İki laboratuvar: Orta Asya, Kafkaslar

Özbekistan ve Çeçenistan üzerinden oynananan tarihî bir kumar, nihayet neticesini verdi sayılır. Taliban aklıyla, Özbekistan lideri İslâm Kerimov''un baskıcı politikalarına son vermek ve eğer mümkünse, bu tarihî topraklarda İslâmî bir yönetim gerçekleştirmek sevdasına kapılanların ayakları suya değdi. Rusya Devlet Başkanı Putin bildiğiniz gibi Özbekistan''ı ziyaret etti ve uluslararası terörizme(!) karşı ortak bir güvenlik anlaşması imzalandı. Burada Kerimov''un, imza safhasında sarfettiği şu söz çok önemli. "Benim yerimde kim olsaydı, bu anlaşmaya imza atmak durumunda kalırdı."

Bu cümlenin trajiği şurada: "Güneyden gelen Taliban dalgası ve onları motive eden İngiliz-ABD rüzgârı beni iktidarımdan etmek istiyor. Yani beni devirecekler!.. Hiç olmazsa Putin politikaları, benim iktidarımı meşrû kabul ediyor. Ortak güvenlik anlaşması imzalamakla, bu bakımdan mazurum." Kerimov''un sözünün asıl anlamı da burada yatıyor. Dolayısıyla, Orta Asya liderliklerini meşrû kabul etmeyen her politikanın, şimdilik bu ülkeleri, Rusya''nın kucağına itmekten başka bir sonucu olmayacak demekti.

Taliban perspektifi bu incelikleri hesap edemez bunu anladık da; ya Türkiye''deki milliyetçi, Türkçü ve İslâmcı tutumlara ne demek gerekiyor, asıl burası önemli değil mi? Bütün bu Kerimov muhalefetleri, Özbek muhalefet lideri Salih fantazileri, Özbekistan''a Türkiye''nin tavrı olarak yansıtılıyor da, bunları kimse düşünmüyordu. Real-politiği değil de heyecanı politik strateji olarak vâzeden ve bundan bir netice bekleyenler, ortaya çıkan bu tarihî kayıptan acı bir ders çıkaracaklardır umarım.

Haklı olan Meşedov, Basayev değil!..

Özbekistan neyse de asıl yara Çeçenistan''da!..

Çeçenistan''da Meşedov''un iktidarını içine sindiremeyen, 1994-1996 arasında kazanılan zaferden sonra bir türlü tatmin bulmayan bazı sınıflar, maalesef sonunu iyi hesap edemedikleri bir mücadeleye giriştiler. Asıl gerekçesi Meşedov''u hazmedememek ve onu zora sokmaktan yola çıkan bu sınıflar; her nedense Çeçenistan''ın varlığını tehlikeye sokacak biçimde bir dış ülkeden, Dağıstan''dan mücadeleyi başlattılar. Görüyorsunuz ya, biz Çeçenistan davasında Meşedov''dan daha gayretliyiz ve daha büyük düşünüyoruz iddiasında bulunanlar. Peki kimlerdi bunlar? En başta saplantılı Meşedov düşmanı Basayev, ona çok yakın Rudayev, ve bu muhalefetin akıl hocası Ürdünlü bir subay!.. Rudayev''in Rus casusu olduğu şeklindeki Meşedov iddiasını da burada kaydetmek gerekiyor.

Şu yanlışlığı kabul edemezsek, bu işin içinden çıkılmaz: Dağıstan meselesi veya Dağıstan''daki bir grup Çeçen vatandaş meselesi, Çeçenistan''ın altından kalkabileceği bir iş değildi ve hukukî zemini yoktu. Bu mesele, Bulgaristan''daki Türkler''i, Türkiye''nin desteklemesine değil, ayaklandırmasına benzerdi. Dolayısıyla Rusya''nın müdahalesi için, hukukî bir gerekçe üretilmekten başka bir netice elde edilemeyeceği belli değil miydi?

Rusya fırsatı yakalamıştı ya; Dağıstan''daki aktivist grupları takip ve yakalamak adı altında, Çeçenistan''ın işgaline kadar vardırıldı iş. Şimdi duâ edelim ki, Rusya ile yapılacak müzakerelerde Meşedov muhatap kabul edilsin ve bu iş iyi-kötü bir neticeye bağlansın!..

Bütün bu olup bitenlerden bir sonuca varmak gerekiyor: Türkiye, herhangi bir sebeple, Rusya ile sonu meçhûl bir kapışmanın içine giremez, girmeyecektir de. Gene bütün bu olup bitenlerden, Türkiye''nin elinde kala kala, bir Mavi Akım boru hattı kalacak gözüküyor. İyi ki Türkiye, ham bir hayale kapılarak Mavi Akım projesinden vazgeçmemiş. Çünkü ne Azerî petrollerini, ne Türkmen gazını engelleyen Türkiye oldu. Doğrudan doğruya bu işi savsaklayanlar, ABD-İngiliz (bir haylisi Musevî) petrol şirketleri!.. Daha açıkçası bu ülke politikaları. Türkiye, şamatacı Mavi Akım muhalefetlerine bel bağlasa imiş, Yumurtalık hattının açılması gibi, bir on yıl daha yalvar yakar olur, fakat asla sonuç değişmezmiş. Zaten o zaman da görüşümüz böyle değil miydi?

İnşaallah ortalıktaki şu velvele sona erer, İran doğal gazının da önü açılır. Bu hat hangi hacimde olursa olsun çok önemli. Zira bu gidişle, Türkmen doğal gazının Türkiye''ye gelmesi için, İran hattından daha rantabl ve gerçekçi bir yol gözükmüyor. Bunu bir yere kaydedin lûtfen!..

Çeçenistan sorununun en acı meyvesi, kuşkusuz Putin iktidarına vücut vermesi olmuştur. Bu sorun Rusya''da, tarihî imparatorluğun varlık-yokluk meselesi olarak algılanmış ve tarihî bir nefs savunmasına dönüşmüştür. Rus ordusu ve KGB âdeta bir darbe ile Yeltsin iktidarına son vermiştir. Bu kesimlerin temsilcisi Putin Rusya''nın varlığı ve bütünlüğü açısından son şans olarak görülmüştür. Putin''in seçimleri kazanması bakımından da, Çeçenistan sorunu alabildiğine kullanılmış ve uzun tutulmuştur.

Ya ABD ve Batılı ülkelerin tutumu? Rusya''da komünistlerin seçimi kazanmaması için, bütün Batılı güçler Putin''den yana ağırlığını koydu. Yani Çeçenistan problemini ateşleyen bu çevreler, seçimden birkaç ay öncesinden itibaren bütün desteğini geri çektiler.

İşin özeti, Çeçen direnişi yükseldikçe ve uzadıkca, Rusya''da Putin''in seçimleri kazanması şansı da o kadar artıyordu. Şimdi Çeçenistan kozunu kullanarak Rusya, bütün Özerk ve muhtar bölgelerin canına okumaya hazırlanıyor.