Türkiye"nin başucu kitabı

İsrail uçaklarının Filistin''e bomba yağdırdığı, her gün bebekler için cenaze törenleri düzenlendiği günlerde, Konya''da İsrail''le ortak tatbikat yapmak... Ya da gene bugünlerde (26 Mayıs''ta) toplanacak İslâm Konferansı''nda İsrail''e yönelik kınamanın dozunu düşürme misyonuna soyunmak...

İşte "Stratejik derinlik"ten yoksun bir dış politika-savunma planlamasının sergileyebileceği savrukluk ancak bu kadar olur.

Stratejik Derinlik''ten söz etmek istiyorum bu yazımda... Prof. Dr. Ahmet Davudoğlu''nun bugünlerde çıkan kitabından.

Şunu çok net olarak söyleyebilirim:

Bir Dışişleri Bakanının, ya da Türkiye''nin stratejik planlaması üzerinde söz sahibi olan herhangi bir kişinin-kurumun, böyle bir kitabı okumadan herhangi bir konuda Türkiye''yi bağlayıcı bir adım atmaması gerekir. Bir Cumhurbaşkanı, Başbakan, Genelkurmay Başkanı, Türkiye''yi yönetmeye talip parti liderleri için başucu kitabı niteliğinde bir çalışmadan söz ediyorum.

Yazılı düşünmeyi her zaman önemsemişimdir. Düşünce tutarlılığının ancak böyle sağlanabileceğine inanırım. Sözlü değerlendirmelerde hep biraz muhakeme kayması riski vardır. Kitapı okurken hep kendime, "Türkiye''nin stratejik parametreleri üzerine, yazılı planda böylesine bir yoğun-derin düşünce sarfedilmiş midir?" diye sordum. Sanmıyorum. Belki Türkiye''yi ilgilendiren olayların sayım-dökümü yapılmış, belki parça parça stratejik değerlendirmelere gidilmiştir. Ama, böylesine bütüncül bir perspektif ya da stratejik derinlik içinde Türkiye''ye bakan bir etüd... En azından ben görmedim. Ve en azından Türkiye''de sürdürülegelen yapılanmalara baktığımda politikaların, böyle derinlemesine bir stratejik analizden kaynaklanmadığını düşünüyorum. Belki global stratejiler oluşturan dünya güçlerinin masalarında böyle "Türkiye raporları" vardır. Çünkü Türkiye''nin böyle stratejilere eklemlenip sürüklendiği gözleniyor. Eminim ki Davudoğlu''nun eseri, "Türkiye''den bakan bir strateji uzmanının perspektifi"ni tesbit bakımından, en çok bu global strateji merkezlerinde tedkik edilecektir.

Prof. Dr. Davudoğlu, sağlam bir teorik birikim üzerine yüklüyor stratejik tahlillerini... Tarih, coğrafya, nüfus hareketleri, ekonomi, devletler hukuku, kültür-medeniyet ilişkileri gibi her alanı stratejik boyutta anlamlandırmak.... O yaptığı işin zorluğunu biliyor: "Dinamik bir süreçten geçen bir toplumun bireyi olarak o toplumla ilgili stratejik analizler yapmak, hızla akan ve debisi yüksek bir nehrin içinde seyrederken o nehrin yatağı, akış hızı, akış istikameti ve başka nehirlerle ilişkisi konusunda fikir yürütmeye benzer....... Bu ikilem içinde nehrin ruhuna ve kaderine yabancılaşmak ahlâkî sorumluluk; nehrin akıntısına kapılmak bilimsel sorumluluk alanını daraltır." Bu dar alanda bilinç imbiğinden süzülüşüne tanık oluyorsunuz altını çizme gereği duyduğunuz tahlillerin...

Kitaptan birkaç paragraf alacağım, konulara hangi seviyede bakıldığına dair fikir vermesi bakımından.

"İddialı ülkeler kendi stratejilerine göre tehdit tanımlamaları yaparken, iddiasız ve edilgen ülkeler kendi tehdit tanımlamalarına göre güdük stratejiler oluştururlar. Hele hele bir ülkenin hangi gerekçe ile olursa olsun kendi iç çelişkilerini stratejisinin esası olarak ilân etmesi kadar zaaf göstergesi olan ikinci bir durum olamaz."

"Bir ülkenin stratejisini sadece tek-eksenli bir dış tehdide göre tanımlamak ufuksuzluk, iç tehdide göre tanımlamak ise stratejik dış rakiperde koz ve kaynak sağlayan bir zaaftır. Soğuk savaş sonrası dönemde tarihî ve coğrafi derinliği haiz dinamik bir Türkiye stratejisi tanımlama ve uygulama zorunluluğu ile karşı karşıya kaldığımız bir dönemde, kurumsal, tarihî ya da psikolojik faktörlerle Türkiye''nin kendi iç çelişkilerinin yıpratıcı süreçlerine mahkûm edilmesi, toplumun bütün gücünü harekete geçirebilecek ortak bir stratejik zihniyetin geliştirilmesinin önündeki en büyük engeldir." (s. 62, 63)

Ortadoğu ekseninde Türkiye''ye bakış için bir örnek:

"Uzun süre Ortadoğu ile ilgili meselelere kayıtsız kalan Türkiye, bir taraftan bölgenin jeokültürel zeminine yabancılaşmış, diğer taraftan bölgenin zengin jeoekonomik yapısı üzerinde yeterince etkili olamamıştır...... Batı bloku namına ve tarihî birikiminin aksine Ortadoğu ile yabancılaşan Türkiye, petrol krizinden en fazla etkilenen ülkelerin başında gelmiştir. Batı ülkeleri Ortadoğu ile olan ilişkilerini karşılıklı bağımlılık ilişkisi ile geliştirmek suretiyle petrol krizini aşarken, Türkiye bölge ülkesi olmanın risklerini üstlenen, menfaatlerini gözardı eden bir statükoculuğa mahkûm olmuştur." (s. 72, 73)

Ve İsrail''le ilişkiler için farklı bir persektif:

"Türkiye artık İsrail''le yürütegeldiği ilişkilerin pasif ve edilgen tarafı görüntüsünden sıyrılarak bu ilişkileri genel Ortadoğu politikası ve bu politikanın bölgelerarası etkileşim alanları ile sonuçları çerçevesinde yeni bir değerlendirmeye tabi tutma ihtiyacı ile karşı karşıyadır. Bölgenin bütününe dönük kapsayıcı stratejiler geliştirilmeden ortaya konan ikili taktik ilişkilerin stratejik mihver haline dönüşmesi dinamik uluslararası konjonktürde kısıtlayıcı sonuçlar doğurması kaçınılmazdır." (s. 426)

"Türkiye''nin başucu kitabı" başlığını koydum yazıma. Türkiye''de tüm karar verici kişilerin, biraz bu kitapla birlikte sabahlamalarının Türkiye için bir kazanç olacağını vurgulamak istiyorum. 2000