Yargı reformu

Yarbay Halil Gül ile ilgili Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Daireler Kurulu kararı, hem YAŞ kararlarıyla yapılan re''sen ihraçların yeniden değerlendirilmesi gereğini ortaya koymakta, hem de Türkiye''nin ciddi bir yargı reformuna olan ihtiyacını bir kere daha gözler önüne sermektedir.

Yarbay Gül, emekli olmak için dilekçe veriyor ve bu dilekçesi "kendisine ihtiyaç bulunduğu" gerekçesiyle reddediliyor. Ancak kısa süre sonra Yarbay Gül, "disiplinsizlik nedeniyle" ve YAŞ kararıyla re''sen emekliye ayrılıyor.

Hadisenin bünyesindeki sıkıntı ortada: Eğer bu şahıs askerlikten ihracını gerektiren bir sakıncalılık içerisinde ise, emekliliğe başvurduğunda neden emekliliği kabul edilmedi. Yok eğer, emeklilik isteği, gerçekten kendisine ihtiyaç bulunduğu için reddedildiyse, sonradan neden ihraç edildi?

Konu Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Daireler Kurulu''na intikal ediyor. Mahkeme 4''e üç davacı aleyhine sonuçlanıyor ama, muhalefet şerhleri hadisedeki sıkıntıyı çok net biçimde ortaya koyuyor.

Muhalefet şerhlerinden birisi Hakim Kıdemli Albay Sezai Aydınalp''e ait. Şunlar zikredilmiş:

"Amaç unsuru kamu yararı ile kişinin yararının adil bir denge içinde tutulması durumunda söz konusu olabilir. Davacının kendi isteğiyle emekli edilme istemi kabul edilmeyip daha sonra re''sen emekli edilmesi yolunda idari işlem tesisi amaç unsuru yönünden sakattır. Bir kamu görevlisinin zorunlu ve yükümlü bir hizmeti olmadığı sürece kendi isteğiyle emekliliğini istemesi durumunda ve özellikle davacıyı zaten re''sen emekli etmeyi düşünmüş ve işlemleri başlatmışsa idarenin bu istemi kabul etmemek ya da geciktirmek gibi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Davalı idarenin amacı davalının Silahlı Kuvvetler''den ayrılmasını sağlamak ise bu amaç davacının emekliliğini istemesiyle esasen gerçekleşmiş bulunmaktadır."

Muhalefet gerekçesinde daha sonra şu görüşlere yer verilmiş:

"Yoklukla malul hiçbir idari işlem yargı denetimi dışında değildir.

Bir idari işlemin yargı denetimi dışında olabilmesi için her şeyden önce İdare Hukuku ana ilkeleri uyarınca ortada mevcut ve geçerli bir idari işlem olmalıdır. İdari işlem esasen yok ise bu durumda İdare Hukuku yokluk teorisi uyarınca o idari işlemin iptaline değil ve fakat o işlemin yok hükmünde olduğunun tespitine kararı verilmektedir."

Davacının lehine oy kullanan diğer iki kişi Hava Hakim Kıdemli Albay Adnan Altın ile Hakim Kıdemli Albay Basri Özgenç''in gerekçesinde ise verilen kararda büyük bir çelişki olduğu vurgulanmış. Kararda şu ifadeler yer alıyor:

"Buradaki açık çelişki ortadadır. İsteği üzerine emekliliği de aynı amacı gerçekleştireceği aşikar iken ayırma işleminde esas alınan amaçla taban tabana zıt bir gerekçe ile emeklilik talebinin reddi takdir hakkının hukuka aykırı olarak kullanımından başka bir şey değildir. Somut davada kamu yararı ile kişi yararını dengeleyen ayırma biçiminin söz konusu emeklilik talebini kabul etmek olduğu, aksine ayırma sicili düzenlenmesinin teminatlı ve basiretli idare ilkesine ve hukuka uyarlı olmadığı görüşündeyiz."

Her üç hakimin davacı lehine ortaya koyduğu gerekçeler, YAŞ kararıyla re''sen ihracın nasıl tartışmalı bir işlem olduğunu gözler önüne serecek niteliktedir. Oysa, YAŞ ihraçları nerdeyse periyodik bir hal almıştır. Yakın zamanda 30 Ağustos''ta belki yine böyle tartışmalı ihraçlar gerçekleşecektir.

Burada meselenin hukuk boyutundaki tartışmayı vurgulamak istiyoruz. "Yargı dışı" bir idari bir işlem söz konusudur ve onun üzerinde yoğun tartışmalar yapılmaktadır. Ve üstelik bu, TSK gibi üzerinde en az tartışma olması gereken bir kurum etrafında vuku bulmaktadır.

Öte yandan, Türkiye''nin hukuk alanındaki sancısı, sadece YAŞ kararlarının yargı dışı olmasıyla sınırlı değil.

1982 Anayasasıyla ilgili bir alan var ki, orada da yargı açısından ciddi sancılar mevcut. İki yargı adamı, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay Başkanları konu üzerinde ciddi olarak durmaktadırlar. Buna göre, 12 Eylül döneminde çıkarılan 669 yasa, 90 Kanun Hükmünde kararname, 76 konsey kararı yargı denetiminin dışında bulunuyor. Neden? Çünkü 82 Anayasasının "geçici" 15. maddesi, sözkonusu düzenlemeleri Anayasa Mahkemesi''nin denetim alanı dışında tutmuş. "Geçici" madde, 17 yıldan bu yana bir türlü geçmemiş. Hala Türkiye hukukunu gölgesi altında tutuyor. Bir tür askeri müdahale izi hukuk sistemi üzerinde devam ediyor. Buna bir de 28 Şubat süreci ile gelen gölgelenmeyi ilave ettiğinizde ortaya, hukuk adına gerçekten sancılı bir alan çıkıyor.

Yargıçların özlük haklarından doğan sızlanışlar gündeme geldiğinde ise, "hukuka ulaşmak" açısından çok daha vahim bir tablo oluşuyor.

Yargıtay Başkanı Doç. Dr. Sami Selçuk''un kitabı, "Zorba Devletten Hukukun Üstünlüğüne" ismini taşıyor. Kitap hem bir devlet biçimine yönelik eleştiriyi, hem de hukuk devleti sevdasını seslendirmiş oluyor.

Bizim klasik metinlerimizde, "Bir ülke inançsızlıkla yaşayabilir, ama adaletsizlikle asla" denir.

Türkiye''nin pek çok hayati problemi var... Ekmek derdi var en başta...

Ama onun da başına "adaleti ayakta tutma"yı yerleştirmek gerektiği inancındayım. Çünkü ekmek alanındaki sıkıntının da köklerinde adaletsizlik olduğunu unutmamak lazım. Türkiye, iki yargı adamının, adalet reformuna ilişkin çığlıklarına sahip çıkmalı. Yargı sistemi tepeden tırnağa adalet kaygısıyla turnusol testine tabi tutulmalı...