Bedelsiz demokrasi

Amerika bu yüzyılda üçüncü kez dünyaya nizam ve şekil vermeye çalışıyor. Bir ada-kıta ülke olmanın keyfini çıkararak zaman zaman kabuğuna çekilmiş, zaman zaman da yerinden oynayan taşları yerli yerine oturtma misyonuyla dünyanın patronluğuna oynamıştır.

Ancak her iki durumda da Amerika Birleşik Devletleri''ni harekete geçiren politik gerekçeler kıta Avrupası''nın geleneksel tavırlarından çok daha farklı, kendi şartlarında oluşmuş Amerikan ahlakının uzantısıdır. Avrupa''nın tarihin ilk dönemlerinden bu yana devraldığı ortak hafıza ve davranış kalıpları kendine özgü şartları ortaya çıkarmıştır. Amerika ise soyutlanmış ve kendini farklılaştıran coğrafyası gibi, kendini bu tarihin biçimlendirildiği Avrupa politik anlayışından azade hissetmiş, yer yer bundan istifade etmesini bilen bir pragmatizm sergilemiştir.

Her ne kadar Avrupalılar''ın sahip oldukları gelenekleri onlara üstünlük duygusu verse de Amerikalılar bu tarihsizliklerini bir erdem olarak görmeye daha yatkın olmuşlardır. Bu yaklaşımın en tipik örneği olarak, H. Kissinger''in Diplomacy isimli kitabında şu açıklaması ilginçtir: "Amerikan filmleri genellikle bazı dramatik olayların bir katili nasıl bir erdem örneği haline getirdiği hikayeleri ile doludur. Bu durum, geçmişin geleceği belirlemediği, her zaman yeni bir başlangıç yapılabileceği şeklindeki yaygın ulusal inanışın yansımasıdır."

Amerikalılar için bir erdem olarak algılanan tarihsizlik özellikle soğuk savaş döneminde erdemsizliklerle kol kola olmayı kaçınılmaz kılan çıkarcı/pragmatizm şeklinde ortaya çıktığı örneklerle doludur. Bu durum, kimi Amerikan siyasetine yön veren danışmanlarca; artık milli çıkarların ahlakı belirlediği dönemin bitip ahlakın milli çıkarları belirlediği döneme geçildiği iddiasını geçersiz kılmaktadır.

Clinton''un 1994''den beri Wilsonizm''e geri dönüşü hatırlatan açıklamaları; daha soyut idealler etrafında bir dünya kurma retoriği ile bu tarihsizlik-çıkarcılık arasındaki derin çelişkiyi ortaya sermektedir. Bir yanda daha özgürlükçü bir Türkiye isteyen Amerika ile Sudan''ı bombalayan Amerika, komünizmi engellemek adına Vietnam''da milyonlarca insanın hayatına mal olan savaşı yürüten Amerika aynı değil mi?.. Ya da tarihin her dönemi Avrasya''nın belirleyici gücü olmuş Rusya''nın tekrar ayağa kalkışını bir on yıl daha erteleyebilmek için Çeçenistan sorununu oyalayıcı bir unsur gören erdem yoksunluğu...

Clinton''ın Meclis''te yüksek (buna yükselen de diyebiliriz) değerler ve bir erdem savunucusu olarak yaptığı konuşma ve çizdiği ufuk Türkiye''nin gelecek yönelimleri ve stratejik durumu açısından şüphesiz önemli. Ancak, her şeyi bedel ödemeden elde etme kolaycılığını alışkanlık haline getiren seçkinlerimiz kendilerini değiştirmeden Amerika''nın sunacağı değişimin ülkeyi nereye, ne kadar dönüştürebileceğini düşünmek zorundalar. Amerika''yla Türkiye''nin stratejik işbirliğinin boyutlarından çok iç politikaya yönelik düzenlemelere, muhtemel beklentilere odaklanan medyatik tartışmalar bizi de değişik türden bir tarihsizlik talihsizliğine itmemeli. Daha çok demokrasi daha çok insan haklarına saygı retoriğine dayalı Clinton rüzgarının estiği şu günlerde, bir başka yerde, Pakistan''da darbecilerin düşürdüğü bir seçilmiş Başbakan''ın yargılanmakta olduğunu hatırlatmakta yarar var. Türkiye''nin ABD ile gireceği stratejik ilişki iç dengeleri kaçınılmaz olarak etkileyecektir. Bunun muhtemelen daha özgürlükçü Türkiye profili çizdiğini, Türkiye''de bazı şeylerin değişeceğini umabiliriz. Ancak bedeli ödenmemiş, başkalarının bahşettiği özgürlüğün de ne türden özgürlükleri alıp götüreceğini de düşünmeye itiyor. Amerika''nın yine zorlaması ile demokratik hayata geçen 1950 sonrası Türkiye''de din istismarı ve irtica suçlamasıyla insanların takibata uğradığı kanunların da aynı dönemde çıktığını kim unutabilir? Yönetimlerimizin demokratik ve hukuka uygun işlediği ortama geçmesi biraz da böyle bir şey anlamına geliyor.

Bedelli askerlik yaparak bedelsiz demokrasiye geçen az bulunur bir milletiz vesselam.