Depremde Ashâb-ı Kehf

Garip bir tesadüfle, bir grup gazeteci, deprem günü Yalova''da bulunuyorlarmış. Kimler bunlar? Zaman''dan Hüseyin Gülerce başta olmak üzere, Nuh Gönültaş, Mustafa Ünal ve iki Yeni Şafak yazarı. Hüseyin Gülerce ki, zaten kendisi Yalovalı''dır. Bir ayağı İstanbul''da ise, diğer ayağı Yalova''da. Dolayısıyla Gülerce''nin deprem günü Yalova''da bulunması beni şaşırtmadı. Fakat tesadüfe bakın ki, Zaman''ın iki yazarı daha aileleriyle birlikte, tatil için Yalova''yı düşünmüşler. Neticede her üç yazar da depremi en ciddi biçimiyle yaşamışlar. Depremin olduğu gece bölgeye geliyor, yol yorgunu yatıyor ve gecenin bir saatinde apansızın yakalanıveriyorlar depreme. Bu yazarlar o andaki duygularını, çocuklarını uyandırıp da can havliyle sokağa nasıl fırladıklarını gayet tafsilâtlı olarak köşelerinde yazdılar. Çok da iyi ettiler.

Deprem anının psikolojisini kaleme alan yazarlardan biri de Yeni Şafak''tan Taha Kıvanç oldu. Depremin vuku bulduğu saatlerde Taha Kıvanç yolda. Yalova''da tatilini geçireceği siteye, yani ailesinin ve çocuklarının yanına ulaşmak için habire yol alırken yakalanıyor depreme. Arabası ilerliyor, önünde arkasında apartmanlar devriliyor. Yani bir dehşeti, gırtlağına kadar derinden yaşıyor. Taha Kıvanç''ın yazısını okurken aklıma, elinde bir eski zaman sikkesi ile şehre inen Ashab-ı Kehf temsilcisi geliyor: Yollar değişmiş, şehir değişmiş, ahâlinin kılık kıyafeti değişmiş!.. O ise, daha dün sığındığını sandığı mağaradan kalkmış şaşkınlık içinde ilerliyor. Taha Kıvanç da Ashab-ı Kehf''in öncüsü gibi şaşkın, ürkek, çaresiz!.. Nerede sâkin yollar, nerede o bâkir tabiat ve hani nerede Yalova sahillerinin insana huzur veren geceleri?

Gerek Taha Kıvanç''ın, gerekse Hüseyin Gülerce, Mustafa Ünal ve Nuh Gönültaş''ın ortaya koyduğu metinler, Marmara depreminin en canlı şahidi olarak kalacak hafızalarımızda. İleride, ama çok ileride, mevcut nesnel görüntülerin çoğu bize birşey ifade etmeyecek; fakat ölümün sıcak yüzünü, deprem anının insanda tevlid ettiği çaresizliği, cenabı Allah''a iltica arayışlarını, fotoğraf görüntülerinden ziyade bu yazılar taşıyacak. Buraya bir "mim" koyun lûtfen.

Burada Yeni Şafak''tan Ömer Çelik''le, gene Zaman''dan değerli dostum Beşir Ayvazoğlu''nun yazılarını da anmam gerekiyor. Her iki yazar da, deprem ânına ilişkin çok güzel şeyler yazdılar. Bu iki yazıya da, önemine binâen özellikle işaret ediyorum.

Belki daha başka yazılar da çıkmıştır gazetelerde. Fakat şimdilik hatırlayabildiklerim bunlar.

Deprem anının psikolojisini ânı ânına yaşayan ve kaleme alan bu yazıları da, yazarlarını da hassaten önemsiyorum. Çünkü onlarda, emsâllerine göre önemli bir fark ortaya çıktı. Bu yazarlar, kendilerine ait bir gerçeği yazmaktan çekinmediler. Gönül isterdi ki bu yazılar daha bir uzasın; ölümün soğuk yüzü ya da yepyeni bir âleme kapıların aralanmak üzere olduğu o âna ait mülâhazalar alabildiğine serpilip genişlesin. Ne kadar iyi olurdu. Hemen her meseleyi genellemeye ve dıştan tasvire dayalı yazışlara bir canlılık gelmez miydi?

Bunu siyasî makalecilikten kurtulunmasının bir fırsatı olarak da söylemiyorum. Maksadım daha başka.

Türk yazıcısı, geneli itibariyle kendisinden söz etmeyi ne bilir, ne de sever. Buna, otobiyografiye yakın yazanlar da dahildir. Daha doğrusu biz millet olarak ne yaptıklarımızı, ne de yaşadıklarımızı yazmayı ve not etmeyi bilmeyiz. Adeta bundan utanır, mahçûp olur gibi bir halimiz vardır.

Ne kadar modernleşirsek, belki o kadar içimize kapanıyoruz. Hemen her durumu, bir üçüncü şahıs diliyle kaleme almanın temelinde, bu bakımdan bir nesnellik arayışı ve ihtiyacı değil, bilâkis sebebini de izah edemediğimiz karanlık bazı dürtülerimiz yatıyor olmalı.

Kendini açacak ve itiraf edecek kişi, sanki iflâsa ramak kalmış bir halde hissediyor kendisini. Onun için elini ateşe sokmuş gibi geri çekiyor. Ne büyük yanılgı!.. Halbuki derin kuyuların suyu azalmak bilmez. Çekildikçe artar, zenginleşir ve bir o kadar da güzelleşir.

Aslına bakılırsa, bütün büyük yazarların bitmek tükenmek bilmeyen hazinelerinin kaynağı da burası. Onların bütün tipleri ve karakterleri, bir kök ağaçtan, yazıcılarının ruhundan beslenip gelişir ve ileride müstakil birer varlığa ererler.

Büyük yazıcıların bireysel-iç mülâhazaları, onlara bahsedilmiş ilâhî birer ummandır. Bu şehrâyinde dolaşmak bizi de onlara akraba kılacak.

Deprem dolayısıyla önümüzdeki ayın dergilerini izlemek iyi olacaktır sanıyorum. Devamı yarın.