Üniversite hastanelerine profesyonel yönetim (2)

Birkaç hafta önceki (08 Ağustos) köşe yazımda üniversite hastanelerinin ciddi mali sıkıntı yaşadığını ve devletin el atması gerektiğini belirtmiştim.

Hatta en temel sarf malzemesini bile satın almada zorlandığını, bir takım malzemelerin hastalara aldırıldığını, bunun sağlık hizmeti kalitesini düşürdüğünü ifade etmiştim.

İlgililerce yazıma, bu sürece gelinmesinde bir takım yönetsel zaafların neden olduğu değerlendirmesi geldi. Devletin kaynak aktarmadan önce bu zaafları gidermesi gerektiği belirtilmiş, hatta sınırlı sayıda bile olsa iyi yönetilen bazı tıp fakültesi hastanelerinin mali sorun yaşamadığı örneklenmiştir.

Bu yazıda mali sıkıntılara neden olan yönetsel zaaflar konusuna değineceğiz.

**

Üniversite (tıp fakültesi) hastanelerinin içinde olduğu mali sıkıntıların başlıca nedenleri şöyle özetlenebilir:

1- Hastanelerde hastane hizmetlerini yürüten kadrolar tıp alanında görev yapan kişilerden oluşmaktadır. Söz konusu kişiler ilaç, cihaz vb. hastane ihtiyaçlarını döner sermaye işletmesine bildirmekte döner sermaye işletmesi de söz konusu ihtiyaçları temin etmektedir. Burada hastane idaresinin tamamen tıp kökenlilerden oluşması stok yönetimi noktasında hastaneleri zaafa uğratmaktadır. Şöyle ki, stok yönetimi, finansal analiz, mali yönetim, girdi/çıktı analizi gibi hususlar göz önünde bulundurulmamaktadır. Örneğin, bazı ilaçlar tekrar tekrar alınıp stoklanırken, bazıları zamansız bitmektedir. İlaçların aşırı alımı gereksiz stok birikimine, dolayısıyla etkin olmayan kaynak kullanımına neden olmaktadır. Döner sermaye müdürlüğü ise sadece hastanenin isteklerini yerine getirme rolünü üstlenmiş.

2- İyi bir iktisadi yönetimin olmaması hastaneleri kısa sürede mali güçlüğe sürüklemektedir. Hastaneler ağır borç yüküyle boğuşmakta, hakedişleri zamanında ödeyememektedir. Firmalar hastaneleri riskli görmekte, ihalelere teklif verirken riskleri fiyatlandırmakta ve daha yüksek teklif vermektedir. Bir kere borç sarmalına giren ve ihalelerde maliyetleri artan hastane artık daha yüksek faizlere katlanmakta, bir noktadan sonra kâr dahi etse, kârları faize aktarılarak yok olmaktadır.

3- Hastanelerde çalışan hemen hemen tüm personel; hatta rektör, rektör yardımcıları, genel sekreter hastane döner sermayesinden pay almaktadır. Üniversiteler borç batağında yüzse, döner sermaye eksi bakiyede olsa (zarar etse) da katkı payı denilen bu ödemeler istisnasız yapılmaktadır. Döner sermayeden personele (hocalara) ödemeler birçok üniversite hastanesinde, mevzuatta alt-üst oranlar belirtilse de, genelde en üst orandan ödenmektedir.

4- Hastane yönetimlerinin önemli bir kısmında devlet bu borcu elbet üstlenecek anlayışı var. Bu nedenle kimsede ekonomiklik, verimlilik gibi kaygı ve çaba yok.

5- Üniversite hastaneleri gelir-gider noktasında üniversite bütçesinden bağımsızdır. Kâr/zarar mantığına göre faaliyette bulunan bir iktisadi işletme olarak yönetilmektedir. İyi yönetilemeyince, yani giderleri gelirlerini karşılayamayınca, mevzuata aykırı olmasına rağmen, üniversite eğitim için oluşturulmuş bütçeden hastanenin (su, elektrik, ısınma v.s. gibi) idari giderleri ödenmektedir. Hatta bazı üniversiteler ambulansları bile kendisi alıp, hastaneye vermektedir. Normalde kâr elde edip üniversiteye kârını aktarması gereken hastane, tam tersine üniversite bütçesini kara delik gibi emmektedir.

6- Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) tüm hizmetlerin fiyatları var. SGK kapsamında parasız sağlık hizmeti alanların ücretlerini merkezi hükümet üniversite hastanelerine ödemektedir. Bu ödemelere esas teşkil eden SUT fiyatları düşük tutulmakta, ara ara güncellense de yeterli olmamaktadır. Özellikle döviz fiyatlarının yükselmesiyle cihaz ve ilaç fiyatlarındaki artışa kıyasla SUT fiyatları düşük kalmaktadır.

7- Üniversite hastaneleri normal şartlar altında eğitim ve araştırma hastaneleridir. Fakat öyle bir noktaya gelindi ki normal devlet hastanesi gibi çalışmakta, asıl görevi olan bilimsel araştırma ve uygulamalı eğitim hizmetleri ikinci planda kalmaktadır.

**

Özetle: üniversite hastanelerinin genele yakını mali bakımdan iyi yönetilemiyor. Girdi/çıktı, verimlilik gibi iktisadi konular gözardı edilerek kaynaklar etkinsiz kullanılmaktadır. Bildiğimiz bazı üniversite hastanelerinin (Atatürk ve Van 100. Yıl Üniversiteleri gibi) idari yönetimine işletme yönetimi alanında uzman (İİBF kökenli) hocaları getirilmiş ve döner sermaye işletmeleri mali iflastan kurtarılmıştır.

Üniversite hastaneleri şu an bir nebze ayakta duruyorsa bunu yasa dışı olarak üniversite bütçesinden yapılan transferlere borçlular. Öyle bir noktaya gelindi ki; üniversitenin eğitim ve araştırma için ayrılan bütçesi hastanenin idari giderlerine, personeline aktarılıyor. Uzun vadede hastanelere kaynak aktaran üniversite bütçeleri de hastane giderlerine yetmeyecektir. Dolayısıyla uzun vadeli riskler şimdiden bertaraf edilmeli, eğitim ve bilimsel araştırmayı yakından etkileyen mali sıkıntı üniversitelerin esas misyonunu zayıflatmamalı.

Devletin hastane borçlarını karşılaması kısa süreli bir çözümdür. 2-3 yıl içerisinde yine aynı döngüye girilecektir. Çünkü sorun yapısaldır (yönetsel). Çözüm için ise üniversite hastanelerine ya piyasadan profesyonel yönetici atanmalı ya da işletme yönetimi uzmanı hocalardan (bazı üniversitelerin yaptığı gibi) mali yönetim noktasında destek alınmalıdır.