İran"a gitmek veya gitmemek

Cumhurbaşkanı Sezer, ECO (Economik Cooperation Organization-İktisadi İşbirliği Teşkilâtı) toplantısı için İran''a gidecek mi, gitmeyecek mi?

Türkiye''de işlenen siyasi cinayetlerde İran parmağı bulunduğu gerekçesiyle kamuoyunda oluşan hassasiyet, yeni Cumhurbaşkanı''nın İran''a gitmemesi yolunda bir eğilim oluşturdu. Sayın Sezer de, Cumhurbaşkanlığı''nın ilk gününde sıcağı sıcağına yaptığı açıklamalarda "Gideceğimi düşünmüyorum" dedi.

Oysa, siyasi cinayetlerdeki İran parmağı, henüz "derin kuşku"ların ötesine gitmemişti. Başsavcı Cevdet Volkan, daha dünkü açıklamasında "Henüz delil toplama aşamasındayız. Soruşturma henüz tamamlanmamıştır" dedi. Dışişleri Bakanı İsmail Cem de bugün "İran konusunda kesin bir kanıt bulunmadığını" belirterek Cumhurbaşkanı Sezer''e "Tahran''a gidip gitmeme konusunda takdir sizin" diyor.

Böylece, Cumhurbaşkanı Sezer''in 17 gün önce açıklanmış bir görüşten dönmek gibi bir ikilem içine düşme durumu söz konusu oldu.

Şimdi Cumhurbaşkanı Sezer ne yapacak?

Bizce Sezer hiç tereddüt etmemeli ve İran gezisini gerçekleştirmeli. Hatta bir adım daha atarak söylemeliyim ki, şayet bu siyasi cinayetlerde İran parmağının bulunduğu kesinleşmiş olsaydı bile Sezer''in ECO toplantısına gitmesi doğru olurdu.

Şunun için:

-Bir kere İran Türkiye''nin komşusudur ve bu komşuluğu değiştirme imkânı yoktur. Bu, elbet, komşuluk hatırına İran''ın "Türkiye aleyhtarı" hesaplarına göz yumma sonucunu doğurmaz. İlişkiyi hem sürdürmek, hem de Türkiye aleyhtarlığına fırsat vermemek diplomasinin başarması gereken sonuçtur. Kaldı ki, Türkiye-İran ilişkileri, Avrasya çerçevesi içinde, birçok açıdan birbiri ile buluşan bir nitelik arzetmektedir. Yani iyi ilişki, coğrafi bütünlük çerçevesinde pekçok olumlu sonuç doğuracak, kötü ilişki ise aynı şekilde her iki ülke için birçok olumsuzluklar üretecektir. Öyleyse, "iyi ilişki" noktasını, bir biçimde yakalamak diplomasinin ana amacı olmalıdır. Kasr-ı Şirin Anlaşması''ndan bu yana, yani 366 yıldır da, zaman zaman gerilimler olsa bile, savaşsız bir ilişki sürdürülmektedir. İran ile ilişkilerde problemler çıktığında da, ilk planda akla gelen herhalde sıcak temas olmayacak, görüşmelerle sonuç alınmaya çalışılacaktır. Yani şu anda, problemli bir durum mevcutsa, yapılması gereken gene de görüşme platformları oluşturmak olmalıdır.

-ECO''ya gelince bu, Türkiye, İran, Pakistan arasındaki Kalkınma İçin Bölgesel İşbirliği Teşkilâtı (RCD) temelleri üzerine oturan ama çok daha geniş çerçeveli bir yapılanmadır. Türkiye, İran, Pakistan dışındaki diğer üyeler, Afganistan dışında Türk cumhuriyetleridir: Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan... Oluşumun başlangıcında Türkiye''nin iradesi mevcuttur. Yani ECO, Türkiye için son derece önemli bir dost iklimidir. ECO toplantısında, Sezer''in neden katılmadığı sorusunun nasıl tartışılması gerektiğini ve bunun Türkiye''ye ne kazandıracağını düşünüyoruz? Hele, Rusya''nın Putin öncülüğünde yaptığı atakların Türkiye''yi fevkalade tedirgin ettiği bir ortamda...

-Sayın Sezer''in Tahran''da katılacağı toplantı ECO''nun toplantısıdır. Sayın Sezer''in bu toplantıya katılmaması, İran''a yönelik bir yaptırımdan öte bir anlam taşımakta, Türkiye''nin ECO toplantısını boykot ettiği gibi bir görüntü kazanmaktadır. Çünkü ECO toplantısının İran''da yapılması dönemsel bir niteliktedir. Bu yıl İran''da yapılıyorsa, gelecek yıl, bir başka üye ülkede yapılacaktır.

-Şöyle de düşünülebilir: Bu yıl ECO toplantısı Tahran''da değil de İstanbul''da yapılmış olsa ve İran Cumhurbaşkanı, doğan gerilimden dolayı Türkiye''ye gelmek istemeseydi, neler hissederdik? Aslında Sezer''in İran''a gitmemesi, sadece Türk-İran ilişkilerini değil, ECO''nun akıbetini de olumsuz yönde etkileyecektir.

-Aslında, belki Sezer''in Tahran ziyareti, şu an doğan gerilimi konuşmak için de bir fırsat verebilirdi. Ancak, acaba Sayın Sezer''e İran''la konuşabilmek için sunabileceğimiz bir "İran ve Siyasal Cinayetler" başlığını taşıyan somut kanıtlar içeren bir dosya mevcut mudur?

Sonuç olarak, İran''ın Türkiye''de siyasal cinayetler işletmesine asla izin verilmemeli. Türkiye''nin içini karıştırmasına asla izin verilmemeli. Bu yönde somut olaylar varsa, buna yönelik yaptırımlar da geliştirilmeli.

Ama...

Ama işi hep, "Türkiye ile İran''ın çıkarları tarihten bu yana çelişiyor" veya "Türkiye ile İran''ın sistemleri sadece birbirini yoketme bilincine dayanır" yollu mutlak ihtilâflar üreten bir kategorik tavırlar içinde hareket edilmemeli. Bunları görmeli muhakkak, ama ilişkileri değerlendirirken bir de "Türkiye-İran karşıtlığının bölgeye yönelik başka global politikaların hesabı içinde bulunduğu"nu da dikkate almalı... Meselâ, Amerika-İsrail ekseninden bakıldığında, Türkiye-İran ilişkilerinin hep sakıncalı görüldüğünü ve bu iki dünya gücünün, Türkiye-İran ilişkilerini bozmak için, medyayı yönlendirmek dahil, provokatif çalışmalar yapabileceğini gözden uzak tutmamalı...

Türkiye, bu zor coğrafyada, kılı kırk yaran bir dış poltika performansı sergilemek zorunda. Sorun da burada: Acaba dış politikamız bu performansı sergileyebilecek bir yapılanmanın ürünü mü?