TR
EN
AR
FR
RU
UR
Türkiye'nin güçlü profili ve savunması
Türkiye
'nin kendini diğer ülkelerden ayıran önemli unsurları gözönünde bulunduran bir savunma yapılanması göstermesi gerektiği açıktır. Bu savunma yapılanmasındaki tarihi faktörler. Türkiye'yi cari uluslararası sınırların konjonktürel etkisinin ötesinde bir savunma stratejisi geliştirme zorunluluğu ile karşı karşıya bırakmaktadır Osmanlı Devleti'nin tarihi ve jeopolitik zemininde doğmuş bulunan ve o mirası devralan Türkiye'nin savunmasını sadece sahip olduğu sınırlar içinde düşünmesi ve planlaması imkânsızdır. Bir ülkenin savunma sanayii temelde değişken verilerin ürünü olmakla birlikte yukarıda geliştirmeye çalıştığımız güç formülünün bütün unsurlarının etkileşim alanında ortaya çıkar. Sabit veriler açısından ele aldığımızda bir ülkenin tarihi, dış politikasındaki genel ağırlığı nisbetinde savunma sanayiinin gelişme seyrini ve yönünü de doğrudan belirler. Almanya'nın Şarlman'ın Kutsal Roma Germen İmparatorluğu'ndan bu yana kıta Avrupa'sının kuzeyden merkeze doğru gelişen ekseni ile bu eksenin doğu Avrupa steplerindeki hinterlandının gerektirdiği kara ağırladı savunma yapılanması, tarihi verilerin savunma yapılanmasını ne şekilde etkilemiş olduğunun güzel bir mirasıdır. Aynı şekilde kıtasal nitelikli Avrupa ve global nitelikli dünya politikaların Avrasya kıtasını çevreleyen denizler üzerindeki denetim yoluyla kurma geleneğine sahip olan İngiltere'nin deniz ağırlıklı bir savunma yapılanmasına gitmesi de tarihi verinin strateji ve savunma üzerindeki ağırlığını ortay a koymaktadır.
Tarih, güç formülündeki sabit bir veri olarak ülkelerin savunma yapılanmalarına doğrudan etkide bulunmaktadır. Bu açıdan Osmanlı bakiyesi olan Türkiye'nin ya da hala imparatorluk yapısını değişik formları içinde sürdürme çabası gösteren Rusya'nın, böylesi bir mirasın yükümlülüklerini devralmayan bir Romanya'dan ya da tarihi sınırlan çok az oynamış olan Danimarka'dan çok daha farklı bir savunma stratejisine yönelme zorunluluğu vardır.
Sabit veriler içinde yer alan coğrafya da savunma yapılanmasına ve sanayi oluşumuna doğrudan etkide bulunmaktadır. Mesela, hiç bir deniz bağlantısı olmayan ve kara nitelikleri ağır basan Avusturya gibi bir ülkenin deniz stratejisi geliştirmesi de bu stratejinin gereği olan donanma gücüne sahip olması da söz konusu değildir. Ancak ve ancak Tuna dolayısıyla su geçiş yolları üzerinde işleyebilecek bir mekanizma geliştirebilir. Buna karşılık binlerce adadan oluşan Endonezya'nın da deniz filosunu ihmal ederek kara ağırlıklı bir savunma stratejisi ile varlığını sürdürmesi imkansızdır. Dünya üzerindeki hegemonik hakimiyetini Afroavrasya anakıtası ile uzak deniz mesafesine Amerika kıtasından yürütmek zorunluluğu da ABD'nı deniz, kara ve hava stratejilerinin ortak kullanımına dayalı özel askeri stratejiler oluşturmaya yöneltmiştir. Seri nakliye ve lojistik destek imkanına sahip deniz filosunun oluşturulması ve uçak gemilerinin taşıdığı öncelik ABD'nin bu özel coğrafi konumunun dikte ettirdiği bir husustur.
Kısa dönemde hemen değişmeyen sabit unsurlar arasında yer alan nüfus da savunma yapılanmasını ve sanayi oluşumunu etkileyen faktörler arasındadır. Bu hem savunma sanayiinin üretim safhası, hem de üretilen silahların kullanım alanları ile ilgili.
Uzun dönemli ve kalıcı unsurlara dayanan Amerikan, Alman ve Rus stratejilerini bu ülkelerin savunma sanayii yapılanmasını sabit ve değişken verilerle ne ölçüde sıkı bir şekilde irtibatlandırmış oldukları aşikardır. ABD'nin kıta ötesi stratejilerinin dayandığı temel ilkeleri hala deniz jeopolitikaçısı Mahan'ın bu asrın başında formüle ettiği ana esaslara dayanmakladır. Bu stratejik süreklilik ve oturmuş siyası otorite ABD'ni güç profilinin sabit ve değişken unsurlarının verimli kullanımıyla bir hegemonik dünya gücü haline getiren amel unsurdur. Buna karşılık kendi aralarındaki rekabetler yüzünden büyük silah alımlarına girişen petrol zengini Ortadoğu ülkelerinin stratejik planlama ve kalıcı siyasi iradeden yoksun savunma politikaları bu ülkeleri silah karşılığı petrol geliri pompalanan bağımlı istasyon ülkeler haline getirmiş bulunmaktadır.
Son yıllarda sık sık Türkiye'nin uluslararası ilişkilerdeki gerçek güç potansiyelinin ne olduğu ve bu güç potansiyelinin diplomatik açıdan ne ölçüde kullanılabilir nitelikte olduğu ile ilgili çelişkili yorumlara şahit olmaktayız. Bu noktada iki uç arasında sıkışıp kalınmaktadır. Kimi zaman statik ve konjunktürel bir değerlendirme ile Türkiye'nin ulaşabileceği güç potansiyelini olabileceğinden daha düşük düzeyde göstererek Türkiye dışında oluşmuş bulunan güç merkezlerine endeksli politikaları meşru göstermeye çalışırken, kimi zaman da Türkiye'nin sabit ve değişken potansiyellerini yeni uluslararası konjunktüre göre dinamik bir şekilde yeniden yorumlamadan ani ve ciddi bir güç patlaması yapabileceği konusunda çok fazla iyimser tahminlerde bulunulmaktadır.
Yukarda verdiğimiz güç formülü açısından ele aldığımız zaman Türkiye'nin kendini diğer ülkelerden ayıran önemli unsurlan gözönünde bulunduran bir savunma yapılanması göstermesi gerektiği açıktır. Bu savunma yapılanmasındaki tarihi faktörler, Türkiye'yi cari uluslararası sınırların konjonktürel etkisinin ötesinde bir savunma stratejisi geliştirme zorunluluğu ile kaışı karşıya bırakmaktadır. Osmanlı Devleti'nin tarihi ve jeopolitik zemininde doğmuş bulunan ve o mirası devralan Türkiye'nin savunmasını sadece sahip olduğu sınırlar içinde düşünmesi ve planlaması imkânsızdı!
Bu tarihi miras, Türkiye'nin kendi sınırları ötesinde de her an müdahil olması gereken de facto durumlar doğurabilir. Son Bosna bunalımı bunun en canlı misalidir. Balkanlar politikasını soğuk savaş parametrelerinin getirdiği çift kutuplu yapı etrafında NATO çerçevesinde oluşturan Türkiye, doğrudan sınır komşusu olduğu Bulgaristan ile olan ilişkilerini bloklararası çelişkiler açısından. Yunanistan ile olan ilişkilerini de blok-içi tehdit açısından değerlendirmiş ve hava kuvvetlerinin yapılanmasını buna göre geliştirmiştir. Bunun için de bir gün Yugoslavya'nın dağılması ile birlikle Drava-Sava jeopolitik eksenli Bosna bunalımına ve Morava-Vardar jeopolitik eksenli Kosova-Makedonya bunalımına müdahil olabileceği ihtimali üzerine bir savunma yapılanması planlamamıstır. Bu nedenle de bu bunalım ortaya çıktığı zaman Türkiye'nin elinde bulunan uçakların Bosna semaların vardıktan sonra ancak bir kaç dakika o bölgede kalabilecek kapasite de oldukları ortaya çıkmış ve havada nakliye yapabilecek uçakların alımına yönelinmiştir. Buradan gerekli dersleri çıkarmamız halinde Türkiye'nin savunma stratejisini de savunma sanayiini de sahip olduğu tarihi mirasın yüklediği sorumluluklar gözönünde bulundurarak oluşturma zorunluluğunu görmemiz gerekir.
Türkiye'ni coğrafyası da savunma sanayi yapılmasının doğrudan etkileyebilecek önemli unsurlar barındırmaktadır. Üç taraflı denizlerle çevrili bir yarımada olmakla birlikte derinlemesine bir kara unsuru üzerine oturan Türkiye coğrafyası, bir çok ülkenin aksine kara, deniz ve hava savunma stratejilerinin ortak ve tutarlı bir şekilde geliştirilmesi ile ayakla kalabilir. Bu coğrafi konum da savunma sanayii ihtiyaçlarını ortak kesişim alanında belirler. 1964 ve 1967 Kıbrıs bunalımlarında ortaya çıkan amfibik harekat ihtiyacı için gerekli donanma altyapısına sahip olunmamasının doğurduğu dış politika opsiyon daralması bunun en çarpıcı misalini oluşturmuştur. Bu askeri yetersizlik ve Johnson mektubu, Türkiye'yi 1974 çıkarmasını yapacak deniz gücü oluşturmaya sevketmiştir. Bu coğrafi faktörün en çarpıcı yansıması Türkiye'nin Ege politikasında kendini göstermektedir. Ege'deki irili ulaklı üçbin civarındaki ada ve adacıklardan sadece üçünü elinde bulunduran Türkiye böylesi bir coğrafyanın gerektirdiği deniz gücünü oluşturma zarureti ile karşı karşıyadır.
Nüfusu hızla artarak asrın başlarındaki onbeş milyonluk potansiyelden asrın sonunda yetmiş milyonluk bir nüfus potansiyeline ulaşan ve önümüzdeki otuz-kırk sene içinde bu nüfusu katlayabileceği düşünülen Türkiye'nin bu önemli veriyi değerlendirebilmek için ekonomik kapasite ile savunma ihtiyaçları, sistemleri ve yapılanması arasında kalıcı ve tutarlı bir bağlantı kurmak zorundadır. İyi değerlendirildiğinde ve sağlam bir eğitimle teçhiz edildiğinde ülkenin en büyük motor gücü olabilecek olan nüfus faktörü gerekli planlamanın ve hazırlığın yapılmadığı durumlarda ciddi bir istikrarsızlık kaynağı da olabilir. Türkiye gibi büyük nüfus potansiyeli ile dünyanın en istikrarsız bölgesinin jeopolitik kavşak noktasında bulunan bir ülkenin konjunktürel tedbirlerle ayakta kalabilmesi çok güçtür.
Türkiye'nin güç profilindeki sabit verilerin sağladığı olağanüstü imkanlar aynı zamanda savunma yapılanması açısından önemli riskler barındıran unsurlardır. Bu riski asgariye indererek imkanların oluşturduğu potansiyeli harekete geçirebilmek tarih, coğrafya ve nüfusdan oluşan sabit verileri, tarım, sanayi yapılanması, ulaşım, doğal kaynaklar gibi ekonomik kapasite unsurları ile teknolojik kapasiteyi buluşturan bir stratejik planlama ile mümkündür.
Bu noktada ekonomik kalkınma stratejisi ile savunma stratejisi arasındaki irtibat kalıcı üst stratejik unsurların ürünü olmak zorundadır. Türkiye şu ana kadar bunu yapmamış olmanın sıkıntısını çekmektedir. Seksenli yıllara kadar ithal ikamesine dayalı kalkınma stratejisini benimseyen Türkiye bu strateji ile uyumlu bir savunma sanayii stratejisi geliştirememiştir. Böyle bir irtibat kurulamamış olması dolayısıyla Kıbrıs konusunda büyük sıkıntılar yaşayan Türkiye'nin bu tecrübeler ışığında Aselsan benzeri teşebbüslere girmiş olması da edilgen ve tepkici stratejik yapılanmanın bir göstergesidir. Yine de bu zorunluluklar, ekonomik ve teknolojik kapasite ile savunma yapılanması arasındaki yakın ilişkinin farkedilmiş olması açısından önemli katkılarda bulunmuşlardır.
Seksenli yıllardan sonra ihracata yönelik kalkınma stratejisinin benimsendiği dönemlerde de savunma sektörünün ihracat potansiyeli yeterince değerlendirilememiş ve sektördeki teknolojik atılım istenilen ölçülerde gerçekleştirilememiştir. Son yıllarda denizaltı gibi bazı ürünlerde Uzakdoğu pazarına girme çabalan bu eksikliğin geç de olsa farkedilmiş olduğunu göstermekledir. F-16'ların montaj bazında üretimine geçilmesi önemli bir adım olarak değerlendirilebilirse de, gerçek ve kalıcı başarı yerli teknolojik katkının artırılabildiği ölçüde gerçekleşecektir. Bu uçakların modernizasyonu için hala dış desteğe ihtiyaç hisseden Türkiye'nin ithalat yoluyla elde ettiği uçak stokunun modernizasyonu için de sabit ve değişken güç verileri açısından kendisinden çok geride olan İsrail'e ihtiyaç hissetmesi içinde bulunduğumuz açmazın önemli bir göstergesidir.
Türkiye soğuk savaş, sonrası dönemle ilgili hale kendi içinde tutarlı bir stratejik planlama geliştirememiştir. Savunma sanayiini de kapsayacak şekilde yeni bir stratejik planlama yapılmaksızın gittikçe artan bölgesel ve global nitlikli bunalımların getirdiği meydan okumalara hazırlıklı olabilmek mümkün değildir. Bugün güç unsurları ile stratejik planlama arasındaki koordinasyon konusunda yapılan en ciddi hata sabit güç unsurlarının dinamik yorumlamasında atıl ve geç kalınmasıdır. Dış politik yapımında önemli sapmalara yol açan statik yorumlamalar ve gecikme de aslında sabit ve değişken unsurlann koordineli bir şekilde uzun dönemli bu stratejik bütünlük içinde ele alınmamış olmasının bir sonucudur. Bu da bizi stratejik planlama ve siyasi irade yetersizliği problemleriyle karşı karşıya bırakmaktadır. Toplumun siyasi, ekonomik ve zihni birikimini harmanlayan yeni bir stratejik planlama yapılması ve savunma sanayiinin bu çerçeve içinde, sabit güç unsurlarını dinemik bir yoruma tabi tutacak ve değişken güç potansiyellerini harekete geçirecek şekilde yeniden yorumlaması temel hareket noktası olmalıdır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.