Paşa dengesinin yerini İsmet İnönü-Celal Bayar dengesi aldı.
Bu denge Türk siyasi hayatının geleceğini de belirleyen temel parametrelerden biri olmuştur. Ne Milli Şef İnönü ne de Demokrat Bayar ufuk açıcı bir yenilenmenin öncüsü olabildiler. Varlık sebebleri ve siyasi hedefleri varolanı muhafazanın ötesine geçemedi. Bunun ötesine geçerek Türk demokrasi geleneğini başlatmaya çalışan Menderes de siyasi kariyerini yakın arkadaşları ile birlikte darağacında noktaladı. Yine de Bayar-Menderes dengesi, siyasi hayatımızın tecrübe ile dinamizm arasındaki gelgitini aşan ilginci bir örnek olarak kaldı.
27 Mayıs devriminin ortaya çıkardığı devrimci askeri liderlikler de tasfiye ağırlıklı karakterini korudu. Devrimin çocukları birbirlerini yerken Talat Aydemirin şahsındayeni Enver Paşa örnekleri yaşandı. Ama gerekli dersler alınmadan. Ne askerlerin disiplin yüklü militer ruhu ne de sivil liderlerin dengeye dayalı arayışları liderlik yapılanmasında bir süreklilik sağlayabildi.
Altmışlı ve yetmişli yıllarda toplumun en hareketli unsurlarını cazibe alanına çeken sol hareketlerin liderlikleri de topluma kalıcı bir tesir bırakmadılar. Komünizm tehlikesi ile sistem dışına itilen bu unsurların en oportünistleri daha sonra sistemin en ilkesiz savunucuları haline geldiler. Avrupa siyasetine idealizm ve canlılık katan 68 ruhu, bizdeki militer ve darbeci ruhu pekiştirdi. Bu dönemde ortaya çıkan demokrat Demirel ve yenilikçi Ecevit tiplemeleri de önce sekteye uğratıldılar; sonra da kendi eksenlerinin dışına itilmek zorunda bırakıldılar.
Yetmişli ve seksenli yıllarda darbe ve ara rejimlerin siyaset dışına ittiği ya da yasaklı kıldığı Demirel, doksanlı yılların sonlarında millet iradesini korkularla yönlendirme çabası içine girerken, 12 Mart müdahelesinin kendisine karşı yapıldığını iddia ederek Türk siyasetine yeni bir nefes katan, 12 Eylül darbesi sonrasında istifa ederek ilkeli tavrını ortaya koyan Ecevit, 28 Şubat sürecinin başbakan yardımcılığına razı oldu. 12 Eylül darbesinin önünü açtığı Özal da ancak dış destek sürdüğü müddetçe iktidarda rahat bir hareket alanı bulabildi. Son olarak da, 28 Şubat sürecinin tabii bir sonucu olarak, daha önce de iki kez siyaset dışına itilmiş bulunan Necmettin Erbakan ve Tayyip Erdoğan siyaset yasağı kapsamına alındılar.
Bu açıdan bakıldığında, Tayyip Bey'in bir şiir okuması dolayısıyla verilen cezanın onanması çok da şaşırtıcı değildir. Hatta ve hatta şiirin hedef aldığı Haçlıların bugünkü devamı olan Avrupalılar bu cezayı kınarken, Dışişleri Bakanı Cemin ağzından Türkiye'nin Haçlı seferlerine maruz kaldığının söylendiği bir dönemde birilerinin bu cezayı hukukun gereği olarak görmesi de, tasfiye mantığına dayanan siyaset anlayışı için yabancı değildir. Korkulan Tayyip Erdoğan'ın okuduğu şiir değil, onun halk ile bütünleşen bir karizma sergilemiş olmasıdır. Türkiye tecrübe aktarımını ve yenilenmeyi engelleyen bu tasfiye mantığını aşmak zorundadır. Türk siyaseti bir taraftan nefesleri, iddiaları ve idealizmi tükenenlerin, diğer taraftan da tecrübesiz ve donanımsız siyasetçilerin hüküm sürdüğü bir arena olduğu sürece, ne güçlü tarihi birikimini ne de coğrafi ve demografik faktörlerden kaynaklanan olağanüstü dinamizmini harekete geçirebilir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.