Ebâbil kuşları

Deprem üzerine yoğunlaşan yabancı basının öne çıkardığı önemli iki husus şu oldu: Devletin organizasyon kabiliyetinin felç olması. Duruma müdahalede tahminlerin ötesinde gecikme. Bizim yerli basının, halkın, siyasilerin de ortak tesbiti bu yönde. Bol bol örnek, bol bol tesbit ve yakınmadan geçilmiyor.

Yabancı basının öne çıkardığı ikinci hususa gelince: Türk halkının deprem bölgesine ve deprem mağdurlarına yaptığı yardım seferberliği. Herkes elinden geleni arkasına koymuyor. Bütün Türkiye yardım bölgesine akıyor. Eşini ve çocuğunu kaybetmiş depremzedeler bile, derdini unutmuşcasına, komşularına yardım peşinde. Bütün Türkiye kenetlenmiş vaziyette. İşte Türkiye insanının gerçeği budur. Dayanışma ve paylaşma!.. Bu cansiparâne gayretlerin, karşılık beklemeyen yardım hislerinin yeterince televizyon ekranlarına yansıtıldığından emin değilim. Kendindeki bir nimeti paylaşarak çoğaltmayı ve yakın-uzak her acıyı bölüşerek azaltmayı bilen bu toplumsal hasletimiz; bunca Batılılaşma denemelerine ve bireyselleşme temayüllerine rağmen çok şükür işte kaybolmuyor.

Siyasî hayatta ve iktidar uygulamalarında birlik-bütünlük beklentilerinin altında yatan temel sâik de işte burada yatıyor.

Yabancılar, bizim bu tarafımızı kolay kolay da kavrayamıyorlar. Kavramaları da beklenemez.

İleride depremin acılarını hafifletecek en büyük sermayemiz de burası. Parayla pulla ölçülemeyen yaratıcı, üretici bir dayanışma ruhudur bu.

Ama şunu da unutmayalım:

Bu yıkım, Birinci Dünya Savaşı''ndan bu yana görmediğimiz, işitmediğimiz en büyük tahribattır. İstiklâl Savaşı ve Erzincan depremi de buna dahil. Ayrıca bundan önceki depremler böylesine yaygın ve bölgesel nitelik arzetmiyordu. Çoğunlukla nokta karakterli depremlerdi. Dolayısıyla 300-500 Dinar depreminden daha fazla tahribat var ortalıkta. TÜSİAD 20 milyar dolar olarak tahmin ediyor tahribatı. Hayır!.. Siz çıkın birkaç kat daha yukarılara.

Öyleyse, biraz daha gerçekçi olmak gerekmiyor mu?

Devlet müdahalede gecikmiş, bu açık!.. Ancak üçüncü gün müdahaleler kendisini hissettirebiliyor. Ama unutmamamız gereken birşey daha var. Deprem sırf şehir ve kasabaları, yolları, binaları değil, devletin bizatihi kendisini de çökertti. Hem devlet dediğiniz nedir ki? Oralardaki vilâyet, emniyet, il-ilçe müdürlükleri, ordu birlikleri, adliye, eğitim vs. İsterseniz belediyeleri de katın.

Bakın size örnekler!.. Tüpraş yanıyor, 1800 çalışanı (mühendis, işçi, usta başı vs.) kayıp!.. Herkes göçük altında kalmış, sağ kalanlarsa ailesinin derdinde. Vilâyet ve belediye idareleri aynı şekilde. Bütün personel canının derdinde. Emniyet-asayişi sağlayacak polis bitmiş. Donanma Komutanlığı''nın içinde yüzdüğü facia ise basına tam yansımıyor. Anlayacağınız komutanlığın beyni de çökmüş. Bölgede "devlet organizasyonu" namına hiç birşey kalmamış.

Orta yerde sırf deprem ve deprem-zedeler, bir de yardıma koşan ebâbil kuşları gibi, yardımsever isimsiz-cisimsiz Türk halkı!.. O kadar.

İsterseniz devam edelim:

Haberleşme sistemleri bütünüyle çökmüş. Bölge ile haberleşme yok. (En haklı eleştiri bence burada yatıyor) Bütün yollar yarılmış. Bölgeden kaçış ve bölgeye yardım-ziyaret akını aynı anda cereyan ediyor. Trafiği varın siz düşünün artık. Bölgeye grayder, ambulans, sağlık ekibi ve yabancı heyetler bu yüzden süratle intikal edemiyor. İlgili şehirlerde muhatap dahi kalmamış. Bu yüzden her yardım, her faaliyet, başına buyruk. Ancak üç gün sonra bölgesel organizasyonlar teşekkül edebiliyor.

Netice:

Türkiye Balkan ve Kafkas muhaceretleri ile Birinci Dünya Savaşı dışında böylesine büyük bir felâketi yaşamadı. Türkiye Cumhuriyeti''nin ne devlet, ne de hükümet olarak, böylesine şumûllü bir tecrübe birikimi ve organizasyon tecrübesi yok. Onun için toplumsal insiyaklarımız, resmî devlet ve hükümet tedbirlerini fersah fersah aşabiliyor.

Ayrıca bu hal, Kur''an''daki tarihî kıssaları andırıyor desek yeridir. Sadece ve sadece bir sayhâ, bir sarsıntı!.. İşte o kadar!..

Türkiye''nin buradan bir tecrübeye ve tedbire ermesidir önemli olan. Bunu da yarın yazalım.