"Demokratik Leviathan" Çağı

"Ejder" anlamına gelen "Leviathan", Thomas Hobbes''un "devlet" için kullandığı sözcük. Ona göre insan, bu "ejder"i gönüllü olarak üretir ve sonunda onu kutsamaya başlar.

John Keane ise, "artık yeni bir siyasal sansür dönemine, Demokratik Leviathan çağına girdiğimizi" söylüyor. Ona göre "Günümüzde tüm demokratik rejimlerin göbeğinde despotizm çekirdekleri bulunuyor."

İngiliz asıllı bilim adamı, "Medya ve Demokrasi" isimli kitabında, yeni bir sansür olgusundan söz ediyor. "Dev boyutlardaki firmaların, yurttaşların ne dinleyip ne okuyacaklarını ve ne seyredeceklerini örgütleyip kararlaştırdıklarının, yani sansür etmelerin" den...

Şunları söylüyor: "Enformasyon üretim ve dağıtım alanını ellerinde tutanlar, hangi ürünlerin (kitaplar, dergiler, televizyon programları, bilgisayar yazılımları gibi) kitlesel çapta üretileceğini yayın öncesinden belirliyor ve böylece hangi görüşlerin resmen "fikirler pazarı"na gireceğini kararlaştırıyorlar." (A.g.e. s. 95-96. çev. Haluk Şahin, Ayrıntı yay.)

Reklamın yoğun etkisi sebebiyle "Metalaşmış medya" kavramını da gündeme getiren yazar, İnglitere''den bir örnek veriyor:

"Britanya''da üç kişi -Maxwel, Murdoch ve Stevens- pazar günü gazete satışlarının yüzde 82''sini, diğer günlerde ise yüzde 73''ünü elinde bulunduruyor. 1945 sonrası dönemde basın, sanayi ve finans sermayesinin ana sektörüyle gittikçe daha fazla bütünleşti. Gazete sahipliği büyük firmaların rakiplerini geride bırakmak ve içinde bulundukları pazar ortamını etkilemek için kullandıkları kilit stratejilerden birisi haline geldi." (A.g.e. s. 82)

İşte bu olguyu Türkiye şimdi yasallaştırma sürecinde. RTÜK yasasının iki arada bir derede değiştirilme girişimi, bir yandan medyada tekelleşmenin, diğer yanda da, medya tekellerinin devlet ihalelerine engelsiz girebilmesinin yolunu açıyor.

Yani artık bizde de dev medya patronları, ne okuyacağımıza, ne seyredeceğimize, fikirler pazarında hangi tartışmaları yürüteceğimize karar verecek, artı, siyaseti biçimlendirecek, artı devlet ihalelerinde pastayı bölüşürken "biz biraz daha eşitiz" söylemini kullanabilecek... Enerji ihalelerinde daha çok onlar gözükecek, haberleşme ihalelerindeki konsorsiyumlarda onlar hep büyük ortak olacak...

Şimdi öyle değil mi diyecek olursanız, evet öyle, ama bundan sonra daha çok öyle olacak. Üstelik öyle utangaç, suç işler gibi, hülle yoluyla değil...

Bakın nasıl, uluslararası güç odaklarıyla paslaşarak siyasal liderliğimizi belirliyorlar...

Bir örnek üzerinde duralım burada:

Derviş olayı...

Bir medya grubuna bakıyorsunuz onunla ilgili hep platonik yayınlar yapıyor. "Derviş büyüledi" bir gazete başlığı meselâ... (Sabah, 20 mayıs 2001) Ya da "Halk onları çok sevdi..." (Sabah, 21 mayıs 2001) Daha çok gazete patronluğunun güzelleme stratejisini yansıtan ifadeler... Okuyucunun düşünce ve duygularını biçimlendirme amaçlı bir strateji...

Diyelim elinize Rahmi Koç''un Derviş''le ilgili garip sözleri ulaştı. Adam, her anlama gelecek sözler söylüyor: "IMF dedi ki, ''bu yasalar çıkacak.'' Derviş memur kılındı ve çatır çatır çıkıyor. İsteseler de istemeseler de. Çünkü arkasında para var. IMF aynı ceketi herkese giydiriyor. İçişlerine karışıyor. Zemzemle yıkanmış değil. Derviş çok eleştirilirse, sözler tutulmazsa gider. Finans kapıları kapanır. Dolayısıyla başarılı olmalı. Muhakkak ki Amerika Derviş Bey''in arkasındadır. Muhakkak onlar mühim bir misyon bekliyorlar. Derviş''in Türkiye''ye gelmesinin de Ecevit''le dostluğundan ileri geldiğini sanmıyorum."

Bu sözler bakın nasıl yansımış iki medya grubuna:

Sabah: Derviş Bey son şans. Hürriyet: Sözler tutulmazsa Derviş çeker gider. Milliyet: Derviş''i küstürmeyelim. Radikal: Koç açık konuştu: Program uygulanmazsa üçüncü dünya ülkesi oluruz.

İki medya grubu da, yayın stratejisini "Derviş''in vazgeçilmezliği" ve "bunun bedeli IMF''nin dayatmalarına boyun eğmekse eğelim, bunun bedeli ABD''nin Derviş için belirlediği misyonu kabullenmekse kabullenelim." konsepti üzerine kurmuş. Ve kamuoyu böyle oluşturuluyor.

Tekelleşme derinleştikçe, kamuoyuna yönelik kuşatmanın da derinleşmesi kaçınılmaz. Ve işte o demokratik ortam "göbeğinde despotizm çekirdeği taşıyan" bir niteliğe bürünüyor. Ya da medyanın, bizden her söylediğini kutsamamızı isteyen bir Leviathan-Ejder haline geldiği bir ortamı...

Birisi çıkıp Meclis''in iki arada bir derede RTÜK yasasını çıkarmak için neden heyecanlandığını millete anlatsa da anlasak... Anlasak ki orada medyadan siyasete bir tekelleşme sızıntısı bulunmuyor...