TR
EN
AR
FR
RU
UR
Türkiye, İsrail ve Ortadoğu
TÜRKİYE
birçok geçiş döneminde yaptığı hatayı tekrarlayarak, tutarlı ve uzun dönemli bir Ortadoğu politikası oluşturmaktansa kısa dönemli konjonktürel kararlarla özellikle Suriye ve Irak'ı kollayan edilgen bir tavır sergiliyor. Bu çerçevede Suriye'nin su meselesini gündeme getirmesi ve Yunanistan-Suriye ilişkilerinde görülen yakınlaşma Türkiye'yi İsrail ile daha yakın temaslara sevketmiş görünüyor. Son yıllarda etkisini artıran İsrail yanlısı lobinin de desteği ve Türkiye ve İsrail'in güvenlik stratejilerinin örtüştügü tezine dayalı bir yaklaşım, Türkiye'nin Ortadoğu politikasına gittikçe artan bir dozda ağırlık koyuyor. Son olarak iki ülke arasında imzalanan güvenlik işbirliği anlaşması bu açıdan dikkatle değerlendirilmek zorundadır. Bu yaklaşımın uzun dönemde Türkiye'nin bölge ile kuracağı ilişkilerde getireceği ipotekleri bir başka yazıda ele almak üzere İsrail'in bu yakınlaşmaya bakışı ile ilgili üç temel sorunun İrdelenmesi gerekir. Birincisi, Körfez Savaşı sonrası dönemde Ortadoğu'da ortaya çıkan barış süreci ve yeniden yapılanma çabalarında Türkiye ile ilgili belirgin bir misyon biçilmiş görünüyor. Bu yapılanmada Türkiye güvenlik meselesi ile ilgili konularda aktif olarak gündemde tutulurken, ekonomik konularda özellikle devre dışında bırakılıyor. Irak, Suriye ve İran gibi ülkeleri denetim altında tutabilmek için, Çevik Güç başta olmak üzere bölgedeki birçok güvenlik yapılanmasının maliyetini paylaşan Türkiye, Ortadoğu'nun ekonomik kaynaklarının yeniden dağıtılmasını planlayan ekonomik zirvelerde aktif bir şekilde yer almadığı gibi, Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattı gibi daha önceki kazanımlarını da kaybetmiş bulunuyor.
Güvenlik maliyeti ile ekonomik çıkar arasındaki bu dengesizlik, Türkiye'nin batı bloku ile kurduğu ilişkilerin en temel özelliği. Geçmişte NATO'nun güney kanadının güvenlik yükünü taşıdığı halde AB'nin ekonomik rantından uzakta tutulan Türkiye, şimdi de Ortadoğu'da İsrail ve batı ülkelerinin güvenlik yükünü paylaşan ama ekonomik kaynaklardan uzak tutulan bir konuma itilmek isteniyor. Sık sık ısıtılan yeni tehdit senaryoları bu plana Türkiye'nin de ihtiyaç hissettiği intibaını vermek üzere tezgahlanıyor. Türk hariciyesi artık Mehmetçiğin omuzlarına yüklenen taktik ittifak arayışlarından çok ekonomik kaynaklara yönelecek dinamik bir Ortadoğu politikası oluşturmalıdır. Ortadoğu'nun ekonomik kaynakları üzerinde şu veya bu şekilde söz hakkına sahip olmadan bu bölgede güvenlik jandarması rolüne soyunmak ve bu yolla kendi iç güvenliğini sağlamaya çalışmak, çok kolay görünen ama çok riskli bir oyundur. Türkiye, bu yeni Ortadoğu politikasında niçin ekonomik forumlardan çok güvenlik aranjmanları ile ilgili olarak devrede tutulduğunu sorgulamak zorundadır.
İkincisi, İsrail'in bu güvenlik meselesi ile ilgili olarak da gerçekten ne ölçüde samimi olduğu tartışmalıdır, israil, bir taraftan Türkiye ile güvenlik işbirliği görüşmeleri yaparken diğer taraftan ayni günlerde Kıbrıs Rum Kesimine uzaktan kumandalı casus uçakları, zırhlı piyade taşıyıcıları ve elektronik muhabere sistemleri satma teklifinde bulunmuştur. Yunanistan ile Suriye arasındaki yakınlaşmaya dikkatleri çeken İsrail yanlısı kaynaklar İsrail'in Rusya ve Fransa'dan sonra Kıbrıs Rum Kesimi'ni silah sağlamaya çalışan üçüncü önemli ülke olduğu gerçeğini örtmeye çalışmaktadırlar. İsrail, Türkiye ile yaptığı güvenlik anlaşmasında gerçekten samimi ise Kıbrıs Rum Kesimi ile giriştiği ilişkiler konusunda açıklayıcı bilgiler sunmak durumundadır.
Üçüncüsü, İsrail'in Suriye ile yürüttüğü barış görüşmeleri ile Doğu Anadolu'nun su kaynakları konusunda kurduğu ilişki Türkiye'nin stratejik güvenliğini büyük ölçüde belirleyecek bir önem taşımaktadır. Türkiye'nin öncelikle kaygı duyması gereken yakınlaşma Suriye ile Yunanistan arasında değil, Suriye ile İsrail arasında gerçekleşmektedir. Şimon Peres'in geçtiğimiz haftalarda İsrail'in Golan tepelerindeki su kaynaklarının denetimine karşılık, Suriye'ye Doğu Anadolu'dan daha fazla su verilebileceği şeklindeki açıklaması büyük bir uyarı niteliği taşımaktadır.
İsrail'in, bir Doğu Akdeniz ve Ortadoğu ülkesi olarak, bu denli çok yönlü bir politika takip etmesi anlaşılabilir olmanın ötesinde takdir edilmesi gereken bir dış politika becerisidir. Esas anlaşılması güç olan olgu, bölgeyi beş asır elinde tutmuş olmanın tecrübe birikimine sahip bir ülkenin dış politikasını bu derece konjonktürel ve edilgen bir çizgiye oturtmuş olmasıdır. Büyük devlet politikası geleceğe yönelik bir ufuk derinliğine sahip olmayı gerektirir. Küçük korkular ve kısa dönemli hissi saplantılar bu ufuk derinliğinin önündeki en büyük engellerdir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.