Hisar ve Çınarlı

Buna belki de Hisar''ın ikinci ölümü demek daha doğru. Çünkü Mehmet Çınarlı adıyla Hisar dergisi o kadar özdeşleşmişti. Çınarlı ile Hisar''ı nasıl birbirinden ayrı düşünebiliriz diye hayıflanmadan edemiyorum.

Şâirin bir mısrasında daha yıllar önce söylediği şekilde "Gerçek hayali aşmış", Hisar adı da kendi kurucusu M. Çınarlı''yı neredeyse gölgede bırakır hale gelmişti. Nitekim bugün sanat ve edebiyat muhitlerinde Hisar dergisinin adını duyanlar, Çınarlı''ya nisbetle daha fazladır. Bu mukayeseye de rahmetli Çınarlı''nın bir zaafına işaret olarak değil, bilâkis Hisar dergisinin bir zamanlar yüklendiği fonksiyona vurgu olarak başvuruyorum

Fakat işte Mehmet Çınarlı aramızda yok artık!..

İlk önce Yalova''da, deprem-zedeler arasında geçti adı. Sonra öğrendik ki, depremden bir gün önce kalp krizi geçirmemiş mi? Ama bundan böyle adı, gene de depremle anılacak Gölcük depremi, Çınarlı, Hisar ve Kocatepe''de kılınan bir cenaze namazı!..

İçimde öyle bir hayıflanma ki, maalesef Çınarlı''nın cenaze namazına iştirak edemedim. Artık çok gerilerde kalmış bir zamanda dergisinde edebî tenkidler yazdığım, Kızılay Sokak''ta her ayın dergisini yetiştirmek için çekilen sıkıntılara şahit olduğum, Ankara''ya ilk geldiğim sıralarda sağdan soldan çeşitli sanatçıları bir arada gördüğüm bu derginin dünyasını, sizlere şimdi nasıl anlatmam lâzım bilmiyorum.

Hiç kuşkusuz Hisar, bir dönemin kendine mahsus dergilerinden biriydi. 1950''de çıkmaya başlamış, ta 1980''e kadar devam etmiş. Tam 30 yıl, dile kolay!.. Belki karşısında, Abdülhak Şinasi Hisar ve Nahit Sırrı Örik''in katkılarıyla çıkmaya başlayan Varlık!.. Şu yakın yıllarda, 30 yıllık bir gelenek teşkil edebilen bir başka dergi hatırlamıyorum ben. Büyük Doğu ve rahmetli Topçu''nun Hareket''i ise daha farklı dergiler. Gerilerde, çok gerilerde ise Edebiyat-ı Cedîde''ye ve Fecr-i Ati''ye beşiklik eden Servet-i Fünûn dergisi var ki, başlı başına bir tarihtir.

Hisar''ın 30 yıllık ciltleri elimizin altında, onları zaman zaman karıştırırım. Hangi terkip ve koalisyonlar? Yepyeni isimler yazı hayatına nasıl giriyor ve yükseliyor? Siyasal ve toplumsal dönemeçler edebiyat hayatımızda hangi tesirleri, nasıl üretiyor?

Anlayacağınız, koca 30 yılı kapsayan (1950-1980) bu ciltler başlı başına bir tarih ve müze. Edebiyatımızın en hurda ve son derece primitif isimleri üzerinde mastır, doktora çalışması yapanlar, 30 ciltlik bu külliyâta eğilmeyi düşünmezler mi acaba?

1960''lardan itibaren, zaman zaman Sezai Karakoç''un ve Nuri Pakdil''in dergileri... Büyük Doğu''nun ve Yeni İstiklâl''in ise sadece son birkaç sayfası... Ama hiç kesintiye uğramadan Hisar devam edip dururdu. Bu ortamda Çınarlı ve Hisar istikrar demekti, devamlılık demekti. Kendine mahsus geleneksel-muhafazakâr bir dünyası vardı. Bu çatının altında konaklamaktan ne Ahmet Muhip Dranas, ne Tarık Buğra, ne de Mehmet Kaplan rahatsız olmazlardı. Çınarlı aruzla yazar, Mustafa Necati Karaer en güzel mısralarını Hisar''da neşrederdi.

Burada çoklarının bilmediği bir gerçeği tesbit etmemde de fayda var: Cemil Meriç!.. Bu büyük adam, yaşadığı hangi iç muhasebenin sonunda bilmiyorum, Hisar''da yazmaya karar vermiş. Bizim camiamızda henüz Cemil Meriç adı yok çünkü. Zaman zaman sol dergilerde yazıyor, bazı kitap tercümeleri de gene sol yayınevlerinde çıkıyor. Ben daha ilk talebelik yıllarımda yani 1970 öncelerinde Cemil Meriç''i Hisar''da zevkle okurdum.

Anlayacağınız, Cemil Meriç adını bizim âlemimize taşıyan da doğrudan Hisar dergisi ve Çınarlı oldu. Sonra sonra okuyucusunu genişletmek ve daha zinde gençlik gruplarına ulaşmak isteyen rahmetli Cemil Meriç, 1970''lerden çok sonraları İslâmî dergilerde yazmaya başladı.

Bir tarihte taşrada, son derece sıkgın vaziyetteyim. Biraz yazı yazmak içimden geçiyor. Geçmiş gün, bir yazı gönderdim Hisar''a. Kısa zamanda Çınarlı''dan bir mektup almayayım mı? Yazınızı neşrediyorum ve yeni yazılar bekliyorum. Kısa fakat ne kadar güzel bir mektuptu. Cemil Meriç''in olsun, Kaplan''ın olsun, kaç defa yazılarına rezerv koyduğuna şahit olduğum bu adamın, dergi yöneticiliğindeki nesnel tavırlarını asla unutamam. Ve bu adam bilir misiniz, kimseye asla yalan söylemez, hiç bir güç ve hatır karşısında eğilmezdi. Dosdoğru, açık, berrak bir ahlâk adamıydı. Nur içinde yatsın.